Кіріспе

1950 жылы Тибет, Қытай және Ассам, Үндістан шекарасында болған жер сілкінісі

Жер сілкінісі

Жер сілкінісі Гималай мен Хенгдуан тауларының арасындағы таулық аймақта болды. Жер сілкінісі Үндістан мен Тибет арасындағы Мак-Махон сызығының оңтүстігінде болды және екі аймақта да апатты әсер етті. Бұл жер сілкінісінің магнитудасы 8,7 баллды құраған және сейсмологиялық бақылау станциялары пайда болғаннан бері ең маңызды жер сілкіністерінің бірі болып саналады. Бұл жер сілкінісі ХХ ғасырдағы алтыншы жер сілкінісі болды. Бұл сондай-ақ мұхит субдукциясынан туындамаған ең үлкен жер сілкінісі. Оның орнына бұл жер сілкінісін екі континенттік тақтаның соқтығысуы туғызды. Кейінгі толқындар көп болды; олардың көбі 6 және одан жоғары магнитудалы болды және эпицентрдің орын алуы үшін алыс станцияларда жеткілікті жақсы тіркелді. Осындай деректерге сүйене отырып, Үндістанның сейсмологиялық қызметі осы белсенділіктің үлкен географиялық таралуын анықтады, шамамен 90 градустан 97 градусқа дейін шығыс бойлық, үлкен жер сілкінісінің эпицентрі шығыс шетіне жақын.

Әсері

1950 жылы Ассам мен Тибет аралығында болған жер сілкінісі Ассам мен Тибетке де қатты әсер етті. Ассамда 1526 адам қайтыс болды, ал Тибетте тағы 3300 адам қайтыс болды, барлығы шамамен 4800 адам қайтыс болды. Мишми тауларында және орманды аймақтарда көптеген тау жыныстары құлап, жер бедері өзгерген. Абор тауларында 70 ауыл қираған, 156 адам жер сілкінісіне ұшырап, зардап шеккен. Жер сілкінісі Брахмапутраның қосалқы өзендерін тосқауылдады. Дибанг аңғарында жер сілкінісі көлі жарылып, залал келтірмеген, бірақ Субансири өзенінде тағы біреуі 8 күндік аралықтан кейін ашылды және толқын бірнеше ауылды суға батырып, 532 адамды өлтірді. Бұл апат Ассамға 1897 жылғы жер сілкінісінен де көп зиян келтірді. Жер сілкінісінен кейін өзендер көтеріліп, құм, балшық, ағаштар мен күл-талқандар құлап, су тасқыны да болды. Меизосейсмикалық аймақтың үстінен ұшқан ұшқыштар топографияның үлкен өзгерістерін хабарлады. Бұл негізінен жер сілкінісімен байланысты, оның кейбіреулері суретке түсірілді. Тибетте Генрих Харрер Лхасада қатты сілкініс болғанын және жердің қатты жарылу дыбыстары естілғанын хабарлады. Ласада бірнеше күн бойы жер сілкінісі сезілді. Тибеттің Рима қаласында (қазіргі Заю қаласы) Франк Кингдон Уорд қатты сілкіністер, жер сілкінісі және өзендердің көтерілуін байқаған. Сол кездегі Путаода (Бирманың солтүстігінде) тұратын американдық миссионер Хелен Майерс Морс үйіне хат жазып, негізгі сілкіністі, көптеген жер сілкінісін және жер бетінен шыққан шуды сипаттады. Бірнеше күннен кейін, батысқа қарай сілкіністердің бірі Ассамда негізгі толқындан да қатты сезілді. Кейбір журналистердің ойынша, кейінгі жер сілкінісі "көп" болған және ол барлық уақыттағы ең үлкен жер сілкінісі болуы керек. Бұл - шама мен интенсивтілік туралы негізгі түсініктердің шатасуының үлгісі. Кингдон Уорд пен басқа да көптеген адамдар естуі мүмкін болған ерекше дыбыстар жер сілкінісі кезінде арнайы зерттелді. Сейхтер Норвегия мен Англияға дейін байқалды. (б. 63-64) деген сұрақтар қойылады.

Болашақтағы қауіп

2001 жылы Будж қаласында болған жер сілкінісіне байланысты Science журналында шыққан мақалада Гималайдың 70 пайызы өте күшті жер сілкінісі болуы мүмкін екені айтылған. Бұл болжамды аймақтағы тарихи деректерді зерттеу және 1950 жылғы Медог жер сілкінісінен бері жер сілкінісі орын алуы үшін жеткілікті шығын болған деген болжамға негізделген. 2015 жылы Гималайды 7,8 балдық жер сілкінісі соққылады, оның эпицентрі батыста Непалда болды.