1976 жылғы Таншань жер сілкінісі

Кіріспе

Хэбэй, Қытайда 7,6 балдық жер сілкінісі

1976 жылғы Таншан жер сілкінісі – 1976 жылғы 28 шілдеде таңғы сағат 3:42-де Қытайдың Хэбэй провинциясының Таншан аймағында болған 7,6 балдық жер сілкінісі. Жер сілкінісінің ең жоғары қарқындылығы Меркалли шкаласы бойынша XI (Өте күшті) деңгейінде бағаланды. Аз ғана уақыт ішінде Таншан қаласындағы ғимараттардың 85 пайызы құлап немесе қолдануға жарамсыз болды, барлық инфрақұрылым тоқтатылды, ал көптеген автокөлік және теміржол көпірлері құлап немесе ауыр зақымдарға ұшырады. Ресми мәліметтер бойынша, Таншанда 242 769 адам қаза тауып, 164 851 адам ауыр жарақат алды. Бірақ жоғалып кеткендерді, кейіннен қайтыс болған жарақат алғандарды және жақын орналасқан Пекин мен Тяньцзиньдегі қаза болғандарды ескергенде, ғалымдар кем дегенде 300 000 адамның қаза тапқанын мойындайды. Бұл жазылған тарихтағы ең құрылықты жер сілкіністерінің бірі және Қытайдағы адам өлімі бойынша ең ірі апаттардың бірі.

Жер сілкіністері

Таншань жер сілкінісі екі негізгі дірілден тұрды. Біріншісі таңғы сағат 3:42:56-да (жергілікті уақыт бойынша) Таңшанның оңтүстік бөлігінің астында шамамен 12 км тереңдікте болды. Магнитудасы бастапқыда 8,1 деп бағаланған, кейін стандартты шкала бойынша 7,6-ға қайта есептелді.) Бұл "N40°E бағытында тік жарықшақты, оң жақты серпіліс ақауында" орын алды, оңтүстік-шығыс жағындағы блок оңтүстік-батысқа қарай шамамен үш метрге ығысты. Бұл батыс-шығыс осы бойынша тектоникалық қысылудың нәтижесінде болды. Жер бетіндегі жарылыстар Таңшанның орталығы арқылы 8 километрге созылған бес эшелонды сегментте тіркелді. Екінші ірі діріл, магнитудасы 7,0 немесе 7,4 болған, сол күні сағат 18:45-те Люаньсянь маңында, шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 70 км жерде ("Б" келесі бөлімдегі қарқындылық картасында), Таңшан ақауының солтүстік-шығыс ұшынан оңтүстікке қарай болды. Бұл Таңшан ақауының солтүстік шетін кесіп өтетін солтүстік-солтүстік-батыс бағытындағы қосымша ақаулықтар аймағында орын алды. Мұндағы сол жақты серпіліс, Таңшан ақауындағы оң жақты серпіліспен бірге, батыстағы және шығыстағы жер қабыршақтарының қысылуы салдарынан осы екі жер сілкінісі арасындағы блок оңтүстікке қарай сығылымын көрсетеді. Одан кейін 6 магнитудасынан жоғары 12 жер сілкінісі тіркелді. Олардың біріншісі алғашқы дірілден кейін үш жарым сағаттан соң, сағат 7:17-де Таңшан ақауының оңтүстік ұшында, Нинхе маңында ("С" төмендегі картада) 6,2 магнитудалы болды. Көбінесе осы екі нүкте арасында, 140 км ұзындығы және 50 км ені бар аймақта орын алды. Көптеген ғимараттар кейінгі дірілдерден қосымша зақым көрді. Жер сілкінісі аймағы жиырма бірінші ғасырда да сейсмикалық жағынан белсенді болып қалуда. 2012, 2016 және 2019 жылдары 4,5-4,7 магнитудалы жер сілкінісі болды. 2020 жылдың 12 шілдесінде Таңшан ақауының солтүстік бөлігінде 5,1 магнитудалы серпілісті жер сілкінісі болды. Ол 2020 жылдың 17 шілдесінде аяқталған кейінгі дірілдер тізбесін тудырды. Жер сілкінісі Таңшань қаласындағы ғимараттарға аз ғана зиян келтірді. Оның пайда болуы ғалымдар арасында соңғы жер сілкіністері 1976 жылғы оқиғаның кейінгі дірілдері ме, әлде жалпы сейсмикалық белсенділік пе деген пікірталас тудырды.

The Tangshan earthquake was composed of two main shocks. The first struck at 3:42:56 in the morning (local time), approximately 12 km under the southern part of Tangshan. The was initially estimated at 8.1, subsequently recalculated to be 7.6 on the standard scale.) This "occurred on a near vertical right lateral strike slip fault, striking N40°E", the block on the southeast side sliding about three meters to the southwest. This resulted from tectonic compression on a nearly west–east axis. Surface rupturing occurred in five en echelon segments extending eight kilometers through the center of Tangshan. The second main shock, with a magnitude 7.0 , or 7.4 , struck that afternoon at 18:45 near Luanxian, about 70 km to the east northeast ("B" on the intensity map in the next section), just south of the northeastern end of the Tangshan fault. This occurred in a zone of north northwest striking conjugate faults that cut across the north end of the Tangshan fault. The left lateral motion here, along with the right lateral motion on the Tangshan fault, suggests that as the crustal blocks to the west and east are compressed together the block between these two earthquakes is being squeezed out to the south. A long sequence of aftershocks followed, with twelve of magnitude 6 or greater. The first of these struck just three and a half hours after the initial shock, at 7:17, at the southern end of Tangshan fault, near Ninghe ("C" on the map in the section below), with a magnitude of 6.2 Another significant aftershock occurred in November near Ninghe. Most aftershocks occurred between these end points, in a zone 140 km long and about 50 km wide. Many buildings were further damaged by the aftershocks. The aftershock zone remains seismically active in the twenty first century. Earthquakes measuring 4.5 to 4.7 occurred in 2012, 2016 and 2019. On 12 July 2020, a 5.1 strike slip earthquake struck the northern part of the Tangshan Fault. It produced its own sequence of aftershocks that ended on 17 July 2020. The earthquake only caused minor damage to buildings in Tangshan. Its occurrence stirred a debate among scientists into whether the recent earthquakes are aftershocks of the 1976 event or are background seismicity.

Зақым

Жер сілкінісінің келтірген зияны ең алдымен екі факторға байланысты. Біріншіден, дірілдің қарқындылығы, ол негізінен жер сілкінісі жарылуының шамасына, эпицентрден алыс-жақындығына және жергілікті топырақ пен жер бедерінің ерекшеліктеріне байланысты. Жұмсақ топырақтар (мысалы, шөгінділер мен толтырылған жерлер) дірілдің қарқындылығы мен ұзақтығын күшейтуге бейім. Екіншіден, дірілденіп тұрған құрылыстардың жобалануы мен салынуы, балшықтан немесе тастан салынған үйлер, жақсы құрылмаған каркассыз ағаш үйлер және мықтыланбаған тас құрылыстар ерекше осал. Сейсмикалық қауіп жеткіліксіз бағаланды және барлық ғимараттар мен құрылыстар сейсмикалық талаптарды ескермей жобаланып, салынды. Бейжің және оның төңірегінде эпицентрден дірілдің қарқындылығы қытайлық қарқындылық шкаласы бойынша VI деңгейіне жетті (Модификацияланған Меркалли қарқындылық шкаласына ұқсас), барлық ғимараттардың шамамен 10% зақымданды және кем дегенде 50 адам қаза тапты. Экономикалық залал 10 миллиард юаньды құрады.

XI және X интенсивтілік аймағы

Қалыптасу қаланың оңтүстік бөлігінде болды және қаланың ортасынан өтетін жарық арқылы солтүстік-шығысқа қарай тарады. Ең жоғары қарқындылық қытайдың 12 градустық шкаласы бойынша "XI" (он бір) болды. Қаладағы дерлік барлық ғимараттар мен құрылыстар толығымен немесе ішінара қирады, инфрақұрылым ауыр зақымдарға ұшырады, электр қуаты, сумен жабдықтау және байланыс сияқты маңызды қызметтер толығымен тоқтатылды. Бұл ең көп зақымдалған аймақ – меизосейсмикалық аймақ – шамамен 20 км ұзындығында және 3,5-тен 5,5 км-ге дейін ені бар, теміржол бойымен орталықтанған. X қарқындылықтағы жер сілкінісі аймағы – тек жаңа, бір қабатты кірпіш ғимараттар ғана "зақымдалған немесе аз зақымдалған", ал қалғандары ауыр зақымдалған немесе одан да нашар – 36 км ұзындығында және 15 км ені бар. Бұл "жоғары қарқындылық" аймақта (картадағы қызыл контур ішінде X және XI қарқындылықтары) Таншаньдағы Духэ өзенін 20 автомобиль және бес теміржол көпірі кесіп өтеді; тек алтауы ғана аз зақыммен сақталып қалды.

IX және VIII интенсивтілік аймағы

IX (немесе одан да күшті) қаттылықтағы сілкіністер шамамен ұзын және (шамамен 1800 км², картадағы ішкі қызғылт сары контур), сондай-ақ Луансян мен Нинхедегі жер сілкінісінен кейінгі дүмпулер айналасында сезілді. Осы аймақта III сыныпқа жататын ғимараттардың көпшілігі (ағаштан, кірпіштен немесе темір бетоннан жақсы салынған ғимараттар) зақымдалмады, бірақ көптеген II сыныпқа жататын ғимараттар (әдетте ескі ағаш каркасты ғимараттар, мықты каркасы жоқ және қалалардың сыртында көп кездесетін) қирады, ал I сыныпқа жататын ғимараттардың көпшілігі (саз немесе тастан салынған) толығымен жойылды. Одан әрі (сыртқы қызыл түстегі контурға дейін), Тяньцзинь қаласы және бірнеше шашыраңқы жерлерде VIII дәрежелі сілкініс көбінесе I сыныпқа жататын ғимараттарға (жартысынан астамы қираған), көпірлерге және биік кірпіш мұржаларға әсер етті. Темір жол бұрылып немесе ығысып, топырақ жағдайына байланысты зақымдануға ұшырады.

Көмір шахталары

Таншаньның басты өндірісі көмір өндіру болып табылады. Жер сілкінісі болған кезде 10 мыңға жуық шахтер жер астында болды. Көптеген шахталық жолдар (туннельдер) ауыр зақымдануға ұшырамады, бірақ электр қуатының үзілуінен жарықтандыру (бас шамдардан басқа), желдету және лифттер жұмыс істемей қалды. Көптеген шахтерлер бірнеше сағат ішінде қашып үлкерді, бірақ кейбіреулері екі аптадан кейін ғана жер бетіне шықты. Тік шахталардың көп бөлігі алғашқы 50 метрде, су өткізгіш аллювий қабатынан өтетін жерде зақымдалды. Көп жағдайда суды ұстап тұруға арналған бетон қабырға жарылып (әсіресе дұрыс салынбаған жерлерде), судың көп мөлшерде ағып кіруіне мүмкіндік берді. Жер асты дренаж жүйесінің зақымдануымен және сорғыларды іске қосуға қажетті қуаттың болмауымен бірге, көптеген шахталар суға батты. Шахталарға электр қуаты үш күн ішінде қайта орнатылды, ал көмір өндірісі он күн ішінде жаңартылды. Дегенмен, суды сығу, су басудан зардап шеккен электр жабдықтарын жөндеу және жер үсті ғимараттары мен құрылыстарын қайта жаңарту бір жарым жылға созылды; жер сілкінісінен бұрынғы өндіріс деңгейіне 1977 жылдың соңында ғана қол жеткізілді. Бәрі де "жер сілкінісіне төзімділік ескерілмей" салынған, бірақ 1975 жылғы Хайченг жер сілкінісінен кейін ірі және орта көпірлерге "жер сілкінісіне төзімділік шаралары" қолданылды. Бұл маңызды артериялар (және басқа теміржолдар мен тармақтары) жер сілкінісі кезінде, әсіресе IX немесе одан жоғары шайқалу деңгейі болған аймақтарда ауыр зақымдарға ұшырады. (Бұған Таншань жер сілкінісінің айналасындағы кең аумақ, сондай-ақ Нинхэ және Луаньсянь аймақтары кіреді.) Негізгі жер сілкінісі кезінде Пекин-Шанхайгуан желісінде 28 жүк вагоны және жеті жолаушы вагоны болды. Жеті жүк вагоны мен екі жолаушы вагоны рельстердің бұзылуына байланысты жолдан шығып, көбінесе Таншаньның оңтүстігінде, желі еріген аллювий, дилювий және кейде құмды топыраққа салынған жерлерде болды. Байланыстың (сигналдауды қоса) және сумен жабдықтаудың (бу локомотивтері үшін) жоғалтылуы теміржол операцияларын одан әрі қиындатты, бұл екі жағдайда да ғимараттардың құлауы мен электр қуатының үзілуінен туындады. Дегенмен, ең көп күш-жігер мен уақыт кеткен ең ауыр зақымдар көпірлерге тиді. Ең қиын жағдай – жұмсақ немесе сұйытылған топырақ жағалаудың өзенге құлауына және тіреулердің жылжуына мүмкіндік берген жерлер. Көбірек кездесетін мәселе – жақын жердегі төбелердің шөгуі, нәтижесінде рельстер тіреулерден ілініп қалды. Конструкциясы мен құрылысының жеткіліксіздігіне байланысты бетон тіреулер мен тіректері зақымдалған көптеген жағдайлар болды; Хайченг жер сілкінісінен кейін нығайтылған көпірлер тек аз ғана зақыммен аман қалды. VII және одан жоғары интенсивтілікте жол төсенішінің зақымдануы негізінен еріген топырақ пен жоғары су деңгейімен байланысты екені байқалды. Керісінше, Таншань қаласындағы терең су деңгейі бар тығыз топыраққа салынған көпірлер мен рельстер XI деңгейіндегі шайқалуға ұшырағанмен, көп зақымдануға ұшырамады. Жедел жөндеу жұмыстары үшін 42 мыңнан астам адам жұмылдырылды. Тунсянь Туозитоу желісі 3 тамызда, Пекин-Шанхайгуан желісінің бір жолды желісі 7 тамызда, ал екі жолды желісі 10 тамызда ашылды, бірақ уақытша көпірлер мен жөндеу жұмыстары аяқталмаған жерлерде жылдамдық шектелді. Келесі күні жаңалықтар жер сілкінісін "Пекиннің оңтүстік-шығысында және Тяньцзиньдің солтүстік-шығысында" орналастырды; яғни "Таншаньде дерлік". Қытай Коммунистік партиясының Орталық Комитеті де жер сілкінісі "адамның өмірі мен мүлкіне үлкен зиян келтіргенін" мәлімдеді. Таншаньдан келген алғашқы хабарламалардың бірінде "қаладағы барлық ғимараттар жермен тегіс болды" делінген. Бейжіңде 50 адам қаза тапты, ал жер сілкінісінің ошағынан 50 адам қаза тапты. Автор Стивен Спиннезидің айтуынша, жер сілкінісінен кейін "бірнеше күн" өткен соң доктор Парарас Карайаннис Юнайтед Пресс Интернешнлге (UPI) 1556 жылы Шанси провинциясында болған осындай масштабтағы жер сілкінісінен 830 000 адам қаза тапқанын еске салып, 830 000 адам қаза табатынын болжады. Парарас Караяннистің қазіргі веб-сайтында тек "кем дегенде бірнеше адам қаза тапқан" деген мәлімет бар, бірақ бұл бағалауды кім жасағаны және оның негізі қандай екені көрсетілмеген. Тамыз айында Тайваньдағы Қытай Ұлттық үкіметі Қытайдағы агенттерінің мәліметінше, қаза тапқандардың саны 900 мыңнан асып, 900 мың адам жарақат алғанын хабарлады. Сондай-ақ, "Таншаньдегі барлық ғимараттар қирады" және Тяньцзиньдегі үйлер мен ғимараттардың 80 пайызы "қайсыбір деңгейде зақымдалды" делінген. Келесі қаңтарда (1977) Ұлттықтар өткен тамыздағы жеңілдету жұмыстарына арналған төтенше кеңесте ұсынған құжатты жариялады. Бұл құжатқа сәйкес: "Таншань муниципалитеті, Фэннань және Фэнъюнь сияқты ауыр зардап шеккен аудандарда мыңдаған адам қаза тапты. 79 000-ға жуық адам ауыр жарақат алды, ал 700 000-ға жуық адам түрлі жарақаттарға ұшырады". Бұл сандар кеңінен сілтеме жасалғанмен, олардың қалай алынғанына, алғашқы бағалаулар (жер сілкінісінен кейінгі алғашқы күндері жасалған) болған, әлде одан берік негіздерге ие болған, зерттеу жүргізілмеген сияқты. Келесі маусымда Қытай билігі сейсмолог Цинна Ломницті Таншань туралы хабарлаған. Олар қандай да бір сандарды ұсынбағанымен, жарияланған бағалауларды жоққа шығармағаны айтылды.

Mining coal is Tangshan's principal industry, and when the quake struck around 10,000 miners were underground. For the most part the mine roadways (tunnels) were not seriously damaged, but with the loss of electrical power there was no illumination (aside from headlamps), no ventilation, and no working lifts. It is reported that most miners escaped within hours, but that some did not reach the surface until two weeks later. Most of the damage to the vertical shafts occurred within the first 50 meters, where they pass through the water bearing alluvium. In many cases the concrete liner built to keep out the water cracked (particularly where not built properly), allowing a much greater inflow of water. Coupled with damage to the underground drainage system and lack of power to drive the pumps, many of the various mines flooded. Some electrical power to the mines was restored in three days, and some coal production resumed within ten days. However, de watering, overhauling of flooded electrical equipment, and rebuilding of surface buildings and structures continued for a year and a half; the pre earthquake level of production was not reached until the end of 1977. All of this was built "with no consideration for earthquake resistant design", although some "earthquake resistance measures" for large and medium bridges were applied following the 1975 Haicheng earthquake. These vital arteries (and other railways and branch lines) were seriously damaged by the earthquakes, mainly in the areas of intensity IX or greater shaking. (This includes a large area around Tangshan quake, and areas around Ninghe and Luanxian following the M 6.9 and M 7.4 aftershocks.) At the time of the main quake there were 28 freight trains and seven passenger trains traveling on the Beijing–Shanhaiguan line in the affected area; seven freight trains and two passenger trains derailed due to derangement of the rails, mostly south of Tangshan where the line was built on loose alluvium, diluvium, and occasional stretches of loose sand. Railway operations were further impaired by the loss of communications (including signalling) and water supply (for the steam locomotives), in both cases due mainly to collapse of buildings and loss of electrical power. However, the most serious damage, taking the most manpower and longest time to repair, was that involving bridges. Most difficult was where soft or liquefied soil allowed the bank to slide into the river, shifting the abutments. A more frequent problem was where an approach embankment subsided, typically leaving the rails suspended from the abutment. There were numerous cases where concrete piers and abutments were damaged due to inadequate design and construction; bridges that were strengthened following the Haicheng earthquake survived with only slight damage. It was observed that at intensity VII and above damage to the roadbed was correlated mainly with loose soil and a high water table. Conversely, bridges and rails in Tangshan City, built on dense soil with a deep water table, were largely undamaged even though subject to intensity XI shaking. Over forty two thousand people were mobilized to quickly effect emergency repair of the railways. The Tongxian Tuozitou line was opened for traffic on 3 August, single track of the Beijing Shanhaiguan line opened on 7 August, and both tracks on 10 August, albeit at restricted speeds over temporary bridges and at other places where repairs were not yet complete. News reports the next day located the quake "about southeast of Peking and northeast of Tientsen" (Tianjin); i. e., "almost precisely in Tangshan". The Chinese Communist party's Central Committee also broadcast a statement that the quake "caused great losses to people's life and property". One of the first reports from Tangshan said "nearly every building in the city was flattened." There were several reports of 50 people killed in Beijing, a from the epicenter. According to author Stephen Spignesi, a "couple of days" after the quake Dr. Pararas Carayannis gave United Press International (UPI) an estimate of to deaths, based on a similar sized earthquake in Shaanxi province in 1556 that caused 830,000 deaths. Pararas Carayannis' current web page says only that "it was fairly accurately estimated that there were at least people dead," without mentioning by whom or on what basis this estimate was made. In August the Nationalist Chinese government in Taiwan announced that, according to their agents in China, the death toll was over , with about 900,000 injured. They also reported that "almost all buildings in Tangshan were leveled", and 80 percent of homes and buildings in Tianjin "suffered damage to some extent". The following January (1977) the Nationalists released a document they said had been presented at an emergency conference on relief work the previous August by the Hebei Provincial Committee of the party and the Hebei Revolutionary Committee. According to this document: "in such seriously stricken areas as Tangshan municipality, and Fengnan and Feng yun, there were persons dead. Some 79,000 persons were seriously injured, and some 700,000 persons suffered various degrees of injuries." Though these figures have been widely cited, it does not appear there has ever been inquiry into how they were derived, of whether they were an initial estimate (made in the first few days following the quake), or had a more solid basis. In the following June it was reported that the Chinese authorities had briefed seismologist Cinna Lomnitz about Tangshan. It was noted that though no figures were provided, they did not deny any published estimates.

Ресми деректер

Қытайдың мемлекеттік сейсмологиялық бюросының бірнеше мүшесінің 1988 жылы жазған кітабында жер сілкінісінен адамдар қаза тапқаны айтылған, бұл мемлекеттік Синьхуа ақпарат агенттігі хабарлаған ресми санды көрсетеді. Қытай жер сілкінісі басқармасының 2009 жылғы веб-сайтында 1982 жылдың басындағы зерттеуге сүйене отырып, Таншан жер сілкінісі "өлтім-жітімге ұшырап, 164 851 адам ауыр жарақат алған" деп жазылған. Әртүрлі ақпараттарда "қытай үкіметі кейіннен өлім-жітімнің ресми санын" көрсетпей, "қаза тапқандар саны" деп жариялағандығы айтылады. 2017 жылы Таншань жер сілкінісі ескерткішінде туыстары тіркеген 246 465 құрбанның есімдері сақталған. Кейіннен бағаланған, әлі де өте шамалы 2,041 адам – дәл және уақтылы болжамға жауап ретінде қабылданған шаралардың нәтижесі деп есептелді. Бұл қытайлық жер сілкінісін болжау әдістерінің (оның ішінде "Мао Цзедун ой-пікірінен" алған әсері) және "осы елдің социалистік жүйесінің басымдығын" көрсеткеніне дәлелдеді. Қытай Мәдени революция кезінде "жер сілкінісін болжауға сенім білдіру идеологиялық қағиданың бір бөлігі болды, ол нағыз партиялық бағытты оңшылдан жаңылғандардан ажыратты", және жер сілкінісін болжаудың мүмкіндігіне күмәнданушыларды сынау әркімнің міндеті болды. Бұған негіз болған және Қытай Коммунистік партиясын қатты алаңдатқан мәселе – дәстүрлі қытай сенімінде табиғи апаттар "көк" (Тянь) табиғи ретін бұзу болып саналады және қазіргі үкіметтің заңдылығын ("көк мандаты") жоғалтуын білдіруі мүмкін. Бұл көзқарас үш аптадан кейін Қытайдың оңтүстік-батысында болған 6,7 балдық жер сілкінісімен де расталды. Екінші жағынан, жер сілкінісінен бұрын жүргізілген жаппай білім беру науқаны үкіметтің хабардар және алаңдаулы екенін көрсетті, ал жер сілкінісінен кейін шапшаң және жаппай жауап беру үкіметтің бүкіл елден ресурстарды жинап, зардап шеккендерге көмектесуге және қалыпты өндірісті қалпына келтіруге қабілетті екенін көрсетті. Бұл бұрынғы режимдердегі апат құрбандарының (әсіресе кедейлердің) қиын жағдайларымен салыстырылды, онда көмек болмаған. Мао Цзедун жер сілкінісі кезінде ауырып қалған болатын. Ол 1976 жылдың 9 қыркүйегінде қайтыс болды, бұл "Төрттік топтың" құлауына және Мәдени революцияның аяқталуына әкеп соқты.

A 1988 book by several members of the Chinese State Seismological Bureau states that people died in the quake, which reflects the official figure reported by the state run Xinhua News Agency. A webpage of the Chinese Earthquake Administration dated 2009 also attributes " deaths and 164,851 serious injuries" to the Tangshan quake based on an early 1982 study. There are various reports that the "official death toll was later given by the Chinese government as ", without specifying a source. As of 2017, the Tangshan Earthquake Memorial Wall contained the names of 246,465 victims, who were registered by relatives. much later estimated at a still very modest 2,041
– had been credited to measures taken in response to an accurate and timely prediction. This was touted as demonstrating the validity of the Chinese methods of earthquake prediction (including inspiration from "Mao Zedong Thought") and "the superiority of our country's socialist system!" With China in the midst of the Cultural Revolution, "belief in earthquake prediction was made an element of ideological orthodoxy that distinguished the true party liners from right wing deviationists", and it was everyone's duty to criticize those who doubted the feasibility of earthquake prediction. As a backdrop to this, and of deep concern to the Chinese Communist Party, was a collectively recognized but unvoiced awareness that in traditional Chinese belief, natural disasters are considered disruptions in the natural order of "heaven" (Tian) and may signify the loss of legitimacy (the "mandate of heaven") of the current government. This view was underlined by a magnitude 6.7 earthquake in southwestern China just three weeks later. On the other hand, an ongoing mass education campaign before the quake showed that the government was aware and concerned, and the prompt and massive response following the quake demonstrated the government's competence to alleviate suffering and restore normal production, drawing on resources from across the nation. This was contrasted with the hardships faced by disaster victims (especially the poor) under previous regimes, where assistance was lacking. Mao Zedong was already ailing at the time of the earthquake. In the event, he died only six weeks later on September 9, 1976, ushering the downfall of the Gang of Four and bringing the Cultural Revolution to an end.

Болжам жасау мәселесі

Таншань жер сілкінісінің болжалғандығы мәселесінің саяси және сейсмологиялық маңызы зор. 1975 жылғы Хайченг жер сілкінісі (Таншаньнан солтүстік-шығысқа қарай 400 км) сейсмологтар тарапынан ірі жер сілкінісін сәтті болжаудың жалғыз мысалы ретінде қарастырылады, бірақ бұл болжамды түсіндіретін механизм ұсынылмаған және содан бері сәтті болжамдар жасалмаған. Қаза тапқандардың саны таңқаларлықтай төмен болды – бастапқы хабарламаларда «өте аз адам қаза тапты» делінген, бірақ кейіннен бұл сан 2041 адамды құрады, бұл қытайлық әдістемелердің дұрыстығын растады. Алайда, кейіннен Хайченг жер сілкінісін болжаудың ең маңызды факторы – маңызды сілкіністердің ("табиғаттан келген күшті сигналдар") ұзақ сериясы болды және қаза тапқандардың азаюына себеп, негізінен, жер сілкінісінің күндізгі уақытта, көпшілік жұмыста болмаған немесе ұйықтамаған кезде болғандығы болды. Таншань осыған ұқсамайтын. Осыдан он жеті ай өткен соң, 242 419 адамның қаза болуы, сол сияқты өлшемдегі Таншань жер сілкінісі саяси және сейсмикалық тұрғыдан зор қысқасынан келді. Бұл өлім-жітімнің бір бөлігін халық санының көптігімен немесе уақытпен (Хайченг кешкісін, ал Таншаньда көпшілік ұйықтаған кезде болды) байланыстыруға болады. Сол кездегі қытайлық жер сілкінісін болжау әдістері негізінен әртүрлі белгілерді, соның ішінде алдын ала сілкіністерді бақылаудан тұрды және Хайченгте және басқа жерлерде олардың табыстылығымен атақты болды. Көптеген сейсмологтар Таншань жер сілкінісін болжалмаған, тіпті «атақты түрде болжалмаған» деп санайды және оның алдын ала белгілердің болмауына байланысты болжау мүмкін емес еді. Ескертулер мен сақтық шаралары негізінен жергілікті деңгейде жасалды, орта мерзімді болжамдарға, білім беру науқаны арқылы халықтың хабардарлығын арттыруға және алдын ала сілкіністерге негізделді. Таншанда байқалатын ешқандай алдын ала сілкіністер болмағаны маңызды. Екінші жағынан, Мемлекеттік сейсмологиялық бюроның (МСБ) бірнеше қызметкері Бейжің мен Бохай теңізі арасындағы аймақта жер сілкінісі болатыны туралы ескерткісі келгенін және бұл мәселе бірнеше мәжілісте талқыланғанын хабарлайды. Олардың бірі – 14 шілдеде (жер сілкінісінен екі апта бұрын) Таншанда өткен жер сілкінісін болжау және дайындық бойынша ұлттық бір апталық конференция болды, онда Ван Ченмин 22 шілде мен 5 тамыз аралығында Таншань-Люаньсянь аймағында 5 магнитудадан жоғары жер сілкінісі болуы мүмкін екенін ескертті. Алайда, Мәдени революцияның бұзылыстарынан басқа, МСБ-де келесі ірі жер сілкінісі Шығыс Қытайда (мысалы, Пекин аймағында) немесе Батыс Қытайда бола ма деген мәселе бойынша келіспеушіліктер туындауы мүмкін еді. Көрініп тұрғанындай, Батыс Қытай Таншаньнан үш аптадан кейін 7,2 магнитудалы Сонгпан Пингву жер сілкінісіне ұшырады, бұл Батыс Қытайда жер сілкінісі жақындап қалғанын айтқандардың толығымен дұрыс емес екенін көрсетті. 26 шілдедегі тағы бір мәжілісте халықты алаңдату үшін ескерту жасамау туралы ұсыныс айтылды. Келесі күні таңертең Бюро басшылығымен жедел мәжіліс өткізген Ванға бюро бас директорының орынбасары Ча Чжиюан: «Біз қазір өте боспыз. Келесі аптада тағы да талқылаймыз» деді. Алайда, Ча бұл пікірді жоққа шығарып, Ванның «үлкен жер сілкінісі болмайды» дегенін айтты. Ескертулер беруден және сақтық шараларын қабылдаудан бюрократиялық тартыншақтықтың себебі, әрине, тым көп болжам жасау болды. Бұл жиі күмәнді теорияларға негізделген, жалған дабылдарға белгілі, жер сілкінісін құрғақшылық, күнделікті температура, геомагнетизмнің өзгеруі сияқты факторлардың негізінде болжауға болады, бұл үлкен әлеуметтік және экономикалық бұзылуларға әкелуі мүмкін. Мұндай бұзылулар өте ауыр болуы мүмкін: Шэньси провинциялық үкіметінің 1976 жылғы қазан айындағы жалған дабылы провинция халқының 65% өмірін жарты жыл бойы бұзған деп есептеледі. Сондай-ақ, «1976 жылдың күзінде Қытайдың 930 миллион халқының шамамен 400 миллионы жер сілкінісінен қорғану үшін уақытша баспаналарда бірнеше түн өткізді» деп есептелген. Бұл жер сілкінісін болжаудың классикалық дилеммасын көрсетеді: жер сілкінісін болжау мүмкіндігіне сезімталдықты арттыру (яғни, болжауды қателіксіз жасау) жалған дабылдардың санын арттырады, бұл көбінесе елеулі шығынға әкеледі.

Whether the Tangshan earthquake was predicted has had considerable political as well as seismological significance. The 1975 Haicheng earthquake (about 400 km [250 miles] northeast of Tangshan) is regarded by seismologists as the only successful prediction of a major earthquake, although no mechanism has been proposed to explain this prediction, and no successful predictions have been achieved since. The surprisingly light death toll – initial reports were of "very few people killed", but later determined to be a modest 2,041 and incidentally a validation of the Chinese methodologies. However, it was later determined that the most important factor in anticipating the Haicheng earthquake was the extended series of significant foreshocks ("powerful messages from nature"), and the low casualty rate was due largely to the time of day, hitting in the early evening when most people were neither at work nor asleep. Tangshan was not so fortunate. Seventeen months later the 242,419 fatalities of the similarly sized Tangshan earthquake was therefore a considerable shock politically as well as seismically. While some of this greater mortality might be attributed to the exposure of a larger population, or the time of day (Haicheng was struck in the early evening, Tangshan while most people were asleep

At the time, the Chinese methods of earthquake prediction mainly consisted of watching for various precursors, including foreshocks, and were celebrated for their success at Haicheng and elsewhere. Many seismologists consider the Tangshan earthquakes to have not been predicted, even "famously unpredicted", and that it was not predictable due to a lack of precursory anomalous phenomena. The warnings that were made and precautions taken happened largely at the local level, based on general middle term predictions, enhanced public awareness due to an educational campaign, and a series of foreshocks. It is significant that at Tangshan there were no perceptible foreshocks. On the other hand, it is reported that several people at the State Seismological Bureau (SSB) wanted to warn of an impending earthquake somewhere in the region between Beijing and the Bohai Sea, and that this was discussed at several meetings. One of these was a week long national conference on earthquake predictions and preparation that convened in Tangshan on 14 July (two weeks before the earthquake) where Wang Chengmin is said to have warned there could be a magnitude 5+ earthquake in the Tangshan—Luanxian area between 22 July and 5 August. However, in addition to the distractions of the Cultural Revolution, there was a possible disagreement within the SSB on whether the next large earthquake would be in eastern China (e. g. the Beijing area) or western China, As it turned out, western China was hit by the magnitude 7.2 Songpan Pingwu earthquake only three weeks after Tangshan, showing that those arguing for the imminence of an earthquake in Western China were not entirely wrong. At another meeting, on 26 July, there was a purported suggestion to not issue any warning, to avoid alarming the population. The next morning, at an emergency meeting he requested with the Bureau's leadership, Wang was reportedly told by Deputy Chief Cha Zhiyuan that "We are currently very busy. We will discuss it again next week." However, Cha has disputed this, claiming that Wang said there would be no major earthquakes. Some of the bureaucratic reticence to issue warnings and order precautionary measures likely resulted from too many predictions. These were often based on doubtful theories notorious for false alarms that earthquakes can be predicted on the basis of droughts, daily temperatures, variations in geomagnetism,) to warrant large scale societal and economic disruption. Such disruptions could be serious: a false alarm in October, 1976, issued by the Shaanxi provincial government, is estimated to have disrupted the lives of 65% of the population of that province for half a year. It has also been estimated that "in the fall of 1976 about 400 million of the then total population of 930 million of China spent some nights in temporary earthquake shelters." This illustrates the classic dilemma of earthquake prediction: increasing the sensitivity to the possibility of an earthquake (i. e., reducing the failure to predict) increases the number of false alarms, which often has a significant cost.

Мәдени сілтемелер

Қытай режиссері Фэн Сяоганның 2010 жылы түсірілген "Афтершок" драмалық фильмі жер сілкінісі мен оның әсерлерін көрсетеді. Оқиғаның түсірілімдері Фред Варшофскийдің режиссерлік еткен және Винсент Прайс жүргізген "Қаһар күні" (1979) фильмінде пайда болған.