Кіріспе

Француз философы және жазушысы Пол Ив Низан (nizɑ̃; 7 ақпан 1905 – 23 мамыр 1940) – француз философы және жазушысы. Ол Тур қаласында, Индре-и-Луар департаментінде дүниеге келді және Парижде оқыды, онда Лицей Генри IV-те Жан-Поль Сартрмен дос болды. Ол Франция Коммунистік партиясының мүшесі болды, және оның көптеген жазбалары оның саяси нанымдарын көрсетеді, бірақ ол 1939 жылы Молотов-Риббентроп пактісінен кейін көп ұзамай партиядан шықты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Дюнкерк шайқасында, неміс әскеріне қарсы күресте қаза тапты. Оның еңбектеріне «Антуан Блой» (1933), «Троялық жылқы» (Le Cheval de Troie) және «Конспирация» (La Conspiration) (1938) романдары, сондай-ақ «Қорғаушы итттер» (Les Chiens de garde) (1932) және «Аден Арабиясы» (Aden Arabie) (1931) эсселері кіреді. Ол 1960 жылы Сартрдың алғы сөзімен қайта басылып шыққанда жаңа оқырмандарға таныстырылды. Атап айтқанда, «Мен жиырма жаста болдым, ешкімге осы өміріңнің ең жақсы жылдары демеуге рұқсат бермеймін» (J’avais vingt ans. Je ne laisserai personne dire que c’est le plus bel âge de la vie.) деген бастапқы сөйлем 1968 жылғы мамыр айындағы студенттік наразылықтардың ең ықпалды ұранына айналды.

Өмір

Низан орта таптық отбасында дүниеге келді, оның әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын теміржол саласында жұмыс істеген. Низанның әкесі француз индустриясының бюрократиялық жүйесінде өткен жолы кейіннен Антуан Блой романының негізін құрады және Низанның әлеуметтік бөлінуді түсінуінің маңызды кезеңі болды. 1926 жылы ол Париж университетінің Жоғары нормалдық мектебіндегі оқуын үзіліспен тоқтатты және француз туған миллионер бизнесмен Антонин Бессенің ұлына ұстаздық қызметі үшін Аденге кетті. Адендегі алты айлық тәжірибесін ол 1931 жылы жарық көрген "Аден, Арабия" атты алғашқы повесін жазу үшін пайдаланды. Содан кейін Низан француз коммунистік партиясының (ФКП) төңірегінде түрлі жұмыстар істеді, партияның журналына белсенді түрде жазып, тіпті бір кезде Париждегі партиялық кітап дүкенін басқарды. Кейін Низан әдебиет пәнінен профессорлық қызметке кірісті, студенттер арасында жайлы және көңілді профессор ретінде танылды, кейде сабақ кезінде студенттеріне тілім ұсынды. Оқытушы ретінде ол марксистік теорияға қатысты өз пікірін жасырып, студенттерін өздерінің қорытындыларына дербес жете беруге ынталандырды. Осы кезеңде, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, Низан өзінің маңызды туындыларын жазды, оның ішінде материалистік философияны ашып көрсететін "Қорғаушы итттер", сондай-ақ "Антуан Блой" және "Қастандық" атты романдарды жазды. 1939 жылдың тамызында ол Молотов-Риббентроп пактісіне қол қойылғаннан кейін француз коммунистік партиясымен жол айырды. Оның себебі КСРО-ға қарсы моральдық бағалау емес, керісінше, ол француз коммунистерін цинизмнің жетіспеуі үшін сынады: "Тек оқиғалар ғана мені растайды немесе жоққа шығарады. Бірақ моральдық тұрғыдан емес. Мен КСРО-ның Берлинмен жасаған келісімін "жаман" деп ойлағандықтан бұл шешімді қабылдаған жоқпын. Дәл осы себепті француз коммунистеріне қауіпті дипломатиялық операциядан ең көп пайда табу үшін қажетті саяси цинизм мен жалған айтудың саяси күші жетпеді деп ойладым. Неге оларда ресейліктердің батылдығы болмады?" Антифашистік қозғалысқа белсенді қатысқанын және Испания азамат соғысының республикалық мүддесіне берілгендігін ескере отырып, Низан партияның Халық майданына қарсы күрт өзгерісін қабылдай алмады. Осыдан кейін Низан Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда француз армиясына қатысты, 1940 жылдың 23 мамырында Дюнкеркке қарсы неміс шабуылы кезінде Рекус-сюр-Хемдегі Коков сарайында шайқаста қаза тапты.

Саясат

Низанның саясаты өмірі бойында бірнеше рет күрт өзгерді, Сартр Низанның жастық шағында фашистік және коммунистік көзқарастар арасында тартысқанын, саяси спектрдің екі ұшына да қызығушылық танытқанын айтады. Низан жас кезінде дін қызметкері болуға да ойланды, бірақ бұл шешімінен тез бас тартты. Соңында Низан француз коммунистік партиясына мүше болып, осы партияның қолдауымен Низанның автор ретіндегі қоғамдық өмірі басталды. Партия ішінде Низан коммунистік басылымдар үшін көп жазды және оның еңбектері партияның кітап дүкендерінде сатылды, алайда бүгінде оның ең танымал туындылары – көркем әдебиеттері. Әртүрлі романдарының ішінде Низан қазіргі заманғы рухани дағдарысты, сондай-ақ, күшті таптардың арасында қалған радикалды шағын буржуазияның жағдайын зерттейді. Низан коммунистік партия саясатына адал болғанымен, оның жазбалары соғыстан кейінгі радикалды экзистенциализмнің белгілерін көреміз, бұл қазіргі оқырмандарға Низанның саяси ұстанымы туралы күмәнді пікір қалыптастырады.