Қылыч Арслан II: Рүм Сұлтанның өмірі мен әскери жолдары

Кіріспе

Кіліж Арслан II немесе ʿIzz ad Dīn Кіліж Арслан ибн Масуд (عز الدین قلج ارسلان بن مسعود) (қазіргі түрікше Kılıç Arslan, "Қылыш Арслан" деген мағынаны білдіреді) 1156 жылдан 1192 жылы қайтыс болғанға дейін Рум Сәлжұқ сұлтаны болды.

Билік

1159 жылы Килиж Арслан Византия императоры Мануил I Комненға шабуыл жасады, ол Сириядағы Нур ад Дин Зенгимен келіссөздер жүргізгеннен кейін Икония (Конья, Рум астанасы) арқылы өтіп бара жатқан еді. 1161 жылы Мануилдің жүйесі Жоанн Контостефан Килиж Арсланны жеңіп, сұлтан мойынсұнуын көрсету үшін Константинопольге келді. Арнольд Любек өзінің "Хроника славорум" еңбегінде Генрих Арыстанның 1172 жылы Иерусалимге қажылық жасағанда Килиж Арсланмен кездесуіне куә болған. Олар Тарс қаласының жанында кездескенде, сұлтан неміс герцогын құшақтап, сүйді, оған олардың туыс екенін еске салды ("amplexans et deosculans eum, dicens, eum consanguineum suum esse"). Герцог осы қарым-қатынас туралы сұрағанда, Килиж Арслан оған: «Германия елінен шыққан бір асыл әйел Ресей патшасына үйленді, одан қызы болды; осы қыздың қызы біздің жерімізге келді, мен одан тарадым» деді. 1173 жылы Византиямен бейбіт келісімде болған Килиж Арслан Мосулға қарсы Нур ад Динмен одақтасты. Византиямен жасалған бейбіт келісім 1175 жылға дейін сақталды, ол кезде Килиж Арслан Даниямендтерден басып алған жерді Мануилге беруден бас тартты, бірақ екі тарап та жаңа соғысқа дайындалу үшін біраз уақыттан бері бекіністер мен әскерлерін нығайтып келді. Килиж Арслан келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ Мануил 1176 жылы сұлтандыққа басып кірді, Иконияны басып алуды көздеді. Килиж Арслан Мириокефалон шайқасында император Мануил I Комненнің әскерін жеңіп, императорды шартты бейбіт келісімге келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. 1179 жылы Килиж Арслан Иерусалимге сапармен келген Шампань графы Генрих I-ді тұтқындап, ол үшін сыйақы талап етті. Сыйақыны Византия императоры төледі, Генрих босатылды, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. 1180 жылы сұлтан Мануилдің өлімінен кейін Византия империясындағы тұрақсыздықтан пайдаланып, Анатолияның оңтүстік жағалауының көп бөлігін басып алды және сол жылы өзінің уәзірі Ихтияр әл-Динды Нур ад Диннің мұрагері Саладинмен одақ құруға жіберді. 1182 жылы ол Византиядан Котиеум қаласын басып алды. 1185 жылы ол император Исаак II Ангелмен татуласты, бірақ келесі жылы билікті он бір ұлына тапсырды, олар бірден билік үшін күрестесті. Килиж Арсланның Саладинмен одақтас болғанына қарамастан, ол Фредерик Барбаросса басқарған Үшінші крест жорығының әскерлеріне өз аумақтары арқылы еркін өтуге рұқсат берді; алайда, жергілікті билікте болған ұлдары келіспеді және Филомелион және Икония шайқастарында крестшілерге қарсы соғысты. Крестшілер кеткеннен кейін, оның үлкен ұлы Құтб әл-Дин соңғы шайқаста түріктерді басқарды, содан кейін қашып, Коньяны қайта бақылауға алды; сондықтан Килиж Арслан II қашып, Кайсериге сиынды. Кейін Құтб әл-Дин өзін жаңа сұлтан деп жариялады, бірақ оның әкесі мен ағасы Кайхусрау I 1192 жылы оны Коньядан қуды, содан кейін оны Ақсарайға қуып, қаланы қоршауға алды. Килиж Арслан II 1192 жылдың тамыз айында Ақсарайды қоршау кезінде 77 жасында қайтыс болды. Ол Қониядағы Аладдин Коскуға жерленді. Кайхусрау I-нің ағалары сұлтандықтың басқа бөліктерін бақылау үшін күресті.

In 1159, Kilij Arslan attacked Byzantine emperor Manuel I Comnenus as he marched past Iconium (Konya, capital of Rüm), as Manuel returned from negotiating with Nur ad Din Zengi in Syria. In 1161, Manuel's nephew John Contostephanus defeated Kilij Arslan, and the sultan travelled to Constantinople in a show of submission. As Arnold of Lübeck reports in his Chronica Slavorum, he was present at the meeting of Henry the Lion with Kilij Arslan during the former's pilgrimage to Jerusalem in 1172. When they met near Tarsus, the sultan embraced and kissed the German duke, reminding him that they were blood cousins ('amplexans et deosculans eum, dicens, eum consanguineum suum esse'). When the duke asked for details of this relationship, Kilij Arslan informed him that 'a noble lady from the land of Germans married a king of Russia who had a daughter by her; this daughter's daughter arrived to our land, and I descend from her.' In 1173, Kilij Arslan, now at peace with the Byzantines, allied with Nur ad Din against Mosul. The peace treaty with the Byzantines lasted until 1175, when Kilij Arslan refused to hand over to Manuel the territory conquered from the Danishmends, although both sides had for some time been building up their fortifications and armies in preparation for a renewed war. Kilij Arslan tried to negotiate, but Manuel invaded the sultanate in 1176, intending to capture Iconium itself. Kilij Arslan was able to defeat Emperor Manuel I Komnenos's army at the Battle of Myriokephalon, the Sultan forced the emperor to negotiate a fragile peace. In 1179, Kilij Arslan captured and held to ransom Henry I, the renowned count of Champagne, who was returning overland from a visit to Jerusalem. The ransom was paid by the Byzantine Emperor and Henry was released, but died soon afterwards. In 1180, the sultan took advantage of the instability in the Byzantine Empire after Manuel's death to secure most of the southern coast of Anatolia, and sent his vizier Ikhtiyar al Din to conclude an alliance with Saladin, Nur ad Din's successor, that same year. Then in 1182, he succeeded in capturing the city of Cotyaeum from the Byzantines. In 1185, he made peace with Emperor Isaac II Angelus, but the next year he transferred power to his eleven sons, who immediately fought each other for control. Despite Kilij Arslan's alliance with Saladin, he promised the armies of the Third Crusade, led by Frederick Barbarossa to freely pass through his territories; however, his sons who were local chieftains disagreed and fought against the Crusaders at the Battle of Philomelion and Battle of Iconium. Following the Crusaders departure, his eldest son Qutb al Din who led the Turks in the latter battle then fled afterwards, came back to control Konya; hence, Kilij Arslan II escaped and took refuge in Kayseri. Later on, Qutb al Din declared himself to be the new Sultan, but his father and his brother Kaykhusraw I drove him out of Konya in 1192, then chased him to Aksaray, and besieged the city. Kilij Arslan II died during the siege of Aksaray in August 1192, aged 77, after promising Kaykhusraw I the succession. Then he was buried in the Alâeddin Kosku in Konya. Kaykhusraw I's brothers continued to fight for control of the other parts of the sultanate.