Уильям Уилсон Хантер: Шотландиялық тарихшы және статистик ғалым

Кіріспе

Шотланд тарихшысы және статистикалық (1840–1900)

Уильям Уилсон Хантер (15 шілде 1840 – 6 ақпан 1900) – шотланд тарихшысы, статистикалық, құрастырушы және Үндістан мемлекеттік қызметінің мүшесі. Ол ең көп танымал "Индия императорлық газеттері" еңбегімен, ол 1869 жылы жұмыс істей бастады, және ол ақырында 1881 жылы тоғыз томдық, содан кейін он төрт томдық, ал одан кейін оның қайтысынан кейін жиырма алты томдық жинақ ретінде жарық көрді.

Ерте өмір және білім

Уильям Уилсон Хантер 1840 жылдың 15 шілдесінде Шотландияның Глазго қаласында, Глазгода өндіріспен айналысқан Эндрю Галлоуэй Хантердің отбасында дүниеге келді. Ол әкесінің үш ұлының екіншісі болған. 1854 жылы ол Квинсвудтағы "Квекер семинариясында" білімін бастады, ал бір жыл өткен соң Глазго академиясына қабылданды. Ол Глазго университетінде (BA 1860), Париж және Бонн қалаларында оқыды, санскрит тілін үйренді, LL. D. дәрежесін алды, содан кейін 1862 жылы Үндістан мемлекеттік қызметіне қабылдау емтиханында бірінші орынды иеленді.

Мансап

Ол 1862 жылдың қарашасында Бенгалия президенттігіне жетіп, Бенгалияның төменгі провинцияларындағы Бирбхумның көмекші судьясы және коллекторы болып тағайындалды. Ол жергілікті дәстүрлер мен жазбаларды жинауды бастады, бұл оның басылымы үшін материалдарды қалыптастырды. Сондай-ақ ол Үндістанның арий емес тілдерінің салыстырмалы сөздігін құрастырды, бұл негізінен Брайан Хогтон Ходжсонның жинақтарына негізделген диалекттер сөздігі, ол Британ энциклопедиясының он бірінші басылымы бойынша "жазушының еңбекқорлығын көрсетеді, бірақ онда көптеген жетілмеген филологиялық болжамдар бар". 1869 жылы сол кездегі генерал-губернатор Лорд Мейо Хантерден Үндістанның толық статистикалық зерттеуін жүргізудің жоспарын тапсыруды сұрады. Жұмыс әртүрлі кезеңдерде жергілікті газеттерді құрастыруды және оларды бірыңғай және біртекті жоспарға жинақтауды қамтиды. Букенен сияқты әкімшілер жүргізген бұрынғы зерттеулердің көлемі мен толықтығына қанағаттанбаушылық болды, ал Хантер өз күш-жігерін Айн и Акбари мен Description de l'Égypte-ге үлгілеуге бел буды. Хантер: "Менің үмітім Англияның Үндістанда жасаған жұмысына ескерткіш жасау еді, ол Мұғол империясы мен француз амбицияларының ескерткіштерінен гөрі шынайы және толық болғандықтан ұзаққа созылар еді". Мейоның 1871 жылғы 30 мамырдағы "Үнді мұсылмандары өз діндеріне байланысты патшайымға қарсы көтеріліске шығады ма?" деген сұрағына жауап ретінде Хантер өзінің ықпалды еңбегін 1871 жылғы маусымның ортасында аяқтады және сол жылдың тамыз айының ортасында кітап ретінде жариялады. Онда Хантер Үнді мұсылман ғалымдарының көпшілігі үкіметке қарсы шығу идеясын діни соғыстың шарты, яғни мұсылмандар мен мүнафиқ билеушілер арасындағы қорғаныс пен бостандықтың болмауы Британдық Үндістанда жоқ деп есептегендіктен қабылдамады; және "қорғаныс берілген елде джихад жоқ". 1872 жылы Хантер Орисса тарихын жариялады. 1866 жылы Константинопольде өткен үшінші Халықаралық санитарлық конференция индустар мен мұсылмандардың қажылық сапарларын "холера эпидемиясының дамуына және таралуына ықпал ететін барлық себептердің ең күштісі" деп жариялады. Хантер осы пікірді қайталап, "Жағанатхтың кедей зыяратшы әскерін" өзінің жыртық киімдерімен, шашымен және терісімен, жәндіктерге толы және инфекциямен қаныққан, кез келген жылы Венада, Лондонда немесе Вашингтонда біздің дәуірдің мыңдаған ең талантты және әдемі адамдарын өлтіруі мүмкін деп сипаттады. Ол ел бойынша бірнеше турлар жасады және Ассам үшін де осындай жұмыс жасады (2 том, 1879). Хантердің айтуынша, осы жүйе бойынша бүкіл Британдық Үндістанға арналған материалдар жинақталды, бірнеше провинцияларда жинақтау жұмысы тез дамыды және барлық жерде қолға алынды. Осы кезеңде алғашқы халық санағы жүргізіліп, халық туралы біліміміз кеңейді. Қазір жиналған материалдар Ресейді қоспағанда, бүкіл Еуропа халқынан асатын континенттің Статистикалық зерттеуін құрайды". Статистикалық есептер 240 әкімшілік округті қамтиды, 128 томнан тұрады және олар 1881 жылы жарық көрген "Индия императорлық газетінің" тоғыз томына жинақталды. Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында Хантердің "жер-жердің жергілікті атауларын транслитерациялауды қолданғаны" айтылған, осылайша дұрыс айтылуы көбінесе көрсетіледі; бірақ тарих пен ұзақ қолданыспен қадірленген ескі жазуларға жеткілікті ескеру жасалмады. Хантердің Үндістан туралы мақаласы 1880 жылы "Үнді халықтарының қысқаша тарихы" деп жарияланды және ол кеңінен аударылып, үнді мектептерінде қолданылды. 1895 жылы "Индия империясы: оның халқы, тарихы және өнімдері" деген атаумен қайта қаралған нұсқасы шығарылды. Хантер кейіннен "Білімсіздіктен қымбат ештеңе жоқ" деп айтқан. Менің ойымша, бұл еңбек көптеген кемшіліктеріне қарамастан, білімсіздікке қарсы ұзақ шайқаста естен кетпес оқиға болады; өткеннен бізге ағып түскен бейбітшілік пен жалған пікірлердің қарғасына қарсы су бұрғышы және болашақта Үндістан туралы шынайы және кең білімнің негізі болады. Оның мақсаты әдебиетті өркендету, ғылыми жаңалықтар табу, антиквариат зерттеу емес, Үндістанды жақсы басқаруға, жақсы түсінуге деген талпыныс. 1882 жылы Хантер генерал-губернатордың кеңесінің мүшесі ретінде Үндістанның білім беру жөніндегі комиссиясына төрағалық етті; 1886 жылы ол Калькутта университетінің вице-канцлері болып сайланды. 1887 жылы ол қызметтен зейнеткерлікке шықты, KCSI құрылды және Оксфордтың маңында Оукен Холтта қоныстанды. Ол 1895 жылдан 1900 жылы қайтыс болғанға дейін Абингдон мектебінің басқарушы құрамында болды. 1889 жылы 13 наурызда Кларендон баспасының делегаттарының сол кездегі хатшысы Филипп Литтлтон Гелл Хантерге бірнеше уақыттан бері делегаттардың қарауында болған жоба туралы хат жазды, Үндістан тарихының ең маңызды ерекшеліктерін кезекті генералдар мен әкімшілердің өмірбаяндары арқылы жариялау. Гелл 1889 жылғы маусымға дейін серияны жариялауды ұйымдастырды, Хантер әр томға 75 фунт стерлинг алды, ал автор 25 фунт стерлинг алды. Геллдің бұрынғы сатылмаған "Шығыс кітаптарының қасиеттіліктері" және қаржылық шектеулер "Үндістанның билеушілерін" 28 томда аяқтауға мәжбүр етті, Хантердің осыған қатысты көңілі қалды. Хантер өзі Далхузи (1890) және Мейо (1891) томдарын серияға қосты. Ол бұрын Лорд Мейоның ресми өмірбаянын жазған, ол 19 қараша 1875 жылы екі томдық түрінде жарияланған, ал 1876 жылы екінші басылымы шыққан. Ол сонымен қатар "The Times" газеті үшін үнді істері жөнінде апталық мақала жазды. Бірақ Англияға қоныстанғаннан кейін ол өзінің басты міндеті ретінде Үндістандағы британдық үстемдіктің кең ауқымды тарихын жазуды белгіледі, оның тек екі томы ғана оның қайтыс болуына дейін жарық көрді, оқырманды шамалы 1700 жылға дейін жеткізді. Оның материалдарының шатастығы оның жұмысына көп кедері келтірді, оның бір бөлігін ол 1894 жылы үш томдық "Бенгалия қолжазбаларының жазбалары" ретінде реттеп, жариялады. Хантер 1892 жылы шығарған "Бомбей 1885–1890: Үнді әкімшілігін зерттеу" еңбегін Флоренс Найтингейлге арнады. Оның кейінгі еңбектеріне "Ескі миссионер" (1895, атақ парағында "The Contemporary Review" басылымынан қайта қарастырылған" деп сипатталған) және "Такераилер Үндістанда" (1897) романдары кіреді. Джон Ф. Риддик Хантердің "Ескі миссионер" еңбегін үнді миссионерлері туралы ағыл-үнді жазушылары жасаған "үш маңызды еңбектердің" бірі деп сипаттайды, оларға Флора Энни Стилдің "Иесіздер" (1900) және Элис Перриннің "Сенімсіздік" (1909) кіреді. 1898–1899 жылдардың қысында Каспийге және кері сапардағы шаршаңқылықтан, ұлының бірінің төсегінде ауруына барып қайтқаннан кейін Хантер ауыр тұмауға шалдықты, ол оның жүрегіне әсер етті. Ол 6 ақпан 1900 жылы Оукен Холтта қайтыс болды. С. С. Миттал Хантердің "Үндістандағы бюрократтық викториандық тарихшылардың ресми ой-пікірін" білдіретініне сенеді, олардың мысалдары Джеймс Талбойс Уилер және Альфред Комин Лиалл болды.

He reached Bengal Presidency in November 1862 and was appointed assistant magistrate and collector of Birbhum, in the lower provinces of Bengal, where he began collecting local traditions and records, which formed the materials for his publication, entitled The Annals of Rural Bengal, which influenced the historical romances of Bankim Chandra Chattopadhyay. He also compiled A Comparative Dictionary of the Non Aryan Languages of India, a glossary of dialects based mainly upon the collections of Brian Houghton Hodgson, which according to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, "testifies to the industry of the writer but contains much immature philological speculation". In 1869 Lord Mayo, the then governor general, asked Hunter to submit a scheme for a comprehensive statistical survey of India. The work involved the compilation of a number of local gazetteers, in various stages of progress, and their consolidation in a condensed form upon a single and uniform plan. There was unhappiness with the scope and completeness of the earlier surveys conducted by administrators such as Buchanan, and Hunter determined to model his efforts on the Ain i Akbari and Description de l'Égypte. Hunter said that "It was my hope to make a memorial of England's work in India, more lasting, because truer and more complete, than these monuments of Mughal Empire and of French ambition." In response to Mayo's question on 30 May 1871 of whether the Indian Muslims are "bound by their religion to rebel against the Queen" Hunter completed his influential work The Indian Musalmans in mid June 1871 and later published it as a book in mid August of the same year. In it, Hunter concluded that the majority of the Indian Muslim scholars rejected the idea of rebelling against the Government because of their opinion that the condition for religious war, i. e. the absence of protection and liberty between Muslims and infidel rulers, did not exist in British India; and that "there is no jihad in a country where protection is afforded". In 1872 Hunter published his history of Orissa. The third International Sanitary Conference held at Constantinople in 1866 declared Hindu and Muslim pilgrimages to be 'the most powerful of all the causes which conduce to the development and propagation of Cholera epidemics'. Hunter echoing the view described the 'squalid pilgrim army of Jagannath' as with its rags and hair and skin freighted with vermin and impregnated with infection, may any year slay thousands of the most talented and beautiful of our age in Vienna, London, or Washington. He embarked on a series of tours throughout the country, and a similar work for Assam (2 volumes, 1879). Hunter wrote that Under this system, the materials for the whole of British India have now been collected, in several Provinces the work of compilation has rapidly advanced, and everywhere it is well in hand. During the same period the first Census of India has been taken, and furnished a vast accession to our knowledge of the people. The materials now amassed form a Statistical Survey of a continent with a population exceeding that of all Europe, Russia excepted." The statistical accounts, covering the 240 administrative districts, comprised 128 volumes and these were condensed into the nine volumes of The Imperial Gazetteer of India, which was published in 1881. Again according to the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, Hunter "adopted a transliteration of vernacular place names, by which means the correct pronunciation is ordinarily indicated; but hardly sufficient allowance was made for old spellings consecrated by history and long usage." Hunter's own article on India was published in 1880 as A Brief History of the Indian Peoples, and has been widely translated and utilized in Indian schools. A revised form was issued in 1895, under the title of The Indian Empire: its People, History and Products. Hunter later said that blockquote|Nothing is more costly than ignorance. I believe that, in spite of its many defects, this work will provide a memorable episode in the long battle against ignorance; a breakwater against the tide of prejudice and false opinions flowing down upon us from the past, and the foundation for a truer and wider knowledge of India in time to come. Its aim has been not literary graces, nor scientific discovery, nor antiquarian research; but an earnest endeavour to render India better governed, because better understood. In 1882 Hunter, as a member of the governor general's council, presided over the Commission on Indian Education; in 1886 he was elected vice chancellor of the University of Calcutta. In 1887 he retired from the service, was created KCSI, and settled at Oaken Holt, near Oxford. He was on the governing body of Abingdon School from 1895 until his death in 1900. On 13 March 1889 Philip Lyttelton Gell the then Secretary to the Delegates of the Clarendon Press, wrote to Hunter about a project which has been for some time under the consideration of the Delegates, to publish a series giving the salient features of Indian History in the Biographies of successive Generals and Administrators. Gell arranged the publication of the series by June 1889; with Hunter receiving £75 for each volume, and the author £25. Gell's experience of the earlier unsaleable Sacred Books of the East and financial constraints forced the Rulers of India to end at 28 volumes in spite of Hunter's disappointment about the same. Hunter himself contributed the volumes on Dalhousie (1890) and Mayo (1891) to the series. He had previously written an official Life of Lord Mayo, which was published on 19 November 1875 in two volumes with a second edition appearing in 1876. He also wrote a weekly article on Indian affairs for The Times. But the great task to which he applied himself on his settlement in England was a history upon a large scale of the British Dominion in India, two volumes of which only had appeared when he died, carrying the reader barely down to 1700. He was much hindered by the confused state of his materials, a portion of which he arranged and published in 1894 as Bengal Manuscript Records, in three volumes. Hunter dedicated his 1892 work Bombay 1885 to 1890: A Study in Indian Administration to Florence Nightingale. His later works include the novel titled The Old Missionary (1895, described on the title page as "revised from The Contemporary Review"), and The Thackerays in India (1897). John F. Riddick describes Hunter's The Old Missionary as one of the "three significant works" produced by Anglo Indian writers on Indian missionaries along with The Hosts of the Lord (1900) by Flora Annie Steel and Idolatry (1909) by Alice Perrin. In the winter of 1898–1899, in consequence of the fatigue incurred in a journey to the Caspian and back, on a visit to the sick bed of one of his two sons, Hunter was stricken down by a severe attack of influenza, which affected his heart. He died at Oaken Holt on 6 February 1900. S. C. Mittal believes that Hunter "represented the official mind of the bureaucratic Victorian historians in India", of whom James Talboys Wheeler and Alfred Comyn Lyall were other examples.