Кіріспе

Максим Горькийдің "Дұшпандар" пьесасы

"Дұшпандар" (Враги) – Максим Горькийдің 1906 жылы орыс тілінде жазған пьесасы. Ол 1906 жылы Санкт-Петербургте "Знание" (Білім, 14-кітап) жинағында жарық көрді. Бұл кезде Горький Ресей революциялық астыртын қозғалысына белсенді қатысып, пьесаның туындауына себепкер болды. Ол социалистік реализмнің ерте туындыларының бірі ретінде танылады.

Сюжет

Іс-әрекет 1905 жылы Бардиний мен Скроботовтың зауытында өтеді. Скроботов әріптесі Бардинийдің либералды саясатына наразы және жұмысшыларға тым көп еркілік берілгеніне шағымданады – "Маған қарсы сыбырлап айтуға есімдері келмейді!" дейді Скроботов, жұмысшы табының ойын-сауық, білім алу және сайлау құқығынан айырылуын шын жүректен қалайтынына сенімді. Зауытта әлеуметтік-демократиялық жұмысшылар ұйымы бар, оның белсенділері қатыгез басқарушы Дичковты жұмыстан шығаруды талап етеді. Скроботов бұл талапты қатаң түрде қабылдамайды, себебі Дичков осы жағдайда жұмыстан шығарылуға лайық болса да, жұмысшылардың талабына жауап ретінде оны шығару – қатерлі қадам болар деп санайды. Жұмысшылар арасындағы пікір таластар еш нәтиже бермейді, жағдай бақылаудан шығып, Скроботов милиция шақырады, қан төгіледі. Ашуланған жұмысшылардың бірі Скроботовты жаралайды, ол өлімі алдында сол жұмысшыны коммунист деп таниды. Содан кейін кісі өлтіруге қатысты тергеу басталады, милиция көптеген жұмысшыларды қамауға алады. Бірақ жұмысшылар бойын бүгіп бермейді, темірдей бекемдік, сабырлылық және батылдық танытады. Акимов есімді жұмысшы Бардинийға келіп, кісі өлтіргенін мойындайды. Бірақ басқа жұмысшылар да келіп, Акимовты қолдайды. Скроботовтың жесірі Клеопатра Акимовқа елден қашуға кеңес береді, оған Акимов:

Өндірістер мен бейімделулер

"Дұшпандар" 1935 жылы 10 қазаннан бастап Мәскеу өнер театрында Владимир Немирович-Данченко мен Михаил Николаевич Кедровтың режиссерлігімен қойылды. Энн Пеннингтон 1985 жылдың наурызында Лондондағы "Интернационалист" театрымен бірлесіп "Дұшпандар" атты көпұлттық қойылымды салып, режиссерлік етті. Бір сыншы "Дұшпандардағы" жұмысшылардың көтерілісі мен 1984 жылдан бері Ұлыбританияда болып жатқан кеншілер ереуілі арасындағы параллельді байқап, "Бұл кеншілер ереуілі туралы" деді. Ұлыбритания кеншілер ереуілі (1984–85). Осы қойылымда актерлердің "ерекше акцентсіз, демек, популистік сезімсіз" сөйлеуі арқылы Горькийдің "псевдопопулизмінен" құтылды. Пол Браунның декорацияларымен, актерлік құрамында Мадлена Недева, Ник Эллсворт, Анжелика Рокас және Мэрилин Флинн болды. Омск академиялық драма театрында 2014 жылдың 20 мамырынан бастап Георгий Зурабович Цхивираваның режиссерлігімен қойылым қойылды. "Дұшпандар" ағылшын тіліндегі телефильмге бейімделді, ол 1974 жылдың 23 қаңтарында "Great Performances" бағдарламасы аясында көрсетілді. Эллис Рабб бейімдеуді жазып, Кирк Браунингпен режиссерлік жұмысын бөлісті, сондай-ақ Франсис Стернхаген, Питер Донат, Кейт Рид және Йозеф Сомер сияқты актерлер де түсті.