Кіріспе

Өкпеге дәрі жеткізуге арналған медициналық құрылғы. Ингалятор (пуфер, астмаға арналған сорғы немесе аллергияға қарсы спрей) – адамның тыныс алуы арқылы өкпеге дәрі жеткізу үшін қолданылатын медициналық құрылғы. Бұл дәрінің өкпеге жетіп, сіңуіне мүмкіндік береді, соның арқасында организмнің осы нақты аймағына бағытталған медициналық ем жасауға болады, сондай-ақ ауызбен қабылданатын дәрілердің қосымша әсерлерін азайтуға көмектеседі. Ингаляторлардың түрлері көп және олар көбінесе астма және созылмалы обструктивті өкпе ауруы (СОӨА) сияқты көптеген ауруларды емдеу үшін қолданылады. Ингаляторды дұрыс пайдалануды үйрену, ингаляцияланған дәрінің өкпеде тиісті әсерін қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Ингалятормен емдеуді қажет ететін ең көп таралған екі жағдай – астма және созылмалы обструктивті өкпе ауруы.

Асптама

Астма – өкпедегі қабыну процестері салдарынан ауа жолдарының уақыт-уақыт тосқауылдануымен сипатталатын жағдай. Ингаляциялық дәрілер өкпедегі қабынуды басып, ауа жолдарының тосқауылдануынан құтылуға көмектеседі. Астманы емдеу үшін қолданылатын кең таралған ингаляциялық дәрілерге ұзақ мерзімді ингаляциялық стероидтік қабынуға қарсы препараттар (көбінесе ингаляциялық кортикостероидтар, сондай-ақ ICS деп те аталады) және сальбутамол (әдетте "Вентолин" деп танылады) және сальметерол сияқты жылдам әсер ететін бронходилататорлар жатады. Бұл препараттар пациенттерге ауа жолдарының тосқауылдану белгілерін жеңілдетуге және қабынуды азайтуға мүмкіндік береді.

Созылмалы обструктивті өкпе ауруы (СОБП)

ҚОБЖ – өкпе жолдарының ұзақ мерзімдік зақымдануы салдарынан туындайтын тыныс алуды қиындататын өкпе ауруы. Ұзақ мерзімдік зақымдану тыныс жолдарының толық ашылу мүмкін болмауына алып келеді, соның нәтижесінде тыныс жолдарында кедергі пайда болады. Ингаляциялық дәрілер пациенттерге симптомдардың жеңілдеуіне және күнделікті өмірде жақсырақ сезінуіне мүмкіндік береді. ҚОБЖ диагнозы қойылған науқастарда жиі қолданылатын ингаляциялық дәрілер: ипратропиум, сальметерол және кортикостероидтар.

Метрлік дозаланған ингалятор (MDI)

Ингалятордың ең көп таралған түрі – 3 стандартты компоненттен тұратын қысымды дозаланған ингалятор (MDI): металл баллонша, пластикалық итергіш және дозалау клапаны. Дәрілік зат әдетте баллонша ішінде ерітінді немесе суспензия түрінде, қысым астында сақталады. MDI баллоншасы қолмен басқарылатын пластикалық итергішке бекітіледі. Іске қосылғанда, дозаланған ингалятор белгілі бір дозадағы дәрі-дәрмекті аэрозоль түрінде итергіш арқылы пациенттің өкпесіне жібереді. Бұл құрылғыларды қолдану үшін үлкен үйлесімділік қажет, себебі дәрі-дәрмектің тиімді болуы үшін адам дәрі-дәрмекті дем алғанда немесе осыған жақын уақытта шығаруы керек.

Құрғақ ұнтақ ингаляторы (DPI)

Құрғақ ұнтақ ингаляторлары ДПИ құрылғысы арқылы тыныспен жұтылатын өлшенген немесе құрылғымен өлшенген дәрінің ұнтақ дозасын шығарады. Бұл құрылғыда әдетте әрбір доза алдында дәрінің ұнтағы салынатын камера болады. Алғашқы ақылды ингалятор 2019 жылы FDA агенттігімен мақұлданды, оның мақсаты пациенттің құрылғыны қолдануын қадағалау және дозаның тиімділігіне әсер ететін басқа да жағдайларды бақылау. Ол құрылғының пациенттерге астмаға арналған дұрыс дозаны қолдануға көмектесудегі тиімділігін көрсетеді. European Respiratory Journal журналында жарияланған зерттеуде ProAir Digihaler 370 пациенттен тұратын сынақ кезінде пациенттердің ингаляторды қашан қолданғанын және дозаны тиімді түрде қолданғанын анықтады.

Қозғалтқыштар

2009 жылы FDA хлорфторкарбондарды (ХФК) қозғалтқыш ретінде пайдаланатын ингаляторларды қолдануға тыйым салды. Олардың орнына ингаляторлар қазір гидрофторалкандарды (ГФА) қолданады. ГФА парниктік газ болғандықтан қоршаған ортаға толық бейтарап емес, бірақ озон қабатына зиян келтірмейді. Жарияланған клиникалық зерттеулер ХФК және ГФА ингаляторларының астманы бақылауда бірдей тиімді екенін көрсетеді. Ингаляторлардан шығатын ХФК-ның озон қабатына тигізетін әсері өте шағын болғанмен (ХФК қолданылатын өнеркәсіптік процестермен салыстырғанда), FDA Монреаль протоколының түсіндірмесіне сәйкес қозғалтқыштарды ауыстыруды міндеттеді. Пациенттер ГФА ингаляторларының жоғары бағасына алаңдады, себебі бастапқыда олардың жалпы қолданылатын аналогтары болмады, ал ХФК ингаляторларының жалпы қолданылатын түрлері қолжетімді болған. (сыртқы және ішкі қабырға аралық бұлшық еттер сияқты тыныс алуға қатысатын көптеген бұлшықтар) ингалятордан бір немесе бірнеше жұтым жасау кезінде. Ингаляторларды дұрыс пайдаланбау жиі кездеседі, бұл дәрінің ауызға немесе жұтқыншаққа таралуына әкелуі мүмкін, онда ол күтілген әсерін тигізе алмайды және зиян келтіруі мүмкін. Дәрі-дәрмектерді жеткізу үшін ингаляторларды дұрыс пайдалану туралы білім беру медициналық зерттеулерде жиі талқыланатын мәселе және адамдарға ингаляторларын тиімді пайдалануды үйренуге көмектесудің ең жақсы жолдары туралы көп ой жүргізілді. Төменде ингалятордың әр түрі үшін дұрыс техниканың сипаттамасы және мәтінде айтылғандарды түсіндіретін пайдалы бейне берілген.

Метрлік дозамен ингаляторлар

1. Ауыздық алынып тасталады және ингалятор 5–10 секундқа шайқалады. 2. Ингалятор ауыздығы төмен, баллоны жоғары болып ұсталады. Дәрінің берілуін қамтамасыз ету үшін баллонға саусақ қойылады. 3. Өкпеге көбірек ауа сыймағанша терең дем алынады. 4. Өкпеден көп бөлігі ауа шыққанша терең дем шығарылады. 5. Терең дем шығарғаннан кейін ауыз ауыздыққа жақындатылады. 6. Келесі терең дем алу басталғанда баллонға басып, дәріні өкпеге жіберу керек. 7. Баяу терең тыныс алу жалғастырылады және дәрі ұзақ уақыт өкпеде қалуы үшін 5–10 секундқа дем ұсталады, дәрінің аэрозольдік түрінің сыртқа шығуына жол берілмейді. 8. Тағы да толық дем шығарылады. Егер дәрінің бірнеше дозасын қабылдау қажет болса, 15–30 секунд күтіп, 1–5 қадамдар қайталанады. 9. Ауыздық қайта орнатылады. Қымбат бағасының кесірінен науқастар кейде дозаны жіберіп алады немесе ингаляторды қолданудан бас тартады.

Тарих

Дәрі-дәрмектерді өкпеге тікелей жеткізу идеясы ежелгі дәстүрлі емдеу тәсілдеріне негізделген, олар хош иісті және емдік буларды пайдалануды қамтыды. Бұл тәсілдерде түтін шығару немесе қыздыру үшін қолданылатын құрылғылардан өзге арнайы құрылғылар болған жоқ. Алғашқы ингаляциялық құрылғылардың бірі 1778 жылы Джон Мадж жасаған. Ол иілгіш түтік қосуға арналған тесігі бар қалайыдан жасалған кесеге ие болды. Мадж оны опиумды қолданып, жөтелді емдеу үшін пайдаланған. Бұл құрылғылар Вулф, Маккензи (1872) және Бейгель (1866) жасаған ауызға арналған жақсартылған мүшелермен толықтырылып, өзгертілді. Осы алғашқы ингаляторлардың көптеген түрлеріне белсенді химиялық компонентті буландыру үшін жылу қажет болды. Дж. С. Монелл 1865 жылы астманы емдеу үшін күштеп дем шығару мен дем алудың тиімділігін атап көрсетті. Ингаляторларда аммиак, хлор, йод, шайыр, бальзам, терпентин, кафр және көптеген басқа да қоспалар сияқты химиялық заттар қолданылды. Джулиус Маунт Блейер 1890 жылы Нью-Йоркте осы тәсілдің өзгеше түрін қолданды. 1968 жылы Abbott Laboratories компаниясының Роберт Векслер анальгезия үшін ауаға метоксифлуран буын өздігінен енгізуге мүмкіндік беретін бір реттік қолданылатын Analgizer ингаляторын жасады.