Кіріспе

Видео ойын контроллеріне арналған енгізу құрылғысы

Аналогтық таяқ (британдық ағылшынша analogue stick), сондай-ақ басқару таяғы, джойстик немесе thumbstick деп аталады, контроллер (көбінесе ойын контроллері) үшін екі өлшемді енгізуді қамтамасыз ететін енгізу құрылғысы болып табылады. Аналогтық таяқ – джойстиктің бір түрі, контроллерден шығып тұратын бөліктен тұрады; енгізу осы бөліктің әдепкі "орталық" позицияға қатысты орналасуына байланысты. Цифрлық таяқтар қозғалыс үшін жалғыз электрлік байланыстарға сүйенсе (жоғары, төмен, солға және оңға ішкі цифрлық электрлік контактілерді пайдалану арқылы), аналогтық таяқтар таяқтың толық қозғалыс диапазонындағы нақты орнын өлшеу үшін потенциометрлер арқылы үздіксіз электр тогын пайдаланады. Аналогтық таяқ консольдік бейне ойындарда D-падтан айтарлық дәрежеде көбірек қолданылатын болды.

Видеоойындарда қолдану

Бастапқыда аналогты таяқшалар ұшу симуляторлары ойындары үшін қосымша құрылғы ретінде пайдаланылды, мұның арқасында мұндай ойындарға қажетті бақылаудың ұсақ-түйектерін жақсырақ көрсетуге мүмкіндік болды. Бесінші консоль буынында Nintendo өзінің танымал Nintendo 64 контроллеріне аналогты таяқшаны енгізетінін жариялады, бұл басқа жетекші консоль өндірушілеріне үлгі болды. Аналогты таяқша көбінесе ойын ішіндегі нысанды, әдетте ойналатын кейіпкерді қозғату үшін қолданылады. Ол камераны айналдыру үшін де қолданылуы мүмкін, әдетте кейіпкердің төңірегінде. Аналогты таяқша ойынға байланысты көптеген басқа да функцияларды орындай алады. Бүгінде көптеген аналогты таяқшаларды контроллердің дәстүрлі батырмалары сияқты басып, қосымша функцияларды пайдалануға болады. Аналогты таяқшалардың кең таралғандығының арқасында D-pad-тің бұрынғы шектеулері мәселе болып тұрмайды.

Қос аналогты таякшалар

Екі аналогтық таяқша бір таяқшадан гөрі көбірек мүмкіндіктер ұсынады. Кейбір заманауи ойын контроллерлерінде аналогтық таяқшалар "қайырымды" орналасқан, яғни сол таяқша D-падтың сол жақ жоғарғы бөлігіне, ал оң таяқша бет батырмаларының сол жақ төменгі бөлігіне орналасады. Microsoft-тың барлық Xbox консолдарының (Xbox контроллері, Xbox 360 контроллері және Xbox Wireless Controller), сондай-ақ Nintendo-ның GameCube және Switch контроллерлері (GameCube контроллері, Joy Con Comfort Grip және Nintendo Switch Pro контроллерлері) екі аналогтық таяқшаны пайдаланады. Басқа контроллерлерде екі аналогтық таяқша симметриялық конфигурацияда орналасқан, сол жақ бас бармақ орнында D-пад, ал оң жақ бас бармақ орнында бет батырмалары болады. Аналогтық таяқшалар екі жағында да ортаға жақын және төмен орналасқан. Sony-дің PlayStation сериясындағы аналогтық контроллерлер – Dual Analog Controller, DualShock, DualShock 2, Sixaxis, DualShock 3, DualShock 4 және DualSense – барлығы осы конфигурацияны қолданады, ал контроллердің қалған бөлігі бастапқы PlayStation цифрлік контроллеріне ұқсас. Wii-ге арналған Classic Controller де осы конфигурацияны қолданады. Wii U GamePad контроллерінің бастапқы конфигурациясында D-пад пен бет батырмаларының үстінде симметриялық түрде орналасқан екі аналогтық "Circle Pad" болды, бірақ жүйе жоспарланған іске қосылудан бірнеше ай бұрын екі басылатын аналогтық таяқшаға қайта конфигурацияланды. Бұл Wii U Pro контроллеріне де қатысты. Әрекет, оқиғалық ойындар, платформа және ату сияқты жанрларда сол таяқша кейіпкердің қозғалысын басқарады, ал екінші таяқша камераны басқарады. Екінші аналогтық таяқшаны қолдану көптеген бұрынғы платформалық ойындардағы проблемаларды шешті, онда камераның дұрыс емес орналасуы жиі кездесетін. Оң таяқша үшінші тұлға ойындарында камераны басқаруға ғана мүмкіндік бермейді, сонымен қатар Halo сияқты көптеген заманауи бірінші тұлға ату ойындарында да маңызды, онда ол ойыншының көру бұрышы мен нысана алуын басқарады, ал сол таяқша ойыншының қозғалысын басқарады. Namco-ның Katamari Damacy және оның жалғауларында екі аналогтық таяқша бір уақытта ойыншының кейіпкерін басқару үшін қолданылады. Екі аналогтық таяқшаның кеңінен қолданылуына қарамастан, кейбір заманауи бейне ойын жүйелерінде екінші аналогтық таяқша жоқ, атап айтқанда Wii-дің стандартты контроллері (оның жалғыз аналогтық таяқшасы Wii Remote-тың Nunchuk қосымшасында жүзеге асырылған), Sony-дің PSP және Nintendo-ның 3DS. Wii-дің жоғарыда аталған қосымша Classic Controller аксессуары және GameCube контроллерінің бастапқы кері үйлесімділігі кейбір ойындарда екі таяқшаны басқару схемаларын қолдануға мүмкіндік береді, бірақ PSP-де екінші аналогтық таяқшаның толыққанды болмауы және кейін 3DS-те мұндай мүмкіндіктің жоқтығы сынға ұшырады. Nintendo содан бері 3DS үшін қосымша шығарды, ол басқа нәрселермен қатар, екінші аналогтық "дөңгелек таяқшаны" қосады. PSP-нің жалғасы, PlayStation Vita, екі аналогтық таяқшаға ие. Бұл - осылай жасаған тұңғыш портативті ойын консолі. New Nintendo 3DS жүйелер желісі құрылғының оң жағына "C Stick" деп аталатын екінші аналогтық контроллерді қосты.

Бейтарап күй және дрейфтеу

Дұрыс жұмыс істеуі үшін аналогты таяқ бейтарап күйді, ерекше, бірегей күйді орнатуы керек, оны басқару құрылғысы ойын ішіндегі қозғалысты қасақана тоқтату немесе жоқтығы деп түсіндіреді. Ең жақсысы, таяққа ешқандай әсер етілмегенде немесе қозғалмағанда, ол таяқтың ортасында болуы керек. Басқару құрылғысы қосылғанда немесе ол қосылған жүйе қуаттанғанда, оның аналогты таяқшасының (ларының) ағымдағы күйі белгіленген бейтарап күй болады. Егер аналогты таяқ орнатылған кезде ортасынан жылжытылса, бейтарап күй таяқтың ортасынан басқа нәрсеге ауысады, бұл басқару құрылғысы таяқтың ортадағы қозғалмауын ойын ішіндегі қозғалыс ретінде қабылдауына себеп болады, себебі ол тиіс болғандай бейтарап емес. Бұл құбылыс, көбінесе дрейф деп аталады, ағымдағы ойынның басқаруларына байланысты, ойыншы кейіпкерінің бір бағытта үздіксіз қозғалуы немесе ойын камерасының әсер еткен таяқ қозғалмаса да, белгілі бір бұрышқа қарай бұрылуы сияқты жағымсыз ойын әсерлерін тудырады. Оны тек әсер еткен аналогты таяқтың бейтарап күйін аналогты таяқтың ортасына қайтаруға бағытталған белгілі бір әрекеттерді орындау арқылы түзетуге болады. Nintendo басқару құрылғыларында аналогты таяқтар үшін бұл әсер еткен аналогты таяқтарға ешқандай әсер етілмеген кезде, белгілі бір түймелер комбинациясын ұстап тұруды білдіреді.

Аналогты джойстиктер

Алғашқы микрокомпьютерлер пайда болғаннан кейін көп ұзамай Cromemco S 100 шина картасын ұсынды, онда аналогты-цифрлық түрлендіргіш болды, ал одан кейін осы түрлендіргіштердің екеуі және оған сәйкес аналогты джойстик, JS 1 болды. Бұл жеке пайдалануға арналған мұндай құрылғының алғашқы мысалы. Аналогтық джойстиктері бар алғашқы ойын консолі 1978 жылы шыққан Prinztronic/Acetronic/Interton сериясы болды. Бұл жүйе Еуропа бойынша кеңінен көшірілді және бірнеше бренд атымен қолжетімді болды. Әрбір джойстик екі потенциометрден тұрды, көптеген модельдерде олар өздігінен орталыққа қайтпады, бірақ Interton VC4000 сияқты кейбір модельдерде өздігінен орталыққа қайтатын болды. Apple II шығарылғанда, ол стандарттық кіріс құралы ретінде аналогтық падл контроллерімен бірге келді, бірақ ол FCC эмиссиялық нормаларына сәйкес келмеді және Apple Inc. оларды сатуды тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл жүздеген ойындарды қолдану мүмкін болмай қалдырды, бірақ бұл мәселені үшінші тарап жеткізушілер тез шешті. Одан көп ұзамай осы компаниялар жүйе үшін аналогтық джойстиктерді өндіре бастады, бірақ олардың танымал болуына біраз уақыт кетті, бұл сол кезде көптеген тұтынушыларды наразы қылды. Сол жылы General Consumer Electronics Vectrex-ті ұсынды, ол векторлық графикаға негізделген жүйе және өздігінен орталыққа қайтатын аналогтық саусақ таяғын қолданды. 1985 жылы Sega компаниясы аркадаларға шығарған үшінші тұлғадан көрініс рельсті ату ойыны Space Harrier қозғалыс үшін аналогтық ұшу таяғын енгізді. Ол кез келген бағыттағы қозғалысты тіркей алады, сондай-ақ түрту күшін өлшей алады, бұл ойыншы кейіпкерін белгілі бір бағытта джойстикке қаншалықты түрткеніне байланысты әртүрлі жылдамдықпен жылжыта алады. Sega-ның Mission Stick аналогы 1995 жылдың 29 қыркүйегінде Saturn консолі үшін шығарылды. 1996 жылдың 26 сәуірінде Sony Flight Simulation ойындары үшін потенциометрге негізделген аналогтық джойстик шығарды. Sony Dual Analog FlightStick қос аналогтық таяқшалармен жабдықталған және Descent сияқты ойындарда сол кездегі стандартты цифрлық джойстиктерге қарағанда әлдеқайда еркін қозғалу мүмкіндігін ұсынды.

Аналогты саусақ таяқшалары

NES Max 1988 жылы шығарылып, бас бармақпен басқарылатын джойстик контроллерінің алғашқы нұсқасы болды. Quickshot Chimera 2 – NES үшін қолжетімді болған ертедегі бас бармақ контроллерінің тағы бір мысалы. 1989 жылы жапондық Dempa компаниясы Sega Genesis консолі және бірнеше жапондық компьютерлер үшін XE 1 AP деп аталатын аналогты бас бармақ контроллерін ұсынды. Ол Sega-ның сол кездегі After Burner II сияқты аркадалық ойындарында қолданылған HOTAS басқаруын қайта жасауға арналған. Бұл контроллерде бас бармақпен басқарылатын таяқша болды, ол әртүрлі қозғалыс деңгейлерін және шамамен 360 градусқа бұру мүмкіндігін ұсынады, бұл D-pad-пен мүмкін болғаннан гөрі әлдеқайда дәл қозғалыстарға жол ашты. Ол екі рет шығарылды, 1994 жылы қайта шығарылғанда бағасы төмендетілді. Genesis-тегі бірнеше ойын (сондай-ақ Sega CD және 32X қосымшалары) контроллердің аналогтық таяқша функцияларын қолдады, оның ішінде Sega-ның жүйеге арналған алғашқы ойындары да бар. 1995 жылдың соңында жарияланған Nintendo, Nintendo 64 контроллерін 1996 жылдың 23 маусымында Жапонияда шығарды. Жаңа контроллерде бас бармақпен басқарылатын таяқша болды, ол сандық таяқша (аналогтық таяқша механикалық шарлы компьютерлік тышқан сияқты принциптер бойынша жұмыс істеді), әртүрлі қозғалыс деңгейлерін және шамамен 360 градусқа бұру мүмкіндігін ұсынады, бұл D-pad-пен салыстырғанда әлдеқайда дәл қозғалыстарға жол ашты. Үш буын бойы Nintendo-ның басқару таяқшасы басқа негізгі консольдарда қолданылатын аналогтық таяқшалардан айналасындағы сегізбұрышты еркіндік аймағымен ерекшеленді, ол оны сегіз бағытта ғана жылжытуға мүмкіндік берді, әр бағыт сегізбұрыштың сегіз төбесіне сәйкес келді. Nintendo кейіннен бұл сегізбұрышты аймақты шеңберге өзгертіп, қозғалыс бағыттарының көбірек болуына мүмкіндік берді, бұл өзгеріс сегізінші буында Nintendo 3DS және Wii U-ден бастап басқа консоль контроллерлерінде кеңінен қолданылды. 1996 жылдың 5 шілдесінде Sega Жапонияда Сатурн консолі үшін Nights into Dreams ойынын шығарды, ол Сатурн 3D басқару тақтасымен бірге келді, онда ойыншыға ұшуға негізделген ойынды жақсырақ бақылауға мүмкіндік беретін аналогтық тақта болды. Аналогтық тақтада магниттік Холл эффекті сенсорлары қолданылды, бұл Dreamcast контроллерінің дизайнына енгізілген технологияның бірегей нұсқасы болды. Сатурнның аналогтық контроллері туралы 1996 жылдың маусым айында Computer and Video Games журналында айтылған. 1997 жылдың 25 сәуірінде Sony өзінің PlayStation ойын консолі үшін әлемдегі алғашқы екі таяқшалы контроллерді ұсынды. Үлкен Dual Analog Flightstick-те қолданылған потенциометр технологиясына негізделген Sony Dual Analog Controller-де діріл (шетелдік нұсқаларда алынып тасталды), үш аналогтық режим (Flightstick, Full Analog және Analog Off) және екі иісті пластик саусақ таяқшасы болды. Сондай-ақ, ол саусақ таяқшаларының астында екі жаңа батырманы, L3 және R3 қосты, оларды таяқшаларды басып пайдалануға болады. 1997 жылдың 20 қарашасында Sony нарыққа үшінші аналогтық контроллерін шығарды: DualShock. Бұл контроллер Dual Analog сияқты екі аналогтық таяқшаға ие болды, бірақ олар пластиктен емес, дөңгелек резеңке ұштарымен жабдықталған. Сонымен қатар, үшінші аналогтық режим (Flightstick) алынып тасталды және екі діріл қозғалтқышы қосылды. 1999 жылы Sony-дің Ape Escape ойыны екі аналогтық таяқшаны пайдалануды талап ететін тарихтағы алғашқы бейне ойын болды. Келесі консоль буындарында көптеген бейне ойын консольдық контроллерлері екі аналогтық таяқшаны қамтыды, тек Sega Dreamcast контроллерін және Nintendo Wii қашықтан басқаруын қоспағанда. Бұл екі таяқша ережесінен басқа ерекшеліктерге Sony-дің PlayStation Portable және Nintendo-ның 3DS портативті ойын консольдары кіреді (Жаңа 3DS-тен басқа, оны қосымша құралдарды пайдалану арқылы екі таяқшалы функционалдыққа жаңартуға болады), екеуінде де тек бір кішкентай, жалпақ жылжымалы аналогтық "наб" бар. Алайда, Sony-дің PlayStation Vita екі аналогтық таяқша конфигурациясына ие.