Кіріспе

Коммунистікке қарсы саяси және жарымәскери ұйым

Камбоджаның Бостандық Күрескерлері (CFF;) – 1998 жылдың 21 қазанында Камбоджа-Таиланд шекарасына жақын Поипетте оның негізін қалаушы Чхун Ясит құрған коммунистікке қарсы саяси және жарымәскери ұйым. Олардың штаб-пәтері АҚШ-тың Калифорния штатындағы Лонг-Бич қаласында орналасқан. 1999 жылдың маусым айында Калифорния штатының хатшысы кеңсесінде саяси ұйым ретінде тіркелді және "Камбоджа халқының мүдделерін қорғау үшін коммунистермен күресуді" мақсат етеді. CFF АҚШ-та 500 мүшесі және Камбоджа Корольдігінде 20 000-ға жуық қолдаушысы бар екенін мәлімдейді.

Тарих және шабуылдар

1998 жылғы қарашада саяси зорлық-зомбылықтың салдарынан көптеген ықпалды камбоджалық көшбасшылар елден қашып, Камбоджа халық партиясы билікті иеленді. Үкіметті құлату мақсатымен құрылған топтың жетекшісі – камбоджалық америкалық, оппозициялық Сэм Рейнси партиясының бұрынғы мүшесі. Топ құрамында Таиландта және АҚШ-та тұратын камбоджалық америкалықтар, сондай-ақ сепаратистік Қызыл кхмерлер, Камбоджа Корольдік қарулы күштерінің және түрлі консервативті саяси фракциялардың бұрынғы сарбаздары бар. Оқиғадан кейін 200-ден астам адам, оның ішінде Ричард Кири Ким Камбоджа полициясымен қамауға алынды. 2000 жылдың 19 қыркүйегінде мотоциклмен келген екі адам телефон будкасына граната лақтырды. Салдарынан төрт адам қаза тауып, тоғыз адам жарақат алды. Олар оқиғаға жауапкершілікті мойындамаса да, үкімет CFF-ді күдікті санады. 2000 жылдың 24 қарашасында тіркелген екі шабуылда Камбоджаның Пномпень қаласындағы мемлекеттік кеңселерге шабуыл жасаған және қауіпсіздік күштерімен қақтығысқан 70-ке жуық үкіметке қарсы көтерілісшілердің салдарынан сегіз адам қаза тауып, кем дегенде он төрт адам жарақаттанды. Көтерілісшілер қорғаныс министрлігі мен үкімет ғимаратының алдында әскерилер мен полициямен атысқанда гранаталар лақтырып, АК-47 автоматтары қолданды. Қаза тапқандар мен зақым келгендер туралы мәлімет жоқ. Полиция шабуылдарды үкіметке қарсы күресші, Камбоджаның бостандық күрескерлері жасады деп санайды. Шабуылдан кейін Камбоджа соттары шабуылға қатысы бар деген айыппен бірнеше ондаған адамды түрмеге қамады, бұл сот процестері кеңінен әділсіз деп сынға алынды. 2000 жылғы қарашадағы рейдтерден кейін CFF күдіктілерін қамау кезінде Камбоджаның адам құқықтары жөніндегі ұйымдары мен оппозициялық саяси партиялар үкіметті CFF мүшелері деген айыппен бірнеше заңды партиялық қайраткерлерді негізсіз тұтқындап, түрмеге жапқандықтары үшін айыптады. 2000 жылдың желтоқсан айында Human Rights Watch ұйымы қарашадағы шабуылдардан кейін екі апта ішінде Камбоджаның барлық аймақтарында 200-ден астам адам тұтқындалғанын, олардың көпшілігі ордерсіз қамауға алынғанын хабарлады (2000 жылдың 6 желтоқсаны). Human Rights Watch (2000 жылдың 6 желтоқсаны) «Тұтқындалған немесе қамауға алынғандардың көпшілігі оппозициялық Сэм Рейнси партиясының (SRP) роялистік Funcinpec партиясымен байланысты» деп мәлімдеді. 2002 жылғы Камбоджадағы адам құқықтары туралы жылдық есебінде Human Rights Watch 2001 жылдың қыркүйегінде провинциялар мен Пномпеньде тағы 50 CFF күдіктісі қамауға алынғанын және «адам құқықтары жөніндегі ұйымдар үкіметтің 2000 жылғы қарашадағы Пномпеньдегі CFF шабуылына берген жауабы оппозициялық партия мүшелерін қорқыту үшін сылтау ретінде пайдаланылуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді, әсіресе коммуналық сайлау кампаниясы басталар кезде». 2001 жылдың 22 маусымында Камбоджаның қылмыстық соты 2000 жылдың 24 қарашасындағы Камбоджаның бостандық күрескерлері жасаған шабуылға қатысты үкім шығарды. Ан Мао, Ну Сарон және үш камбоджалық америкалық (Ричард Кири Ким, Тонг Самиен және Чхун Ясит) терроризм жасауға сөз байласты деген айыппен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Чхун Ясит пен Тонг Самиенге қатысты сот ісі қашықтықтан өтті. Бір жыл өткен соң, 2001 жылдың 1 қарашасында Камбоджаның Пурсат провинциясындағы губернатор кеңсесінің жанында, губернатордың орынбасарының үйінің жанында және провинциялық түрмеде төрт жарылғыш құрылғысы жарылды. Жарылыстан ешкім зардап шекпеді және тек аз ғана зақым келді. Билік CFF-тің қатысуын күдіктенді. Тағы 24 ер адам мен бір әйел түрлі айыптар бойынша кінәлі деп танылып, 3 жылдан 20 жылға дейін түрмеге кесілді. Олардың арасында бұрынғы Қызыл кхмерлердің екі көрнекті қолбасшысы Сен Нарин мен Тумлап Мил болды, олардың әрқайсысы 15 жылға бас бостандығынан айырылды.

Саясат

Камбоджаның бостандық үшін күресушілері Камбоджадағы сайлау процесіне қатысудан бас тартты, себебі олар премьер-министр Хун Сеннің өте солшыл «Қызыл кхмерлер» тобының мүшесі болғанын және ол Камбоджадағы сайлау процесін бұрмалағанын мәлімдеді. Олар Хун Сеннің үкіметін әскери жолмен құлатуды көздеді, өйткені олар Хун Сен мен оның режимінің 1989 жылы Хун Сенді билікке келтірген коммунистік Вьетнаммен бірлесіп сайлау процесінде жемқорлық жасады деп санайды. 2008 жылы Камбоджаның бостандық күрескерлерінің негізін қалаушы Чхун Ясит 2000 жылғы төңкеріс талпынысын ұйымдастырғаны үшін АҚШ-та сотталып, жазаланды. CFF-тің нақты күші белгісіз, бірақ олардың қатары ешқашан 500 қарулы жауынгерден аспады деген болжам бар. CFF Камбоджаның солтүстік-шығысында, Таиланд шекарасына жақын аймақта әрекет етеді. Оның АҚШ-тағы жетекшілері камбоджалық-американдық қауымдастығынан қаржы жинап отыр.

Қаржы

Камбоджалық бостандық күрескерлері АҚШ-тағы камбоджалық американдық қауымдастығынан және Еуропадағы камбоджалық босқындарынан белсенді түрде қайырымдылық жинау арқылы операциялық қаражат жинайды.