Кіріспе
Ежелгі грек қаласы, Троиданың солтүстігіндегі Геллеспонт бұғазының шығыс жағында орналасқан. Лампсак (Λάμψακος) – стратегиялық тұрғыдан Троиданың солтүстігіндегі Геллеспонт бұғазының шығыс жағында орналасқан ежелгі грек қаласы. (Πιτυούσ(σ)α), ол Фокея мен Милеттен отарланған. Б.з.д. VI ғасырда Лампсакқа жақын маңдағы Фракия Херсонесінің афиналық тирандары Милтиад Ескі және Стесагор шабуыл жасады. Б.з.д. 6 және 5 ғасырларда Лампсак Лидия, Парсы, Афина және Спартаның үстемдігінде болды. Дарий I тұсында грек төрешілері Гиппокл және оның ұлы Акантид билік жүргізді. Артaксеркс I оны Фемистоклге берді, қала парсы патшасын оның әйгілі шарабымен қамтамасыз етуі күтілді. Лампсак Микале шайқасынан кейін (б.з.д. 479 ж.) Делиан лигасына қосылғанда, ол өзінің байлығының куәсі ретінде он екі талант салық төледі; 4-ғасырда алтын монеталары болды, мұндай мүмкіндік тек өркендеген қалаларға ғана берілді. Б.з.д. 411 жылы афиналықтарға қарсы көтеріліс күшпен басылды. Б.з.д. 196 жылы римдіктер қаланы Антиох Ұлына қарсы қорғады және ол Римнің одақтасы болды; Цицерон (2 Verr. i. 24. 63) және Страбон (13. 1. 15) Рим үстемдігі кезінде оның гүлденгені туралы куәлік береді. Лампсак Приапқа табынуымен де белгілі болды, оның сонда туған деген сенім болған. Философ Анаксагор б.з.д. 434-433 жылдары Афинадағы соттан кейін Лампсаққа зейнетке шығуға мәжбүр болды. Лампсак тұрғындары оның құрметіне Ақыл мен Шындыққа арнап құрбандық тақ орнатты және көп жылдар бойы оның өлімінің жылдығын атап өтті. Лампсак халқы парсы жақтастары болды немесе олардың солай болғаны күдік тудырды, сондықтан Ұлы Александр қатты ашуланды және оларға зор зиян келтірумен қорқытты. Олар Лампсақтық Анаксименді олар үшін шара көруге жіберді. Александр оның не үшін келгенін біліп, ол сұрағанның керісін істеуге ант берді. Сондықтан Анаксимен: «Мажасте, менің игілігім үшін мынаны істеңіз: Лампсақтың әйелдері мен балаларын құл қылып, ғибадатханаларын өртеп, қаланы толығымен қиратыңыз», – деді. Александрдың бұл айла-шарғыдан бас тартуы мүмкін емес еді. Ант бергендіктен, ол Лампсак халқына кешірім берді. Лампсак бірқатар көрнекті тарихшылар мен философтарды өндірді. Лампсақтың Харон (б.з.д. 500 ж.) Парсы, Ливия және Эфиопия тарихын, сондай-ақ өзінің туған қаласының жылнамасын жазды. Лампсақтың Метродор (ескі) (б.з.д. 5 ғасыр) Анаксагор мектебінің философы болды. Лампсақтың Стратосы (б.з.д. 335 – 269 ж.) перипатетикалық философ және Афинадағы Аристотельдің Лицейінің үшінші директоры болды. Евэон Лампсак Платонның шәкірттерінің бірі болды. Лампсак тұрғындарының бір тобы Эпикурдың төңірегінде жиналды; олардың арасында математик Лампсақтың Поляэн (шамамен б.з.д. 340 – 278 ж.), философтар Лампсақтың Идомен, сатирик Колот және Лампсақтың Леонтей болды. Идоменнің әйелі Батис Лампсақтың Метродордың (жас) қарындасы болды, оның үлкен ағасы, Эпикурдың да досы Тимократ Лампсақтың болды. Лампсақтың Анаксимен, ритор және тарихшы. Оның сіңлісінің ұлы, сонымен қатар Анаксимен есімді тарихшы болды. Лампсақтың Аристокл (Ἀριστοκλῆς) стоик философ болды. Лампсақтың Ксенофон – географ. Лампсак халқы Грекияның Олимпия қаласында Лампсақтың Анаксименіне арнап мүсін орнатты.
Lampsacus ('/l//æ//m//s//ə//k//ə//s/; Λάμψακος) was an ancient Greek city strategically located on the eastern side of the Hellespont in the northern Troad. (Πιτυούσ(σ)α), it was colonized from Phocaea and Miletus. In the 6th century BC Lampsacus was attacked by Miltiades the Elder and Stesagoras, the Athenian tyrants of the nearby Thracian Chersonese. During the 6th and 5th centuries BC, Lampsacus was successively dominated by Lydia, Persia, Athens, and Sparta. The Greek tyrants Hippoclus and later his son Acantides ruled under Darius I. Artaxerxes I assigned it to Themistocles with the expectation that the city supply the Persian king with its famous wine. When Lampsacus joined the Delian League after the battle of Mycale (479 BC), it paid a tribute of twelve talents, a testimony to its wealth; it had a gold coinage in the 4th century, an activity only available to the more prosperous cities. A revolt against the Athenians in 411 BC was put down by force. In 196 BC, the Romans defended the town against Antiochus the Great, and it became an ally of Rome; Cicero (2 Verr. i. 24. 63) and Strabo (13. 1. 15) attest its continuing prosperity under Roman rule. Lampsacus was also notable for its worship of Priapus, who was said to have been born there. The philosopher Anaxagoras was forced to retire to Lampsacus after a trial in Athens around 434 433 BC. The citizens of Lampsacus erected an altar to Mind and Truth in his honor, and observed the anniversary of his death for many years. The people of Lampsacus were pro Persian, or were suspected of doing so and Alexander the Great was furiously angry, and threatened to do them massive harm. They sent Anaximenes of Lampsacus to intercede for them. Alexander knew why he had come, and swore by the gods that he would do the opposite of what he would ask, so Anaximenes said, 'Please do this for me, your majesty: enslave the women and children of Lampsacus, burn their temples, and raze the city to the ground.' Alexander had no way round this clever trick, and since he was bound by his oath he reluctantly pardoned the people of Lampsacus. Lampsacus produced a series of notable historians and philosophers. Charon of Lampsacus (c. 500 BC) composed histories of Persia, Libya, and Ethiopia, and annals of his native town. Metrodorus of Lampsacus (the elder) (5th century BC) was a philosopher from the school of Anaxagoras. Strato of Lampsacus (c. 335 c. 269 BC) was a Peripatetic philosopher and the third director of Aristotle's Lyceum at Athens. Euaeon of Lampsacus was one of Plato's students. A group of Lampsacenes were in the circle of Epicurus; they included Polyaenus of Lampsacus (c. 340 – 278 BC) a mathematician, the philosophers Idomeneus of Lampsacus, Colotes the satirist and Leonteus of Lampsacus; Batis of Lampsacus the wife of Idomeneus, was the sister of Metrodorus of Lampsacus (the younger), whose elder brother, also a friend of Epicurus, was Timocrates of Lampsacus. Anaximenes of Lampsacus, a rhetorician and historian. His nephew (son of his sister), was also named Anaximenes and was a historian. Aristocles (Ἀριστοκλῆς) of Lampsacus was a stoic philosopher. Xenophon of Lampsacus was a geographer. The people of Lampsacus dedicated a statue of Anaximenes of Lampsacus at Olympia, Greece.
Христиандық тарихы
Аңыз бойынша, 250 жылы Никеяда шейіт болғаннан кейін, әулие Трифон Лампсак қаласында жерленген. Лампсактың алғашқы епископы Константин I тұсында Парфений болды. Лампсак Геллеспонттың бір бөлігі ретінде Кизик митрополиясына бағынышты болды. 364 жылы епископтық таққа Маркиан отырды және сол жылы Лампсакта епископтар кеңесі өтті. Маркиан 381 жылы Константинополь соборында болды, бірақ македондық христиан сектасына адалдығынан бас тартуға бас тартты. Лампсак епископтарының арасында Халкидон соборында (451) болған Даниял; Хармони (458); Константинопольдің үшінші соборында болған Константин (680); Никеяда болған Иоанн (787); әулие Теодор Студитпен хат алысқан және Теофил тұсында иконаларға құрмет көрсету үшін мойындаушы болған әулие Эушемон болды. Лампсак епископтығы туралы мәліметтер "Notitiae Episcopatuum" еңбегінде шамамен 12-13 ғасырларға дейін кездеседі. Осы кезеңге қатысты әйгілі Лампсак қазынасы қазір Британ мұражайында сақталуда. Епископтық бос және титулдық орын статусын сақтайды.