Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы табиғи апат.
Natural disaster in China
Тектоникалық орта
Хуаксян Вейхе алабында орналасқан, бұл Ордос блогының оңтүстік және шығыс шекараларын құрайтын жарылым алабы. Алаптың шығысы Шаньси жарылым жүйесімен тікелей байланысты. Вейхе алабы палеоген дәуірінде солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған кеңею нәтижесінде қалыптасқан. Палеогеннің соңында тектоникалық тұрақтылық кезеңінен кейін, жарылым алаптары неогенде қайта белсенділікке ие болды, бұл кеңею NNW-SSE бағытында жүрді және қазірге дейін жалғасуда. Вейхе-Шаньси жарылым жүйесіндегі алаптар ірі нормальдық жарылымдармен шектеледі, олар тарихи жер сілкіністеріне себеп болған. Вейхе алабының жалпы геометриясы жартылай грабен түрінде, ал оның оңтүстік шекарасын Хуашань және Солтүстік Циньлин сияқты бақылаушы жарылымдар құрайды.
Huaxian lies within the Weihe Basin, one of the rift basins that form the southern and eastern boundaries of the Ordos Block. To the east the basin is continuous with the Shanxi Rift System. The Weihe basin formed during the Paleogene in response to northwest–southeast directed extension. Following a tectonically quiet period during the late Paleogene the rift basins became active again in the Neogene in response to NNW–SSE directed extension, activity that continues to the present. The basins in the Weihe Shanxi Rift System are bounded by large normal faults, which have been responsible for large historical earthquakes. The Weihe Basin has an overall half graben geometry, with the main controlling faults, such as the Huashan Fault and North Qinling Fault, forming the southern boundary.
Геология
Геологиялық деректерге негізделген қазіргі заманғы бағалаулар жер сілкінісінің шамамен 8 Мв магнитудалы шамасын және Меркалли шкаласы бойынша XI (апаттық зақым) деңгейін көрсетеді, алайда соңғы жаңалықтар оның 7,9 Мв болғанын анықтады. Дүрбілеу Вейхе ойпаты аймағында күшті сезілді. Қытайдағы ең жоғары сейсмикалық интенсивтілік Хуасянь және Вейнаньда XI-XII деңгейін құрады. Бұл жер сілкінісінің Хуашань және Вейнань жарықтары бойынша болған деген теорияны қолдайды. Бассейн бойында VIII интенсивтілік байқалды, ал X+ интенсивтілік аймағы кең болды. Лосс үстірті және оның шаңды топырағы Шаньси, Шэньси және Ганьсу провинцияларының көп бөлігін, сондай-ақ басқа да аймақтардың бір бөлігін қамтиды. Көптеген адамдар осы тік жарлардағы яодуңдарда тұрды. Бұл қаза болғандардың санының өте көп болуына басты себеп болды. Жер сілкінісі көптеген үңгірлерді құлатып, көшкіндерді тудырды, олар да көптеген адамдардың өміне қиындық туғызды. Аудан қирады, ал кейбір аудандарда халықтың 60%-ға жуығы қаза тапты. Жер сілкінісі салдарынан келтірілген залалдың мөлшерін қазіргі өлшемдермен бағалау өте қиын.
Modern estimates, based on geological data, give the earthquake a magnitude of approximately 8 Mw on the moment magnitude scale and XI (catastrophic damage) on the Mercalli scale, though more recent discoveries have shown that it was more likely 7.9 Mw. Shaking was felt strongly across the Weihe Basin region. The maximum China seismic intensity was XI to XII occurring in Huaxian and Weinan. This would support the theory of the earthquake rupturing along the Huashan and Weinan faults. Intensity VIII was observed throughout the basin and the intensity X+ zone was long. The Loess Plateau and its dusty soil cover almost all of Shanxi, Shaanxi, and Gansu provinces and parts of others. Much of the population lived in yaodongs in these cliffs. This was the major contributing factor to the very high death toll. The earthquake collapsed many caves and caused landslides which destroyed many more. An area was destroyed, and in some counties as much as 60% of the population was killed. The cost of damage done by the earthquake is almost impossible to measure in modern terms.
Өлім-жітім
Қазіргі заманғы есептеулерге сәйкес, жер сілкінісінен тікелей қаза тапқандардың саны шамамен 100 000-нан асып түседі, ал 730 000 адам ашаршылық пен обадан көшіп кетіп не қайтыс болды. Императорлық тізімдердегі жалпы шығын 830 000 адамды құрады.
Modern estimates put the direct deaths from the earthquake to be probably a little over 100,000, while 730,000 migrated away or died from famine and plagues, which summed up to a total loss of 830,000 people in Imperial records.