Кіріспе
Федералды автомобиль жолдары басқармасының ұлттық жол қозғалысын басқару нұсқаулығы. Көшелер мен автомобиль жолдары үшін бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары туралы нұсқаулық (әдетте, бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары туралы нұсқаулық, қысқартылған MUTCD) – АҚШ Көлік департаментінің Федералды автомобиль жолдары басқармасы (FHWA) шығарған құжат. Ол жол қозғалысы белгілері, жол бетіне жазылатын белгілер және сигналдардың қалай жобалануын, орнатылуын және қолданылуын регламенттейтін стандарттарды анықтайды. АҚШ-та барлық жол қозғалысын басқару құрылғылары осы стандарттарға сәйкес болуы тиіс. Бұл нұсқаулықты мемлекеттік және жергілікті органдар, сондай-ақ жеке құрылыс фирмалары өздері қолданатын жол қозғалысын басқару құрылғыларының ұлттық стандартқа сай болуын қамтамасыз ету үшін пайдаланады. Кейбір мемлекеттік органдар өздерінің стандарттар жиынтығын, оның ішінде өздерінің MUTCD нұсқаларын жасағанмен, олар федералды MUTCD нұсқасына негізгі тұрғыда сәйкес болуы керек. MUTCD жол белгілерінің мазмұны мен орналасуын анықтайды, ал дизайн ерекшеліктері "Стандартты жол белгілері мен белгілемелері" атты қосымша томда толық сипатталған. Бұл нұсқаулықта әрбір белгі мен жол белгілемесінің нақты өлшемдері, түстері және шрифтері көрсетілген. Ұлттық бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары комитеті (NCUTCD) FHWA-ға MUTCD-ға қосымшалар, түзетулер және өзгерістер енгізу жөніндегі кеңес береді. АҚШ Жол белгілері мен сигналдары туралы Вена конвенциясын ратификациялаған елдердің қатарында жоқ. MUTCD-ның алғашқы басылымы 1935 жылы, ал Вена конвенциясы 1968 жылы қол қойылған, яғни 33 жыл бұрын жарық көрді. MUTCD еуропалық ықпалдағы Вена конвенциясынан айқын ерекшеленеді, ал 1970 жылдары Вена конвенциясының бірнеше стандарттарын қабылдауға жасалған тырысқандар АҚШ жүргізушілерінің көптегенінің арасында шатасу тудырды.
The Manual on Uniform Traffic Control Devices for Streets and Highways (usually referred to as the Manual on Uniform Traffic Control Devices, abbreviated MUTCD) is a document issued by the Federal Highway Administration (FHWA) of the United States Department of Transportation (USDOT) to specify the standards by which traffic signs, road surface markings, and signals are designed, installed, and used. In the United States, all traffic control devices must legally conform to these standards. The manual is used by state and local agencies as well as private construction firms to ensure that the traffic control devices they use conform to the national standard. While some state agencies have developed their own sets of standards, including their own MUTCDs, these must substantially conform to the federal MUTCD. The MUTCD defines the content and placement of traffic signs, while design specifications are detailed in a companion volume, Standard Highway Signs and Markings. This manual defines the specific dimensions, colors, and fonts of each sign and road marking. The National Committee on Uniform Traffic Control Devices (NCUTCD) advises the FHWA on additions, revisions, and changes to the MUTCD. The United States is among the countries that have not ratified the Vienna Convention on Road Signs and Signals. The first edition of the MUTCD was published in 1935, 33 years before the Vienna Convention was signed in 1968. The MUTCD differs significantly from the European influenced Vienna Convention, and an attempt to adopt several of the Vienna Convention's standards during the 1970s led to confusion among many US drivers.
Тарих
20 ғасырдың басында – ауылдық автомобиль жолдарының алғашқы күндері – әрбір жолды жеке тұлғалардың автомобиль клубтары насихаттап, күтіп ұстады. Олар клуб мүшелігі арқылы кіріс тауып, ел аралық жолдар бойындағы бизнесті дамытты. Алайда, әрбір тас жолдың өзіндік белгілері болды, көбінесе жолдың өзін жарнамалауға бағытталған, саяхатшыларға бағыт беруге және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге емес. Шындығында, осы автомобиль клубтары арасындағы қақтығыстар бір жолда бірнеше – кейде он бірге дейін – белгілер орнатуға жиі себеп болды. 1910 жылдардың соңы мен 1920 жылдардың басында Индиана, Миннесота және Висконсин штаттарының топтары қолданыстағы жол белгілерін зерттеп, жол белгілері стандарттарын әзірлеуді бастаған кезде үкіметтік шаралар қолға алынды. Олар өздерінің зерттеулерін Миссисипи алқабындағы автомобиль жолдары департаменттері қауымдастығына ұсынды, ол 1922 жылы жол белгілері үшін қолданылатын пішіндерге қатысты ұсыныстарды қабылдады. Бұл ұсыныстарға теміржол өткелінің таныс дөңгелек және сегізбұрышты тоқтау белгісі кірді. 1927 жылдың қаңтарында Америка мемлекеттік автомобиль жолдары қызметкерлерінің қауымдастығы (AASHO) ауылдық жолдарда қолданылатын жол қозғалысын бақылау құрылғыларына стандарттар белгілеу үшін АҚШ стандартты жол белгілері мен белгілерін жасау, көрсету және орнату жөніндегі нұсқаулық пен ерекшеліктерді жариялады. Атауына қарамастан, бұл нұсқаулықта жол жабындарына қатысты нұсқаулар жоқ еді. Сынақ учаскелері Огайо штатының 104-ші бағдарламалық жолының Колумбус қаласына жақын, АҚШ-тың 250-ші бағдарламалық жолы мен Вирджиния штатының 53-ші бағдарламалық жолының Шарлоттсвилл қаласына жақын, Миннесота штатының 101-ші бағдарламалық жолы мен Нью-Йорктің басқа да жолдарында орналасқан. Франция, Чили, Түркия, Үндістан және Оңтүстік Родезия өздерінің жолдарына MUTCD белгілерін орнату арқылы жауап берді. АҚШ-та эксперименттер күтпеген пікір қақтығыстары мен қызығушылық танытқан көрермендерді тартты, олар қауіп тудырды. 1951 жылдың қыркүйегінде жобада жұмыс істейтін сарапшылар американдықтардың тоқтау белгілері (сол кезде сары сегізбұрышты қара "ТОҚТАУ" мәтіні), "жол қиылысы", "солға немесе оңға бұрылыс" және "жол қиылысы" туралы ұсыныстарын қолдады, бірақ "тар жол", "дөңгелек немесе тегіс емес бет" және "көлбеу төбе" белгілері бойынша келісімге келуге тырысып жатты. 1953 жылы БҰҰ конференциясының алғашқы тәжірибелерімен ынтымақтасқаннан кейін, АҚШ БҰҰ-ның бүкіл әлемдік бірыңғай жол белгілері жүйесін құру жөніндегі ұсынылған хаттамасына қол қоюдан немесе ратификациялаудан бас тартты. Қаулыны орындамаған жағдайда қаржыландыру 10%-ға қысқартылды. Өз кезегінде, 1966 жылы қабылданған, кең ереже шығару өкілеттіктерін пайдаланып, департамент MUTCD-ні толық қабылдады. (a) 1), сондай-ақ, 1966 жылы қабылданған, федералды агенттіктерге басқа жерде жарияланған техникалық стандарттарды сілтеме арқылы енгізуге рұқсат береді, яғни агенттік стандартты ғана келтіре алады және тиісті ережелердің бір бөлігі ретінде оның бүкіл мәтінін қайта жариялаудың қажеті жоқ.) Осылайша, бұрын ресми емес жоба ресми болып қалды. Мемлекеттерге MUTCD-ні толықтыруға рұқсат етіледі, бірақ олар ұлттық MUTCD-ге "маңызды сәйкестікте" болуға және FHWA қабылдағаннан кейін екі жыл ішінде өзгерістерді қабылдауға тиіс. 1971 жылғы MUTCD басылымында бірнеше маңызды стандарттар қамтылған. MUTCD жол беті таңбаларына сәйкес келетін түстер кодтарын енгізді. Екі бағытты жолдарда қарама-қарсы қозғалысты бөлетін барлық орталық сызықтар әрқашан сары түске боялуы керек (ақ түстің орнына, әрқашан бір бағытта қозғалатын жолақты белгілеу үшін), сонымен қатар барлық автомобиль жолдары нұсқаулық белгілерінің (тек мемлекетаралық автомобиль жолдарындағылар ғана емес) жасыл аяқта ақ мәтін болуы керек. Вена конвенциясынан туындаған тағы бір маңызды өзгеріс 1971 жылғы MUTCD-да "қоғамдық қабылдау және басқа да ескертулер мүмкіндік бергенше" сөздер орнына белгілерде символдарды қабылдауға көшуді артық көретіндігі болды. MUTCD мемлекеттік автомобиль жолдары департаменттеріне символдық белгілермен қосымша түсіндірме сөз тақталарын қолдануға және кейбір жағдайларда бұрынғы стандартты сөздік хабар белгілерін пайдалануға рұқсат берді. Коннер Біріккен комитетте белсенді болды және сонымен қатар АҚШ-ты жол қозғалысы қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық кездесулерде таныстырды. Алайда, бірнеше американдық жол қозғалысы қауіпсіздігі сарапшылары американдық жүргізушілер Вена конвенциясының түсініксіз символдарына түсінбейтініне алаңдады, сондықтан MUTCD түсіндірме сөз тақталарын пайдалануға рұқсат берді. Көптеген қайта бояу жұмыстары 1971 мен 1974 жылдар арасында жасалды, ал белгілер мен таңбаларды өзгерту мерзімі 1978 жылға белгіленді. 1970 жылдардағы Вена конвенциясынан шабыттанған бірнеше символдарды АҚШ қабылдауы сәтсіз аяқталды. Мысалы, жолақтың азаю белгісі АҚШ жүргізушілері үшін шатастыратын болды – олар оны "үлкен сүт бөтелкесі" деп қабылдады – және сондықтан өте қауіпті болды, өйткені анықтама бойынша оны жүргізушілер жолдың бітуіне жақын және басқа жолаққа дереу түсуі керек болған жағдайларда қолдануға болды. Американдық автомобиль жолдары қауіпсіздігі сарапшылары оны "Алдынан жаңбыр" белгісі деп қысым жасады. (Американдық "Мектеп өткелі" символы кейінірек ересек пен баладан тұратын бейнеге өзгертілді.) 1971 жылғы MUTCD-ның символдарды сөздерге қарағанда жылдам қабылдауға басымдық беруі 1978 жылғы MUTCD-да тым жайлы түрде жойылды. 2000 және 2003 жылғы MUTCD-лер сөздік хабар белгісін алмастыруға ұзақ уақыттан бері жоспарланған символ белгісін жойды: "Жол аяқталады" (2000 жылы) және "Тар көпір" (2003 жылы). 2 қаңтар 2008 жылы FHWA Федералды тізілімде MUTCD-нің жаңа басылымын ұсыну туралы хабарлама жариялады және бұл жаңа басылымның жобалық мазмұнын MUTCD веб-сайтында халықтың қарауына және пікір білдіруіне жариялады. Пікірлер 2008 жылдың шілдесінің соңына дейін қабылданды. Жаңа басылым 2009 жылы жарияланды. 2009 жылғы басылымға қатысты түзетулер 2012 жылы жарияланды. 14 желтоқсан 2020 жылы FHWA Федералды тізілімде MUTCD-нің 11-ші басылымын ұсыну туралы хабарлама жариялады, бұл жаңа басылымның жобалық мазмұнын 2021 жылдың 15 наурызына дейін халықтың қарауына және пікір білдіруіне онлайн режимінде жариялады. 2021 жылдың қараша айында Инфрақұрылымдық инвестициялар және жұмыс орындары заңының (IIJA) қабылдануы USDOT-ты 2023 жылдың 15 мамырына дейін және одан кейін әр төрт жыл сайын MUTCD-ні жаңартуға бағытталды. 2023 жылдың 15 мамырында IIJA ережелеріне қарамастан, FHWA MUTCD-нің жаңа жаңартуын шығармады. FHWA кешігудің себебі ретінде түскен пікірлердің көптігін атады. MUTCD-нің 11-ші басылымы 2023 жылдың 19 желтоқсанында жарияланды. 11-ші басылымда қызыл автобус жолақтарын бояуға, көбірек өткелдер мен шамдарға рұқсат беруге, жылдамдық шектерін анықтауға жаңа ережелерге, уақытша трафик жолақтары ретінде пайдаланылатын иықтарға және электрлік көліктерді зарядтау станциялары мен автономды көліктерге жаңа белгілерге рұқсат берілді. RRFB-лер 2018 жылдың 20 наурызынан бері FHWA-ның аралық келісімінде болды. Көліктік қауіпсіздікті қорғаушылар өзгерістерді, әсіресе жылдамдық шектерін анықтаудағы 85-ші пайыздағы нақты жүргізу жылдамдықтарына негізделген нұсқауларды жеткілікті деңгейде шешпейтініне сын көтерді.
Даму
Ұсынылған толықтырулар мен MUTCD-ге түзетулер жеке, коммерциялық емес ұйым – Ұлттық бірыңғай жол қозғалысын бақылау құрылғылары комитеті (NCUTCD) FHWA-ға ұсынады. NCUTCD сонымен қатар MUTCD-ді қолданатын басқа агенттіктерге, мысалы, штаттық көлік департаменттеріне MUTCD-нің түсіндірмелерін ұсынады. NCUTCD қауіпсіз жол қозғалысын басқару құрылғылары мен тәжірибелерінің қағидаларын кеңінен танымал етуді және білікті мамандарға кәсіби ақпарат алмасуға мүмкіндік беретін платформа ұсынады. NCUTCD-ді жиырма бір демеуші ұйым қолдайды, оның ішінде көлік және инженерлік салаларының ұйымдары (мысалы, AASHTO және ASCE), қауіпсіздік ұйымдары (мысалы, Ұлттық қауіпсіздік кеңесі және автомобиль жолдары мен автокөлік қауіпсіздігін қолдайтын ұйымдар) және Америка автомобиль қауымдастығы. Әрбір демеуші ұйым өз мүшелерін NCUTCD-де дауыс беруге құқылы делегаттар ретінде қатысуға ынталандырады.
Басқа юрисдикциялар
АҚШ жол белгілері мен сигналдары туралы Вена конвенциясын ратификацияламаған көптеген елдердің қатарында (негізінен еуропалық белгілер дәстүрлеріне негізделген), және FHWA MUTCD Вена конвенциясынан едәуір өзгеше. 1971 жылы бірнеше Вена конвенциясынан шабыттанған символдық белгілерді қабылдауға жасалған тырастықтан (жоғарыда түсіндірілгендей) басқа, AASHTO үшін жол қозғалысын басқару құрылғыларының бүкіл әлемдік біркелкілігіне қол жеткізу басымдыққа ие болған емес, себебі 20-шы ғасырда бірнеше континентте жүйретін жүргізушілердің саны салыстырмалы түрде аз болды. Ол FHWA MUTCD сияқты қызмет атқарғанымен, дербес әзірленді және АҚШ-тағы әріптесімен бірқатар маңызды айырмашылықтары бар, атап айтқанда, Нью-Брансуик және Онтарио сияқты үлкен англофондық және франкофондық халыққа ие аймақтар үшін екі тілді (ағылшын/француз) белгілерді енгізу, мәтіндік түсіндірмелерге қарағанда символдарға көбірек сену және метрикалық өлшемдерді императорлық өлшемдердің орнына пайдалану. Онтарионың Көлік министрлігі (MTO) бұрын TAC MUTCDC-мен ұқсас көптеген ерекшеліктері бар өз MUTCD-ін қолданды. Дегенмен, шамамен 2000 жылдан бастап MTO Онтарио жол қозғалысы нұсқаулығын (OTM) жасап келеді, ол жол қозғалысын бақылаудың әртүрлі салаларын қамтитын бірнеше кішігірім томдардан тұрады (мысалы, ереже белгілері, ескерту белгілері, белгілерді жобалау принциптері, жол шамдары және т.б.).
Мексика
Мексикадағы жол белгілері Secretaría de Comunicaciones y Transportes Жолдар бас дирекциясы (Dirección General de Carreteras) тарапынан реттеліп, NOM стандарты және Көшелер мен автомобиль жолдары үшін жол белгілері мен жол қозғалысын бақылау құрылғылары нұсқаулығы (Manual de Señalización y Dispositivos para el Control de Tránsito en Calles y Carreteras) бойынша біркелкілендірілген. Бұл белгілер АҚШ және Канадада қолданылатын белгілермен көптеген ортақ қасиеттерге ие. Канада сияқты, бірақ АҚШ-тан өзгеше, Мексика мәтіндік жазулардан гөрі символдарға көбірек сенеді. Мексика 1968 жылдың 8 қарашасында Жол белгілері мен сигналдары туралы Вена конвенциясына қол қойды, бірақ оны әлі толық ратификацияламады. SICA елдерінің арасында Вена конвенциясына тек Коста-Рика ғана қол қойған.
Оңтүстік Америка және Кариб бассейндері
Оңтүстік Америка және Кариб бассейніндегі жол белгілері көбінесе MUTCD стандартына негізделген, бірақ Антигуа және Барбуда, Француз Гвианасы (Францияның теңізасты департаменті), Доминика, Нидерланд Кариб аймағы, Гренада, Гаити, Сент-Китс және Невис, Сент-Люсия, Сент-Винсент және Гренадиндер және Суринам елдері еуропалық үлгідегі жол белгілерін қолданады, олардың ішінде қызыл жиекті және ақ түсті фонды үшбұрышты ескерту белгілері де бар. Оңтүстік Америка елдерінің барлығының арасында Бразилия, Чили, Эквадор және Венесуэла ғана Жол белгілері мен сигналдары жөніндегі Вена конвенциясына қол қойған. Чили сондай-ақ бұл конвенцияны ратификациялаған Оңтүстік Америкадағы жалғыз ел болып табылады.
Боливия
Боливиядағы жол белгілері Америка Құрама Штаттарының MUTCD (FHWA), Орталық Американың «Жолдарды жобалау бойынша техникалық нұсқаулықтар» (SICA), Колумбияның Көлік министрлігінің «Жолдық белгілер нұсқаулығы» және Чилидің «Жолдар нұсқаулығы» стандартына негізделген «Жолдарды жобалау бойынша техникалық нұсқаулықтар» стандартымен реттеледі. Сондықтан Боливияда қолданылатын жол белгілері, әдетте, Америка Құрама Штаттарында, Орталық Америкада, Колумбияда және көршілес Чилиде қолданылатын жол белгілерімен көп ортақ белгілері бар.
Бразилия
Бразилиядағы жол белгілері «Manual de Sinalização Rodoviária» нұсқаулығымен реттеледі және MUTCD стандартына негізделген.
Чили
Чилидегі жол белгілері Manual de Señalización de Tránsito арқылы реттеледі және MUTCD мен Жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясына негізделген. Чили 1968 жылғы 8 қарашада Жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясына қол қойды және 1974 жылғы 27 желтоқсанда ратификациялады, осылайша конвенцияны ратификациялаған Америкадағы жалғыз ел атанды. Сондай-ақ, Эквадорлық техникалық регламент RTE INEN 004 1:2011 қолданылады. Жол сигнализациясы. Белгілердің дизайны көбінесе АҚШ-та қолданылатын белгілерге ұқсас. Эквадор 1968 жылғы 8 қарашада Жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясына қол қойды, бірақ оны әлі толық ратификацияламады. Дегенмен, Гайанада кездесетін көптеген белгілер MUTCD стандарттарына сәйкес келмейді.
Парагвай
Парагвайдағы жол белгілері Мемлекеттік жұмыстар және коммуникациялар министрлігі (Lang es) жасаған "Парагвай жолдарының нұсқаулығы" стандартымен реттеледі.
Перу
Перудегі жол белгілері Перудің Көлік және коммуникация министрлігі жасаған "Автокөлік қозғалысын бақылау құрылғылары туралы нұсқаулық" (Manual de Dispositivos de Control del Tránsito Automotor para Calles y Carreteras) арқылы реттеледі. Бұл стандарт АҚШ Федералдық автомобиль жолдары басқармасы (Federal Highway Administration) жасаған "Бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары туралы нұсқаулыққа" (MUTCD), Колумбияның "Жол белгілеу нұсқаулығына" (Señalización Vial) және Чилидің "Қозғалыс белгілеу нұсқаулығына" (Señalización de Tránsito) негізделген. Осының нәтижесінде Перудегі жол белгілері бір жағынан АҚШ-та, екінші жағынан көршілес Чили және Колумбияда қолданылатын жол белгілеріне ұқсас.
Венесуэла
Венесуэладағы жол белгілері Manual Venezolano de Dispositivos Uniformes para el Control del Tránsito нұсқаулығымен реттеледі және АҚШ-тың MUTCD стандартына негізделген.
Азия және Океания
Азия және Океания елдерінің бірқатары MUTCD негізінде жол белгілерін пайдаланады. Олардың ішіндегі ең танымал Австралия, оның жол белгілері жүйесі тікелей MUTCD-ге сүйенеді. Ал қалғандары MUTCD мен халықаралық стандарттарды біріктіріп қолданады.
Австралия
Австралиядағы жол белгілері AS 1742 стандартымен реттеледі, ол Австралия үшін бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғыларының нұсқаулығы деп бейресми түрде танылады және FHWA MUTCD сияқты қызмет етеді. Осының нәтижесінде Австралиядағы жол белгілері АҚШ-та қолданылатындарына ұқсас, бірақ кейбір белгілердің дизайны Ұлыбританиядағы белгілерге жақын. Австралияның ескерту белгілерінде Америкадағы практикаға сәйкес, қара түсті мәтіні бар сары ромб пішінді белгілер қолданылады. Австралия әлі де төмен биіктіктік белгілердің мәтіндік нұсқасын сақтап қалған жалғыз ел. (Басқа көптеген елдер енді биіктік аралығында тік жебелерді пайдаланады.) Австралиядағы уақытша ескерту белгілері Ұлыбританиядағы практикаға сәйкес тікбұрышты болып келеді, бірақ британдық уақытша ескерту белгілерінен сары немесе қызғылт сары фонмен ерекшеленеді. Австралияның реттеу белгілері Америкадағы белгілерге ұқсас, бірақ 1974 жылдан бері жылдамдық шектеу белгілері қызыл шеңбермен белгіленеді. Австралиялық жол белгілері үшін қолданылатын шрифт – Highway Gothic негізінде жасалған AS 1744 шрифті.
Тайланд
Таиландтағы жол белгілері басқа елдерде қолданылатын стандартталған жол белгілерімен ұқсас, бірақ олардың көп бөлігі Оңтүстік Америка елдеріндегі жол белгілері жүйесіне жақын, бірақ кейбір ерекшеліктері бар, мысалы, міндетті іс-әрекеттерді көрсету үшін қызыл жиекті ақ шеңбердің орнына көк шеңбер қолданылады. Осының салдарынан Таиландтағы жол белгілері АҚШ және Латын Америкасы елдерінде қолданылатын жол белгілерімен көп ортақ белгілері бар. Таиланд 1968 жылғы Жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясына қол қойған, бірақ оны әлі толық ратификацияламады.