Қазір жоғалған Лондонның Лортебурн өзені

Кіріспе

Лондон қаласындағы жоғалған өзен

Лортеберн немесе Лангборн – Лондон қаласының шығысында ағып өткен, жоғалып кеткен ағын немесе өзен. Ол Олдгейтке жақын жерде басталып, Лондон мұнарасының жанынан оңтүстікке қарай ағып, Темза өзеніне құятын болған. Ағын 14 ғасырдың басына дейін жер астына кетіп немесе құрғап қалған, бірақ оның жолы аймақтағы археологиялық қазбалар барысында анықталды. Өзен қаланың Лангборн ауданына атын берген. Бұл өзен карталарда немесе Лондонның жоғалған өзендерінің тізімдерінде сирек кездеседі. Николас Бартон 1962 жылы жарық көрген "Лондонның жоғалған өзендері" кітабында оның бар екенін жоққа шығарған, бірақ Дэвид Бентли жақындағы зерттеулерінде оның бар екенін дәлелдейді.

Топонимика

Лортеберн атауы 1288 жылғы құжатта расталған, сол кезде ағын әлі де болған. Ол шамамен екі ғасыр бойы құрғап кеткен кезде айтылған. «Ағылшын өзендерінің атаулары» еңбегінде Эйлерт Эквалл Лортеберннің бірнеше мысалын келтіреді. Ол бұл атаудың көне ағылшын тілінде «ластық» немесе «кір» деген мағына беретін сөзден шыққан деп санайды. Ежелгі скандинав тіліндегі lortr («қоқыс, нәжіс») сөзімен байланысты, бұл ағынның лас немесе кір болуын, мүмкін, кәріз ретінде пайдаланылуын білдіреді. Эквалл екінші мүмкіндік ретінде Хлора ағынының немесе мифологиялық норвегиялық әйел есімі Хлорадан шыққандығын көрсетеді. Ағынның атауы көне ағылшын тіліндегі hlōwan сөзінен туындаған, ол «құбылып аққан» дегенді білдіреді. Бұл көбікті сумен шапшаң ағынның болуын көрсетеді. Ағынның қысқа болуына қарамастан, бұл нұсқа мүмкін емес сияқты көрінеді, бірақ су жолы тік болған және «құбылу» Стоудың сипаттамасына сәйкес келеді. 2 4 Jewry Street (Peter Rowsome 1980) табиғи қиыршық тас арқылы өтетін бөлімде, солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталған ағын. Рангун көшесі (David Bowler 1982) екі ағынның әртүрлі бағыттармен ағатыны байқалды. Бентли бұл деректі 13 ғасырдың соңында Сейтинг-Лейннің шығысында тіркелген Лортеберн деп аталатын ағын деп түсіндіреді. Атауын «Лангборн» деп беріп, Фенчерч көшесі, Ломбард көшесі және Шерборн-Лейн бойымен өтетін маршрутты сипаттаған. Стоу өзеннің аты Лондон қаласының Лангборн ауданына берілгенін айтады. Өзен оның заманында топыраққа көмілген немесе құрғап кеткен. text=Langborne деп өзгертілсін. ; ортақ жолақ. Лангборн ауданы. Langborne суы, ұзындығымен байланысты осылай аталған, Фен шіркеу көшесінде жерден шығып, батысқа қарай жылдам ағып, сол көше арқылы, Grastreete-ті кесіп, Lumbard көшесімен S. Marie Wolnothes шіркеуінің батыс жағына дейін жеткен, содан кейін оңтүстікке қарай Shareborne жолағына бұрылған, бөлісу немесе айыру мағынасындағы Shareborne деп аталған, ол Темза өзеніне құятын бірнеше тарамдарға бөлінген: осы ағыннан аудан атын алған және бүгінге дейін Лангборн ауданы деп аталады. Бұл ағын да көп бұрын бастауынан тоқтатылған, ал қалған бөлігі толтырылып, жолға айналдырылған, сондықтан жоғарыда аталған атаулардан басқа белгісі қалмаған. |авторы=Лондонды зерттеу. Джон Стоудың 1603 жылғы мәтінінен К. Л. Кингсфорд өңдеуімен қайта басылды. 1770 жылы Джон Нортхоук Стоуға ұқсас сипаттама береді, бірақ кейбір қосымша мәліметтер қосады. text=Алдгейт ауданындағы Кирпи аллеясының жанында Сент-Кэтрин Коулман шіркеуі орналасқан. Бұрын мұнда бұлақ болған, ол көшеден батысқа қарай, Ломбард көшесі арқылы Сент-Мэри Вулнот шіркеуіне дейін ағып өткен. Мұнда бірнеше тарамға бөлініп, оңтүстікке қарай бұрылып, Share bourn lane немесе South bourn lane деп аталған, өйткені ол оңтүстікке қарай Wallbrook-қа қарай ағып, онымен бірігіп Темзаға жеткен. Бұл ағынның бастауына жақын таралуынан, жақын маңайдағы көше батпақты немесе сазды болып кеткен, әсіресе Mincing және Rood көшелерінің арасындағы кең жолда тұрған шіркеу маңында, сондықтан ол Фенчерч көшесі деп аталған. Аудан да атауға ие болды және қала тізіміне Лангборн және Фенни деп жазылды. |авторы=Джон Нортхоук, «Лондонның жаңа тарихы, Вестминстер және Саутварк қоса алғанда», 2-кітап, 2-тарау. 23: Лангбурн ауданы Сент-Кейтрин Коулман шіркеуі Бентли сипаттаған Лортеберн ағысының бастауында орналасқан, бірақ Стоу мен Нортхактың қалған сипаттамалары Минсинг-Лейннің маңында судың таудан ағып кетуін талап ететіндіктен, мәселелі болып табылады (төменде қараңыз).

The name Lorteburn is attested in a deed of 1288, when the stream was still extant. when it had been dry for nearly two centuries. In English River Names, Eilert Ekwall identifies several instances of Lorteburn. He gives the derivation as from an Old English word meaning dirt or filth. Related to the Old Norse lortr ("excrement, faeces"), this implies a dirty or filthy stream, possibly one used for a sewer. There is a second possibility given by Ekwall, a derivation from either the brook name Hlōra, or the mythical Norse female name Hlóra. The brook name derived from the Old English hlōwan meaning "The roaring one". This implies a swift stream with foaming water. This derivation may seem unlikely given the short length of the stream, but the watercourse was steep, and 'roaring' does correspond with Stow's description. 2 4 Jewry Street (Peter Rowsome 1980) a stream in a section cutting through the natural brickearth, on a north to south alignment. Rangoon Street (David Bowler 1982) two stream beds were observed following differing courses. Bentley interprets this evidence as a stream called the Lorteburn recorded east of Seething Lane in the late 13th century. giving the name as 'Langborne' and describing the route as running along Fenchurch Street, Lombard Street, and Sherbourn Lane. Stow states that the river gave its name to the Langbourn ward of the City of London. The stream was either covered over or dry by his time. text=Langborne. ; Shareborne lane. Langbourne ward. Langborne water, so called of the length thereof, was a great streame breaking out of the ground, in Fen Church street, which ran downe with a swift course, west, through that streete, thwart Grastreete, and downe Lumbard streete, to the west ende of S. Marie Wolnothes Church, and then turning the course South down Shareborne lane, so termed of sharing or diuiding, it brake into diuerse rilles or rillets to the Riuer of Thames: of this bourne that warde took the name, and is till this day called Langborne warde. This Bourne also is long since stopped vp at the head, and the rest of the course filled vp and paued ouer, so that no signe thereof remayneth more then the names aforesaid. |author=A Survey of London. Reprinted From the Text of 1603 By John Stow Edited by C L Kingsford. In 1770 John Noorthouck gives a similar description to Stow, with some additional details. text=Near Magpie alley adjoining to the church of St. Catherine Coleman in Aldgate ward was antiently a spring that produced a rivulet or bourn, which ran down the street westward, and through Lombard street as far as the church of St. Mary Woolnoth. Here parting into several shares, or rills, and turning Southward, it left a name to Share bourn lane, or South bourn lane from its running southward to the Wallbrook, uniting with which it ran to the Thames. By this stream spreading near the Spring head, the contiguous street became so swampy, or fenny, especially about the church, which stood in the broad way between Mincing lane and Rood lane, that it was then called Fenchurch street. The Ward also partook of the name, and was enrolled in the city records by the appellation of Langbourne and Fenny about. |author=A New History of London Including Westminster and Southwark by John Noorthouck, Book 2, Ch. 23: Langbourn Ward
The church of St Katherine Coleman is indeed at the head of the course of the Lorteburn described by Bentley, but the rest of Stow and Noorthuck's descriptions are problematic given that they would require the water to flow uphill in the vicinity of Mincing Lane (see below).

Николас Бартонның сенбеушілігі

1962 жылы шыққан Николас Бартонның "Лондонның жоғалған өзендері" атты кітабы көптеген адамдар үшін Лондон өзендері туралы негізгі еңбек саналады. Бартон Лэнгборнның бар екенін үш себеппен жоққа шығарады: "Ол жер бедеріне сай келмейді, тіпті ұсынылған арнаның көне және қазіргі жер деңгейінде үш футқа дейін көтеріліп ағуын талап етеді." "Грейсчерч көшесіндегі канализация құрылысы кезінде құрылысшылар оны анық іздеген, бірақ ешқандай іздер таппаған." "Стоу өзінің атынан басқа ештеңеге сүйене алмайтынын дерлік мойындайды." Осылайша, Бартонның арнаның бар екенін жоққа шығаруы Стоудың сипаттамасына негізделген, ол Бентли ұсынған маршруттан әлдеқайда батысқа орналасқан жолды сипаттайды.

Қазіргі карталарға енуі

Лортберн кейбір қазіргі Рим Лондондиумы мен ерте ортағасырлық Лондон карталарында көрсетілген. Жоғарыдағы карта «Лондон қабаттары» сайтында Орта ғасырлық Лондон, 1270–1300 жылдар қабаты ретінде онлайн түрде қайта жарияланған: https://www.layersoflondon.org/map/overlays/medieval-london-1270-1300.

MOLA (Лондон археология музейі) жасаған және https://molarchaeology.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=9a85640effc042ae91af6b0d43abbafb мекенжайында үнемі жаңартылатын Үлкен Лондон археологиясының онлайн картасында (Лортберн Тарихи, Рим және Саксондық көріністерде көрінеді).