Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр сұлтаны және Дамаск билеушісі Әл-Малик Салих Наджм әл-Дин Әйюб (5 қараша 1205 – 22 қараша 1249), лақап аты: Әбу әл-Футух (أبو الفتوح), сондай-ақ Әл-Малик әл-Салих деп белгілі, 1240 жылдан 1249 жылға дейін Мысырдың Әйюби әмірі болды.
Sultan of Egypt and Ruler of Damascus
Al Malik as Salih Najm al Din Ayyub (5 November 1205 – 22 November 1249), nickname: Abu al Futuh (أبو الفتوح), also known as al Malik al Salih, was the Ayyubid ruler of Egypt from 1240 to 1249.
Ерте өмір
Салих 1205 жылы әл-Камиль мен нубиялық қызметшінің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның есімі Уард әл-Муна еді, және ол әл-Камильдің тағы бір әйелі Сауда бинт әл-Фақиһтің, Әдилдің анасының қызметшісі болған. 1221 жылы Бесінші крест жорығы аяқталғанда ол тұтқынға алынды, ал Бриенн графы Иоанн әл-Камильдің ұлы Салихтің тұтқыны болды, Дамиетта қайта жарақталып, Мысырға қайтарылғанша. 1232 жылы оған Жәзирадағы (қазіргі Түркияның бір бөлігі) Хасанкейф берілді, оны оның әкесі Артукидтерден басып алған еді. 1234 жылы әкесі оны Дамаскіге билік етуге жіберді, оны Мамлюктермен бірігіп, өзіне қарсы қастандық жасады деп күдіктенгеннен кейін, Мысырдағы мұрагерлік құқығынан шеттетіп жіберді. 1238 жылы әл-Камиль қайтыс болды, Салихті Жәзирадағы мұрагері етіп, ал екінші ұлы Әл-Адилді Мысырдағы мұрагері ретінде тағайындады. Одан кейін династиялық тартыстар басталды, Салих 1239 жылы Дамаскіні басып алып, оны өзінің билігін кеңейту үшін база ретінде пайдалануға кірісті. Ол Мысырға жорық жасауға дайындалып жатқанда, оның бауырының әскерлері оны тұтқынға алғанын естіді. Салихті дереу солтандық тақты қабылдауға шақырды. 1239 жылдың тамызында Айюб әл-Салих Исмаилге Наблуста оған қосылуға қысым жасады. Айюб Исмаилдің кешігуіне күдікпен қарап, белгілі дәрігер Сад әл-Дин әл-Димашқиді оның не істеп жатқанын білу үшін жіберді. Исмаилдің уәзірі Айюбтың жоспарын біліп, әл-Димашқинің жазбаларын жасырын түрде өңдеп, Айюбты Исмаилдің Наблусқа бара жатқанына сендірді. Ақырында, Исмаил Керак, Хама және Хомс әйюбидтерінің қолдауымен 1239 жылдың қыркүйегінде Дамаскіні Айюбтен басып алды. Айюб әскерлерінен бас тартып, жергілікті бедуиндерге тұтқынға түсті, олар оны әл-Насыр Даудтың бақылауына тапсырды, ол оны Шажар әл-Дуррмен бірге Керакта тұтқын ретінде ұстады, олар ұлдары Халилге өмір сыйлады, сондай-ақ оның Мамлюк Рукн әл-Дин Баярс әл-Салихи де оның ішінде болды. 1240 жылдың сәуір айында әл-Насыр әл-Адил II-мен келіспей, Айюбты босатып, оны мысырлықтарға қарсы одақтас ретінде қолдады, Айюб оны Дамаскіге қайта орналастыруға уәде берді. Әл-Адилді оның әскерлері тұтқынға алды, ал Айюб пен әл-Насыр 1240 жылдың маусым айында Каирге жеңіспен кірді, осылайша әл-Салих Әйюбид әулетінің ең басты билеушісі атанды.
As Salih was born in 1205, the son of Al Kamil and a Nubian concubine. Her name was Ward Al Muna and she was also the servant of Al Kamil's other wife, Sawda bint Al Faqih, the mother of Adil. In 1221, he became a hostage at the end of the Fifth Crusade, while John of Brienne became a hostage of as Salih's father Al Kamil, until Damietta was reconstructed and restored to Egypt. In 1232, he was given Hasankeyf in the Jazirah (now part of Turkey), which his father had captured from the Artuqids. In 1234 his father sent him to rule Damascus, removing him from the succession in Egypt after suspecting him of conspiring against him with the Mamluks. In 1238, al Kamil died leaving as Salih his designated heir in the Jazira, and his other son Al Adil II as his heir in Egypt. In the dynastic disputes which followed, as Salih took control of Damascus, in 1239, and set about using it as a base for enlarging his domain. He received representations from his father's old Emirs in Egypt, who appealed to him to remove his brother, while making ready to invade Egypt, he was informed that his brother had been captured by his soldiers and was being held prisoner. As Salih was invited to come at once and assume the Sultanate. In August 1239, Ayyub began pressuring Al Salih Ismail to join him at Nablus for the campaign to take over Egypt from al Adil II. Ayyub began to grow suspicious of Ismail's perceived procrastination and sent a noted physician, Sa'd al Din al Dimashqi, to find out what his vassal was doing. Ismail's vizier discovered Ayyub's scheme and secretly forged al Dimashqi's recordings to mislead Ayyub into thinking Ismail was indeed on his way to Nablus. Eventually, Ismail, with the support of the Ayyubids of Kerak, Hama and Homs, captured Damascus from Ayyub in September 1239. Ayyub was abandoned by his troops and taken captive by local Bedouin who transferred him to al Nasir Dawud's control, in which he was held as a prisoner in Kerak, along with Shajar al Durr who gave birth to their son Khalil, and his Mamluk Rukn al Din Baybars al Salihi. In April 1240, An Nasir, quarreling with al Adil II, released Ayyub and allied with him against the Egyptians, in return for a promise that Ayyub would reinstall him in Damascus. Al Adil was imprisoned by his own troops, and Ayyub and An Nasir made a triumphal entry into Cairo in June 1240, hence As Salih became the paramount ruler of the Ayyubid family.
Мамлюктердің өрлеуі
Қайырға орналасқаннан кейін, Ас Салих толығымен қауіпсіздікке ие болмады. Аюбид мемлекетінің күрделі құрылымының салдарынан, билеуші әулеттің өзі және олармен байланысты күрд тайпалары да адалдықтарын бөлісті. Мысыр ішінде Әмірлердің күшті тобы – Ашрафия, оны тақтан түсіріп, орнына оның әкесінің ағасы Салих Исмаилды орнатуға құпия түрде әрекеттеніп жатты, ол оның кеткенінен кейін Дамаскты қайта бақылауға алған еді. Ас Салих Қайыр қамалына тығылып, тіпті оны билікке жеткізген бұрынғы адал Әмірлерге де сенуді тоқтатты. Адал әскерлердің жетіспеуі оны Кипшақ құлдарын көптеп сатып алуға мәжбүр етті, олардың саны Орталық Азияға монғолдардың басып кіруінен кейін ерекше көбейді. Олар жақын арада оның әскерінің ядросын құрады және Мамлюктер деп аталды. Ас Салих Мамлюктерді пайдаланған алғашқы Әйюби билеушісі болмаса да, оларға осы деңгейде сенген алғашқысы болды. Мамлюктерді аз ғана санда жұмысқа алудың орнына, Ас Салих олардың екі толық корпусын құрды, олардың саны 1000 адамға дейін жетті. Бір бөлім «Өзен корпусы» немесе Бахрия деп аталды, өйткені олар Нил өзеніндегі Равда аралында орналасқан. Екінші, кіші корпус – Жамдария, Ас Салихтің жеке күзетшісі ретінде жұмыс істеген сияқты. Мамлюктер ақырында Аюбид әулетін құлатып, өздері билікті қолға алғандықтан, Ас Салих Аюбтың билігінде олардың танымалдылығының ертерек кезеңі зор тарихи маңызға ие. Ағылшын тілінде Ас Салихтің өлімінен кейін Бахрияға сілтеме жасағанда, олар Мысырдағы басым күшке айналған кезде, көбінесе оларды Бахри Мамлюктері деп атайды. Ас Салихтің өзі жұмысқа алған Бахрия мүшелері кейде Салихия деп те аталады. Оның өмірінде бұл терминдер мағынасы бірдей болды.
Once installed in Cairo, As Salih was far from secure. The complex nature of the Ayyubid state meant that the ruling family itself, as well as associated Kurdish clans, had divided loyalties. Within Egypt, a powerful faction of Emirs, the Ashrafiyya, were conspiring to depose him and replace him with his uncle, as Salih Ismail, who had regained control of Damascus after his departure. As Salih shut himself in the Cairo citadel, and could no longer trust even the once loyal Emirs who had brought him to power. The lack of loyal soldiers led him to begin buying large numbers of Kipchak slaves, who were available in unusually large numbers following the Mongol invasions in central Asia. They soon formed the core of his army, and were known as Mamluks. As Salih was not the first Ayyubid ruler to make use of Mamluks, but he was the first to depend on them so heavily. Rather than just recruiting small numbers of Mamluks, As Salih established two complete corps of them, numbering up to 1000 men. One unit was known as the 'River Corps' or Baḥrīyah or Bahriyya, because they were garrisoned at Rawḍah island in the River Nile. The second, smaller corps was the Jamdārīyah, which appears to have operated as a body guard for As Salih. As the Mamluks would eventually overthrow the Ayyubid dynasty and take power on their own, their early rise to prominence under As Salih Ayyub is of considerable historical importance. In English, references to the Bahriyya after As Salih's death, when they became the dominant power in Egypt, usually describe them as the Bahri Mamluks. The members of the Bahriyya who were recruited by As Salih himself are also sometimes referred to as the Salihiyya. During his lifetime these terms were synonymous.
Айюбидтер патшалықтары мен крестшілермен соғыстар
1240-1243 жылдар аралығында Палестинадағы крестшілер мемлекеттерімен, Барондардың крест жорығы кезінде келген еуропалық әскерлермен, Сириядағы басқа Әйюбид әулетінің билеушілерімен және бұрын Салихпен одақтас болған Дияр Мудардағы Хорезмдіктермен күрделі әскери және дипломатиялық маневрлер жүргізілді. Бахри мамлюктері оған Мысырда тәртіп орнатуға көмектескендей, Хорезмдіктер де көршілес аймақтардағы басқа Әйюбид билеушілерін бағындыруда тиімді болды. 1244 жылы Салихтің шақыруымен Хорезмдіктер Сирия мен Палестина арқылы жорық жасап, Иерусалимді тонады. Бұл қала Алтыншы крест жорығы кезінде әл-Камильдің тапсыруымен Киелі Рим императоры Фридрих II-ге берілген еді. Кейін сол жылы Салих, тағы да Хорезмдіктермен одақтасып, Ла Форби шайқасында крестшілердің Иерусалим Корольдігімен одақтасқан Салих Исмаилды Сирияда жеңді. 1245 жылы Салих Дамаскіні басып алып, Бағдадтағы халифа әл-Мустасим оған сұлтан титулын берді. Салих өзінің билігін Дамаскінің шегінен тысқары жерлерге кеңейте алмады, бірақ Сад әл-Дин әл-Хумайди басқаруымен Баалбек әмірлігін сақтап қалды. 1246 жылы ол Хорезмдік одақтастарының тым бақылаусыз екенін түсінді, сондықтан оларға қарсы шығып, Хомс маңында жеңіске жетті, олардың басшысын өлтірді және қалғандарын Сирия мен Палестинаға таратып жіберді. Салихтің Хорезмдіктерден кейін Иерусалимді басып алуы Еуропада жаңа крест жорығын ұйымдастыруға себеп болды, және Франция королі Людовик IX крестке бел буды. Бұл жорықтың дайындығына бірнеше жыл кетті, бірақ 1249 жылы Людовик жетінші крест жорығы аясында Мысырға шапқындап кіріп, Дамиеттаны басып алды.
The period 1240–1243 was largely occupied with complex military and diplomatic manoeuvres involving the Crusader states in Palestine and the European armies that arrived during the Barons' Crusade, other Ayyubid family rulers in Syria, and the Khwarezmians of Diyar Mudar who had previously been allied to as Salih. Just as his Bahri Mamluks were important in enabling him to maintain order in Egypt, the Khwarezmians were useful in dominating the other Ayyubid rulers in neighbouring regions. In 1244, at As Salih's invitation the Khwarezmians advanced through Syria and Palestine and sacked Jerusalem, which had been handed over to Frederick II, Holy Roman Emperor by al Kamil during the Sixth Crusade. Later that year as Salih, again allied to the Khwarezmians, defeated as Salih Ismail in Syria, who had allied with the crusader Kingdom of Jerusalem, at the Battle of La Forbie. In 1245 as Salih captured Damascus, and was awarded the title of sultan by the caliph al Musta'sim in Baghdad. As Salih was not however able to extend his rule far beyond Damascus, although he was able to retain the emirate of Baalbek under Saʿd al Din al Humaidi. In 1246 he decided that his Khwarezmian allies were dangerously uncontrollable, so he turned on them and defeated them near Homs, killing their leader and dispersing the remnants throughout Syria and Palestine. As Salih's capture of Jerusalem after the Khwarezmian sacking led to the call for a new Crusade in Europe, and Louis IX of France took up the cross. The campaign took several years to organise, but in 1249 Louis invaded Egypt on the Seventh Crusade, and occupied Damietta.
Өлім және мұра
Салих Сириядағы ағасымен соғысып жүргенде крестшілердің шабуыл жасағаны туралы жаңалық келді, бірақ ол дереу Мысырға оралып, әл-Мансурада орналасты. Салих 22 қарашада қауіпті ісікке байланысты аяғы ампутацияланғаннан кейін қайтыс болды. Салих мұрагері Муаззам Туранашахқа сенбеді және оны Мысырдан алыс, Хасанкейфте қауіпсіз сақтады. Салихтің әйелі Шажар әл-Дурр Туранашах келгенше оның өлімін жасыруға тырысты. Туранашахтың билігі қысқа ғана болды, ал Бахри мамлюктері билікті қолға алғанға дейін ұзақ және күрделі кезең басталды. Осылайша Салих Мысырдың соңғы маңызды Әйюби билеушісі болды және Мысырды басқарумен бірге Палестина мен Сирияның бір бөлігін тиімді басқарған соңғы билеуші болды.
As Salih was away fighting his uncle in Syria when news of the Crusader invasion came, but he quickly returned to Egypt and encamped at al Mansourah, where he died on 22 November after having his leg amputated in an attempt to save his life from a serious abscess. As Salih did not trust his heir, al Muazzam Turanshah, and had kept him at a safe distance from Egypt in Hasankeyf. As Salih's widow, Shajar al Durr, managed to hide his death until Turanshah arrived. Turanshah's rule was brief and was followed by a long and complicated interregnum until the Bahri Mamluks eventually took power. As Salih was thus the last major Ayyubid ruler of Egypt, and the last to combine rule of Egypt with effective rule of parts of Palestine and Syria.