Одиша штатындағы Пури қаласы

Кіріспе

Одишадағы қала, Үндістан
Одишадағы қала, Үндістан

Пури – Шығыс Үндістанның Одиша штатындағы жағалау қаласы және муниципалитет. Бұл Пури ауданының әкімшілік орталығы. Қала Бенгал шығанағында, штаттың астанасы Бхубанешвардың оңтүстігінде орналасқан. Мұнда 12 ғасырда салынған Джаганнатх ғибадатханасы бар, ол индуистердің төрт қасиетті орынның (Чар Дхам) бірі болып саналады. Пури ежелгі заманнан бері әртүрлі аттармен белгілі болған, жергілікті тұрғындар оны «Шри Кшетра» деп атаса, ал Джаганнатх ғибадатханасы «Бададеула» деп танылады. Пури мен Джаганнатх ғибадатханасына мұсылман билеушілері 18 рет шабуыл жасаған, бұл шабуылдар 7-шы ғасырдан бастап 19-шы ғасырдың басына дейін ғибадатхананың қазынасын тонау мақсатымен жасалған. Одиша, оның ішінде Пури және оның ғибадатханасы 1803 жылдан 1947 жылдың тамызында Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін Британдық Үндістанның бір бөлігі болды. Бүгінде Үндістанда хандықтар болмаса да, Гаджапати әулетінің мұрагерлері ғибадатхананың рәсімдік міндеттерін орындауды жалғастыруда. Ғибадатханалық қалашықта көптеген индуистік діни маттар немесе монастырлар бар. Пури қаласының экономикасының шамамен 80 пайызы Джаганнатх ғибадатханасының діни маңыздылығына байланысты. Ғибадатхана кешенінде жыл сайын өткізілетін 24 фестиваль, оның ішінде 13 ірі фестиваль экономикаға үлес қосады. Ратха-ятра және оған байланысты фестивальдар ең маңыздысы болып табылады, оларға жыл сайын миллиондаған адам қатысады. Құм өнері мен аппликация өнері – қаланың маңызды қолөнерлерінің бірі. Пури Үндістан Үкіметінің «Мұралық қалаларды дамыту және кеңейту» (HRIDAY) бағдарламасы аясында мұралық қалалардың бірі ретінде таңдалды. Пури «Кришнаның қасиетті саяхат жолының» маңызды бөлігі болып табылады, оған Матхура, Вриндаван, Барсана, Гокул, Говардхан, Курукшетра және Дварка кіреді.

Тарихтағы есімдер

Пури – Джаганнатханың қасиетті жері, сонымен қатар халық арасында Шрикшетрам деген атаумен де белгілі. Бұл жер туралы Ригведа, Матся пурана, Брахма пурана, Нарада пурана, Падма пурана, Сканда пурана, Капила пурана және Ниладримаходая сияқты индуистік кітаптарда көптеген ежелгі атаулар кездеседі. Ригведада бұл жер Пуршамандама грама деп аталады, яғни әлемді жаратқан құдайға, жағалаудағы құрбандық алаңында (мандапа) құлшылық ететін және ведалық әндермен дұға тілейтін орын. Уақыт өте келе бұл атау Прушоттама Пуриге, содан кейін қысқарып Пуриге айналды, ал Пруша Джаганнатха деп аталды. Бхригу, Атри және Маркандея сияқты ғалымдардың бұл жерге жақын шатырлары болған. Бұл жердегі құдайға байланысты атаулары: Шрикшетра, Прушоттама Дхама, Прушоттама Кшетра, Прушоттама Пури және Джаганнатх Пури. Дегенмен, ең көп қолданылатыны – Пури. Географиялық орналасуына байланысты бұл жер Шанкхакшетра (қаланың пішіні сиыр мүйізіне ұқсас), Неелачала («Көк тау» – храм салынған үлкен құмды лагунаны атау үшін қолданылған, бірақ қазір бұл атау жиі қолданылмайды), Неелачакшетра, Нееладри деп те аталады. Санскрит тілінде «пури» сөзі қала немесе мекенжайды білдіреді және грек тіліндегі «полис» сөзімен байланысты. Үндістанның археологиялық зерттеулер басшысы Александр Каннингем анықтаған тағы бір ежелгі атауы – Чарита, ал қытай саяхатшысы Хюэн Цанг оны Че ли та ло деп жазған. XI-XII ғасырларда Шығыс Ганга әулетінің патшасы Анантаварман Чодаганга салған қазіргі храм Прушоттамкшетра деп аталды. Бірақ моғолдар, маратхалар және алғашқы британдық билеушілер оны Прушоттама чхатар немесе жай ғана Чхатар деп атады. Мұғол патшасы Акбардың «Айн и Акбари» және кейінгі мұсылман тарихи жазбаларында бұл жер Пуршоттама деп белгіленген. 8 ғасырда драматург Мурари Мишра жазған «Анаргха Рагхава Натака» атты санскрит драмасында да бұл жер Прушоттама деп еске алынған. Тек XII ғасырдан кейін Пури Джаганнатха Пури деп атала бастады, ол құдайдың құрметіне берілген қысқартылған атау. Бұл кіндік шекарадағы жалғыз храм, онда Радха, Лакшми, Сарасвати, Дурга, Бхудеви, Сати, Парвати және Шакти Кришнамен бірге тұрады, ол Джаганнатха деп те белгілі.

Puri, the holy land of Jagannatha, also known by the popular vernacular name Srikshetram, has many ancient names in the Hindu scriptures such as the Rigveda, Matsya purana, Brahma Purana, Narada Purana, Padma Purana, Skanda Purana, Kapila Purana and Niladrimahodaya. In the Rigveda, in particular, it is mentioned as a place called Purushamandama grama meaning the place where the Creator deity of the world – Supreme Divinity deified on an altar or mandapa was venerated near the coast and prayers offered with Vedic hymns. Over time the name got changed to Purushottama Puri and further shortened to Puri, and the Purusha came to be known as Jagannatha. Sages like Bhrigu, Atri and Markandeya had their hermitage close to this place. Its name is mentioned, conforming to the deity worshipped, as Srikshetra, Purusottama Dhāma, Purusottama Kshetra, Purusottama Puri and Jagannath Puri. Puri, however, is the popular usage. It is also known by the geographical features of its location as Shankhakshetra (the layout of the town is in the form of a conch shell), Neelāchala ("Blue mountain" a terminology used to name a very large sand lagoon over which the temple was built but this name is not in vogue), Neelāchalakshetra, Neelādri. In Sanskrit, the word "Puri" means town or city, and is cognate with polis in Greek. Another ancient name is Charita as identified by General Alexander Cunningham of the Archaeological Survey of India, which was later spelled as Che li ta lo by Chinese traveller Hiuen Tsang. When the present temple was built by the Eastern Ganga king Anantavarman Chodaganga in the 11th and 12th centuries AD, it was called Purushottamkshetra. However, the Moghuls, the Marathas and early British rulers called it Purushottama chhatar or just Chhatar. In Moghul ruler Akbar's Ain i Akbari and subsequent Muslim historical records it was known as Purushottama. In the Sanskrit drama Anargha Raghava Nataka as well, authored by Murari Mishra, a playwright, in the 8th century AD, it is referred to as Purushottama. It was only after the 12th century AD that Puri came to be known by the shortened form of Jagannatha Puri, named after the deity or in a short form as Puri. It is the only shrine in India, where Radha, along with Lakshmi, Saraswati, Durga, Bhudevi, Sati, Parvati, and Shakti, abodes with Krishna, who is also known by the name Jagannatha.

Ежелгі кезең

Мадала Панджи хроникасына сәйкес, 318 жылы ғибадатхананың діни қызметкерлері мен қызметшілері Раштакута патшасы Ракатавахудың қаһарынан құтылу үшін құдайлардың мүсіндерін жасырып алып кетті. Ғибадатхананың тарихи жазбаларында "Брахма Пурана" мен "Сканда Пурана" кітаптарында ғибадатхананы патша Индрадьюмна, Уджайни салғандығы айтылады. Тарихшы С.Н. Садасиван өзінің "Индияның әлеуметтік тарихы" атты кітабында "Инду мифологиясы, Веда және Пураника" кітабының авторы Уильям Джозеф Уилкинстің сөздерін келтіріп, Пуриде буддизм бір кездері кеңінен таралған, бірақ кейіннен буддизм әлсіреп, брахманизм қаладағы діни тәжірибенің басты түріне айналды; Будда құдайы индустар тарапынан қазір Джаганнатха ретінде құлшылыққа алынады. Вилкинсон сондай-ақ, Будданың кейбір реликвиялары Джаганнатханың мүсініне салынғанын, ал брахмандар оларды Кришнаның сүйектері деп мәлімдегенін айтады. 240 жылға дейін Маурья патшасы Ашоканың билігінде Калинга буддалық орталық болған және Лохабаху (Одишадан тыс жерлерден келген жабайы тайпалар) буддизмге көшіп, Будданың мүсіні бар ғибадатхана салған, ол қазір Джаганнатха ретінде құлшылыққа алынады. Вилкинсон сонымен қатар Лохабахудың ғибадатхана аумағына Будда реликвияларын орналастырғанын айтады. Қазіргі Жағанатх ғибадатханасының құрылысы 1136 жылы басталып, 12 ғасырдың соңына қарай аяқталды. Шығыс Ганга патшасы Анангабхима III өз патшалығын Джаганнатхаға арнады, ол сол кезде Пурушоттама Джаганнатха деп аталды, және одан бастап ол және оның ұрпақтары "Жағанатханың ұлдары мен қарауындағылары ретінде құдайлық тәртіппен" билік ететін болады деп шешті. Бүгінде Үндістанда хандықтар болмаса да, Пури мемлекетінің мұрагерлері ғибадатхананың рәсімдік міндеттерін орындауды жалғастыруда; патша Ратха-Ятра басталғанға дейін арбалардың алдындағы жолды сүріп тазартады. Бұл рәсім "Черра Паханра" деп аталады.

Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдер

Пури қаласының тарихы Джаганнатх ғибадатханасының тарихымен үндес келеді. Ол өзінің тарихы барысында 18 рет шабуылға ұшырады, себебі ғибадатхананың қазынасын тонау мақсатында болған, діни себептермен емес. Бірінші шабуылды 8 ғасырда Раштракута патшасы Говинда III (798–814 ж.б.) жасады, ал соңғысы 1881 жылы Джаганнатхаға табынуды мойындамаған Алекхтың (Махима Дхарма) монотеистік жақтастары жасады. 1205 жылдан бастап қала мен оның ғибадатханасына Ауған және Моғол тегінен шыққан мұсылмандар, яванилер немесе шетелдіктер көптеген шабуылдар жасады. Көптеген шабуылдар кезінде діни қызметкерлер мен ғибадатхананың қызметшілері құдайлардың бейнесін қауіпсіз жерге көшірді. Аймақтың патшаларының уақтылы қарсылық көрсетуі немесе бас иеді салуы ғибадатхананың қирауына жол бермеді. Дегенмен, ғибадатхананың қазынасы бірнеше рет тоналды. Кестеде барлық 18 шабуыл көрсетілген. Сонымен қатар, әр шабуылдан кейін ғибадатхананың үш бейнесі – Джаганнатха, Балабхадра және Субхадраның жағдайы көрсетілген.

The history of Puri is on the same lines as that of the Jagannath Temple, which was invaded 18 times during its history to plunder the treasures of the temple, rather than for religious reasons. The first invasion occurred in the 8th century AD by Rastrakuta king Govinda III (798–814 AD), and the last took place in 1881 AD by the monotheistic followers of Alekh (Mahima Dharma) who did not recognise the worship of Jagannatha. From 1205 AD onward there were many invasions of the city and its temple by Muslims of Afghan and Moghul descent, known as Yavanas or foreigners. In most of these invasions the idols were taken to safe places by the priests and the servitors of the temple. Destruction of the temple was prevented by timely resistance or surrender by the kings of the region. However, the treasures of the temple were repeatedly looted. The table lists all the 18 invasions along with the status of the three images of the temple, the triad of Jagannatha, Balabhadra and Subhadra following each invasion. Invasion number Invader (s), year (s) AD Local rulers Status of the three images of the Jagannath temple1 Raktabahu or Govinda III (798–814) of the Rashtrakuta EmpireKing Subhanadeva of Bhaumakara dynasty Idols shifted to Gopali near Sonepur. Was brought back to Puri by Yayati I after 146 years and re consecrated after performing Nabakalebara.2 Illias Shah, Sultan of Bengal, 1340Narasinghadeva IIIImages shifted to a secret location.3 Feroz Shah Tughlaq, 1360Ganga King Bhanudeva III Images not found, though rumored that they were thrown into the Bay Of Bengal.4 Ismail Ghazi commander of Alauddin Hussain Shah of Bengal, 1509King Prataprudradeva Images shifted to Chandhei Guha Pahada near Chilika Lake.5 Kalapahara, army assistant general of Sulaiman Karrani of the Afghan Sultan of Bengal, 1568 Mukundadeva Harichandan Images initially hidden in an island in Chilika Lake. However, the invader took the idols from here to the banks of the Ganges River and burnt them. Bisher Mohanty, a Vaishnavite saint, who had followed the invading army, retrieved the Brahmas and hid it in a drum at Khurdagada in 1575 AD and finally re installed it in the deities. Deities were brought back to Puri and consecrated in the Jagannath Temple.6 Suleman, the son of Kuthu Khan and Osman, the son of Isha (ruler of Orissa), 1592 Ramachandradeva, the Bhoi dynasty ruler of Khurda Revolt was by local Muslim rulers who desecrated the images.7 Mirza Khurum, the commander of Islam Khan I, the Nawab of Bengal, 1601 Purushottamadeva of Bhoi Dynasty Image moved to Kapileswarpur village by boat through the river Bhargavi and kept in the Panchamukhi Gosani temple. Thereafter, the deities were kept in Dobandha—Pentha.8 Hasim Khan, the Subedar of Orissa, 1608 Purushottam Deva, the King of Khurda
Images shifted to the Gopal temple at Khurda and brought back in 1608.9 Kesodasmaru, 1610Purusottamdeva, the king of KhurdaImages kept at the Gundicha Temple and brought back to Puri after eight months. 10 Kalyan Malla, 1611Purushottamadeva, the King of Khurda Images moved to 'Mahisanasi' also known as'Brahmapura' or 'Chakanasi' in the Chilika Lake where they remained for one year.11 Kalyan Malla, 1612 Paiks of Purushottamadeva, the King of Khurda Images placed on a fleet of boats at Gurubai Gada and hidden under the 'Lotani Baragachha' or Banyan tree) and then at 'Dadhibaman Temple'.12 Mukarram Khan, 1617Purushottama Deva, the King of Khurda Images moved to the Bankanidhi temple, Gobapadar and brought back to Puri in 1620.13 Mirza Ahmad Beg, 1621 Narasingha Deva Images shifted to 'Andharigada' in the mouth of the river Shalia across the Chilika Lake. Moved back to Puri in 1624.14 Amir Mutaquad Khan alias Mirza Makki, 1645 Narasingha Deva and Gangadhar Not known.15 Amir Fateh Khan, 1647Not known Not known16 Ekram Khan and Mastram Khan on behalf of Mughal Emperor Aurangzeb, 1692 Divyasingha Deva, the king of Khurda Images moved to 'Maa Bhagabati Temple' and then to Bada Hantuada in Banpur across the Chilika Lake, and finally brought back to Puri in 1699.17 Muhammad Taqi Khan, 1731 and 1733 Birakishore Deva and Birakishore Deva of Athagada Images moved to Hariswar in Banpur, Chikili in Khalikote, Rumagarh in Kodala, Athagada in Ganjam and lastly to Marda in Kodala. Shifted back to Puri after 2.5 years. 18 Followers of Mahima Dharma, 1881 Birakishore Deva and Birakishore Deva of Athagada Images burnt in the streets. Puri is the site of the Govardhana Matha, one of the four cardinal institutions established by Adi Shankaracharya, when he visited Puri in 810 AD, and since then it has become an important dham (divine centre) for the Hindus; the others being those at Sringeri, Dwarka and Jyotirmath. The Matha (monastery of various Hindu sects) is headed by Jagatguru Shankarachrya. It is a local belief about these dhams that Vishnu takes his dinner at Puri, has his bath at Rameshwaram, spends the night at Dwarka and does penance at Badrinath. In the 16th century, Chaitanya Mahaprabhu of Bengal established the Bhakti movements of India, now known by the name the Hare Krishna movement. He spent many years as a devotee of Jagannatha at Puri; he is said to have merged with the deity. There is also a matha of Chaitanya Mahaprabhu here known as Radhakanta Math. In the 17th century, for the sailors sailing on the east coast of India, the temple served as a landmark, being located in a plaza in the centre of the city, which they called the "White Pagoda" while the Konark Sun Temple, away to the east of Puri, was known as the "Black Pagoda". The iconic representation of the images in the Jagannath temple is believed to be the forms derived from the worship made by the tribal groups of Sabaras belonging to northern Odisha. These images are replaced at regular intervals as the wood deteriorates. This replacement is a special event carried out ritualistically by special group of carpenters. The city has many other Mathas as well. The Emar Matha was founded by the Tamil Vaishnava saint Ramanujacharya in the 12th century AD. This Matha, which is now located in front of Simhadvara across the eastern corner of the Jagannath Temple, is reported to have been built in the 16th century during the reign of kings of Suryavamsi Gajapatis. The Matha was in the news on 25 February 2011 for the large cache of 522 silver slabs unearthed from a closed chamber. The British conquered Orissa in 1803, and, recognizing the importance of the Jagannath Temple in the life of the people of the state, they initially appointed an official to look after the temple's affairs and later declared the temple as part of a district.

Шабуыл нөмірі | Шабуылшы(лар), жылы | Жергілікті билеушілер | Джаганнатх ғибадатханасының үш бейнесінің жағдайы
---|---|---|---
1 | Рактабаху немесе Говинда III (798–814) Раштракута империясы | Бхаумакара әулетінің патшасы Субханадева | Бейнелер Сонепур маңындағы Гопалиге көшірілді. 146 жылдан кейін Яяти I Пуриге алып келді және Набакалебара рәсімінен кейін қайта орнатты.
2 | Ильяс Шах, Бенгалия сұлтаны, 1340 | Нарсингхадева III | Бейнелер құпия жерге көшірілді.
3 | Фероз Шах Туғлак, 1360 | Ганга патшасы Бханудева III | Бейнелер табылған жоқ, бірақ Бенгал шығанағына лақтырылған деген қауесет тарады.
4 | Исмаил Гази, Бенгалияның Алауддин Хуссейн Шаһының әскербасшысы, 1509 | Патрапрудева патшасы | Бейнелер Чилика көлінің жанындағы Чандхей Гуха Пахадаға көшірілді.
5 | Калапахара, Ауған Бенгалия сұлтаны Сүлеймен Каррани әскерінің көмекші генералы, 1568 | Мукундадева Харичандан | Бейнелер бастапқыда Чилика көліндегі аралда жасырылды. Бірақ, шабуылшы оларды Ганг өзенінің жағасына алып барып, өртеді. Вайшнавтық әулие Бишер Моханти, шабуылшы әскерін ұстанғаннан кейін Брахманыны алып, 1575 жылы Хурдагада барабанға жасырып, соңынан құдайларға орнатты. Құдайлар Пуриге қайтарылып, Джаганнатх ғибадатханасында орнатылды.
6 | Кутху ханның ұлы Сүлеймен және Ишаның ұлы Осман (Орисса билеушісі), 1592 | Рамачандрадева, Хурда Бой әулетінің билеушісі | Жергілікті мұсылман билеушілері бейнелерді қорлаған көтеріліс болды.
7 | Ислам ханның қолбасшысы Мирза Хурум, Бенгалияның науабы, 1601 | Бой әулетінің Прушоттамадева | Бейнелер Бхаргави өзені арқылы қайықпен Капилеварпур ауылына көшіріліп, Панчамук Гошиани ғибадатханасында сақталды. Содан кейін құдайлар Добанда пентада сақталды.
8 | Ориссаның субедары Хасим хан, 1608 | Прушоттам Дева, Хурда патшасы | Бейнелер Хурдадағы Гопал ғибадатханасына көшіріліп, 1608 жылы қайтарылды.
9 | Кесодасмару, 1610 | Прушоттамдева, Хурда патшасы | Бейнелер Гундича ғибадатханасында сақталды және сегіз айдан кейін Пуриге қайтарылды.
10 | Қалиян Малла, 1611 | Прушоттамадева, Хурда патшасы | Бейнелер Чилика көліндегі 'Махисанаси' деп аталатын 'Брахмапура' немесе 'Чаканаси' жеріне көшіріліп, бір жыл бойы сонда қалды.
11 | Қалиян Малла, 1612 | Прушоттамадеваның Пайктары, Хурда патшасы | Бейнелер Гурабай Гададағы қайықтар флотына орналастырылды және 'Лотани Барагача' немесе банян ағашының астында) және одан кейін 'Дадибаман ғибадатханасында' жасырылды.
12 | Мукаррам Хан, 1617 | Прушоттамадева, Хурда патшасы | Бейнелер Банканиди ғибадатханасына, Гобападарға көшіріліп, 1620 жылы Пуриге қайтарылды.
13 | Мирза Ахмад Бег, 1621 | Нархасинг Дева | Бейнелер Чилика көлінің арғы жағындағы өзеннің аузындағы 'Андигарада' ауысты. 1624 жылы Пуриге қайта оралды.
14 | Әмір Мұтаквад хан, әлде Мирза Макки, 1645 | Нарасингха Дева және Гангдар | Белгісіз.
15 | Әмір Фатех Хан, 1647 | Белгісіз | Белгісіз.
16 | Моғол императоры Ауранзебтің атынан Екрам хан мен Мастрам хан, 1692 | Дивасингха Дева, Хурда патшасы | Бейнелер 'Маа Бхагабати ғибадатханасына' және содан кейін Чилика көлінің арғы жағындағы Банпурдағы Бада Хантуадаға көшіріліп, соңынан 1699 жылы Пуриге қайтарылды.
17 | Мұхаммед Тақи хан, 1731 және 1733 | Биракишор Дева және Атагаданың Биракишор Дева | Бейнелер Банпурдағы Харисварға, Халикотедегі Чикилиге, Кодаладағы Румагархқа, Ганджамдағы Атагадаға және соңынан Кодаладағы Мардаға көшірілді. 2,5 жылдан кейін Пуриге қайтарылды.
18 | Махима Дхарма жақтастары, 1881 | Биракишор Дева және Атагаданың Биракишор Дева | Бейнелер көшеде өртеліп жіберілді.

Пури қаласы – Ади Шанкарачарья Пуриге 810 жылы келген кезде құрған төрт басты институттың бірі – Говардхана Матхасының орналасқан жері. Одан бері ол индуистер үшін маңызды дхам (қасиетті орын) болып табылады; қалғандары Срингери, Дварка және Джотирматхада орналасқан. Матха (әртүрлі индуистік секталардың монастырі) Джагатгуру Шанкарачарья басқарады. Осы дхамдар туралы жергілікті сенімде Вишну Пуриде кешкі асын жейді, Рамешварамда шомылады, Дваркада түнеп, Бадринатхада тақуалықпен айналысады. 16 ғасырда Бенгалиядан Чайтанья Махапрабху Индияның Бхакти қозғалысын құрды, қазір ол Харе Кришна қозғалысы деп белгілі. Ол көп жылдар бойы Пуридегі Джаганнатхаға адал жандаушы болды; ол құдаймен біріккен деген қауесет бар. Мұнда Чайтанья Махапрабхудың Радхаканта Матхасы да бар. 17 ғасырда, Индияның шығыс жағалауымен жүзген теңізшілер үшін ғибадатхана қаланың орталығындағы алаңда орналасқандықтан, белгілі бір нысан болды, оны олар "Ақ Пагода" деп атады, ал Пуридің шығысындағы Конарк Күн ғибадатханасы "Қара Пагода" деп белгілі болды. Джаганнатх ғибадатханасындағы бейнелердің ерекше бейнесі Солтүстік Одишаға жататын Сабара тайпаларының құлшылығынан шыққан формалар деп саналады. Ағаштың нашарлауына байланысты осы бейнелер үнемі алмастырылады. Осы ауыстыруды арнайы ұсталар тобы ритуалды түрде жүзеге асырады. Қаланың басқа да көптеген Матхалары бар. Эмар Матхасын 12 ғасырда тамил Вайшнавтық әулие Рамануджачарья құрған. Қазіргі кезде Джаганнатх ғибадатханасының шығыс бұрышында орналасқан бұл Матха 16 ғасырда Сурьяванши Гаджапати патшаларының билігі кезінде салынған деген хабар бар. 25 ақпан 2011 жылы жабық камерадан 522 күміс тақта табылуына байланысты Матха жаңалықтарда болды. Британдықтар 1803 жылы Ориссаны жаулап алды және штат халқының өмірінде Джаганнатх ғибадатханасының маңыздылығын мойындап, бастапқыда ғибадатхананың істерін қадағалау үшін шенеунік тағайындады, содан кейін ғибадатхананы ауданның бір бөлігі деп жариялады.

Қазіргі тарих

1906 жылы Крия-йоганың жақтасы, Пури қаласында тұратын Шри Юктесвар Пуриде "Карар Ашрамы" деп аталатын рухани оқу орталығын құрды. Ол 1936 жылдың 9 наурызында қайтыс болды және оның денесі ашрам бағында жерленген. Қала – 1913-14 жылдары губернаторлар кезеңінде салынған, Британдық Радждың бұрынғы жазғы резиденциясы, Радж Бхаван орналасқан жер. Пури халқы үшін Кришна бейнесінде көрінетін Жағанатха олардың қаласымен біртекті. Олар Жағанатханың штаттың әл-ауқатын қорғайтынына сенеді. Алайда, 1990 жылдың 14 маусымында Жағанатх ғибадатханасының (ғибадатхананың Амалака бөлігінде) ішінара құлауынан кейін адамдар алаңдап, бұл Одиша үшін жаман белгі деп санады. Құлаған тасты дәл осындай өлшемдегі және салмақтағы басқа таспен ауыстыру, ғибадатхана есіктері ашылғаннан кейін ерте таңертең жасалды. Бұл 1991 жылдың 28 ақпанында орындалды. Пури Үндістан Үкіметінің "Мұралық қалаларды дамыту және жаңғырту" жобасы бойынша мұралық қалалардың бірі ретінде таңдалды. Ол 27 айдың ішінде, 2017 жылдың наурыз айының соңына дейін іске асырылатын "кешенді дамуға бағытталған" 12 мұралық қаланың бірі болып таңдалды. Хинду емес адамдарға ғибадатханаға кіруге рұқсат етілмейді, бірақ олар ғибадатхананың және онда өтетін шаралардың көрінісін ғибадатхана аумағында орналасқан Рагхунандан кітапханасының төбесінен шалғақ садақаға қарауға рұқсат алады.

География

Пурри, Үндістанның шығыс жағалауында, Бенгал шығанағында орналасқан. Оның оңтүстік-шығысында Бенгал шығанағы, батысында Мауза Сипарубилла, солтүстігінде Мауза Гопинатпур және шығысында Мауза Балуханд жатыр. Бұл Чилика көлі мен Пури қаласының оңтүстігі арасындағы құмды жағажайлардың бойында орналасқан. Дегенмен, Пури муниципалитетінің әкімшілік құзыреті 30 округке тараған аумақты қамтиды, соның ішінде Пуринің жағалауы да бар. Пури, Маханади өзенінің дельтасында, Бенгал шығанағының жағасында орналасқан. Ежелгі заманда ол Сисупалгархқа (сонымен қатар "Ашокан Тосали" деп те аталатын) жақын болған. Кейіннен бұл жерді Маханади өзенінің саласы – Бхаргави өзенінің тармағы сумен аралап, құрғатқан. Бұл тармақ көптеген артерияларды құрап, сағаны өзгертіп, көптеген құм төбелерін жасады. Бұл құм төбелерді өзендер кесіп өте алады. Құм төбелердің арқасында Пуридің оңтүстігіне ағып келген Бхаргави өзені Чилика көліне қарай жылжыды. Бұл өзгеріс Пуридің шығыс және солтүстік бөліктерінде тиісінше Сар және Саманг деп аталатын екі лагунаның пайда болуына әкелді. Сар лагунасының ұзындығы шығыс-батыс бағытында 8 км (5 миль), ал ені солтүстік-оңтүстік бағытында 3 км (2 миль) құрайды. Бхаргави өзенінің сағасының тереңдігі бар болғаны 2 метр (5 фут) және лайлану процесі жалғасуда. 15 ғасырдағы Одия жазушысы Сараладасаның айтуынша, Көк Таудың (Нилачал) етегінен ағып өткен белгісіз өзеннің арнасы толып кеткен. 16 ғасырдағы жылнама – Катакараджаванса (шамамен 1600 жыл) қазіргі Ұлы Жол арқылы ағып өткен өзеннің арнасын толтыруды Шығыс Ганг әулетінің патшасы Нарасимха II (1278–1308) тұсында жасалғанын көрсетеді.

Әкімшілік

Пури муниципалитеті, Пури-Конарк даму басқармасы, Халық денсаулығы инженерлік ұйымы және Орысса сумен жабдықтау және кәріз басқармасы – сумен жабдықтау, кәріз жүйесі, қоқыс тастау, көшелерді жарықтандыру және жолдардың инфрақұрылымы сияқты азаматтық жағдайларды қамтамасыз етуге жауапты негізгі ұйымдар. Маусым және шілде айларында өткізілетін жыл сайынғы Ратха-Ятра іс-шарасы осы ұйымдарға ең көп қысым түсіреді. Пури муниципалитеті мәлімдегендей, бұл шараға миллионнан астам адам қатысады. Сондықтан, қауіпсіздікті қамтамасыз етумен қатар, қажыларға арналған инфрақұрылым мен жағдай жасауға басымдық беріледі. Пури қаласының азаматтық басқаруы Пури муниципалитетінің жауапкершілігінде. Муниципалитет 1864 жылы Пуриді жақсарту қоры ретінде құрылған, ол 1881 жылы Пури муниципалитеті болып қайта құрылды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, Орысса муниципалитет заңы (1950) қабылданып, қаланың басқаруы Пури муниципалитетіне жүктелді. Бұл орган муниципалитет шегіндегі 30 округтен сайланған өкілдер, төраға және кеңесшілерден тұрады. Қаланың және бүкіл ауданның электр қуатын Tata Power Central Odisha Distribution Limited компаниясы жеткізеді.

Экономика

Пури қаласының экономикасы шамамен 80 пайызға туризмге тәуелді. Ғибадатхана қаланың орталық нүктесі болып табылады және қала тұрғындарына жұмыспен қамтуды қамтамасыз етеді. Аймақтағы күріш, май, көкөніс сияқты ауыл шаруашылығы өнімдері ғибадатхананың үлкен қажеттіліктерін өтейді. Қала маңындағы көптеген елді мекендер ғибадатхананың басқа діни талаптарын қанағаттандыруға толыққанды бағытталған. Ғибадатхана басқармасы ритуалдарды орындау үшін 6000 адамды жұмысқа алады. Ғибадатхана 20 мың адамның күнкөрісіне де қолдау көрсетеді. Тамақ және саяхат туралы жазатын автор Колин Тейлор Сеннің сөзіне сәйкес, Үндістанның тамақ мәдениеті туралы жазғанда, ғибадатхананың ас үйінде 400 аспазшы бар, олар 100 000 адамға дейін тамақтандырады. Ind Barath Power Infra Ltd (IBPIL) компаниясының директоры Дж. Мохапатраның айтуынша, бұл ас үй "әлемдегі ең ірі ас үй" деп танылады.

Пуридегі Джаганнатх ғибадатханасы

Пуридегі Джаганнатх ғибадатханасы – Калинга стилінде салынған маңызды индуистік ғибадатханалардың бірі. Ғибадатхана мұнарасы биіктігіне дейін көтеріледі және оның үстінде дөңгелекке (чакра) бекітілген желек желбірейді. Ғибадатхана шамамен ауданы бар биік платформаға салынған. Бас қақпаға 22 баспалдақ арқылы көтеріледі, олар "рухани күшке" ие деп есептеліп, қастерленеді. Балаларды рухани қуаныш сыйлау үшін осы баспалдақтардан жоғарыдан төмен қарай домалатып жібереді. Ғибадатханаға кіргеннен кейін сол жақта үлкен асхана орналасқан, онда гигиеналық жағдайда көп мөлшерде тамақ дайындалады; бұл асхана "әлемдегі ең үлкен мейрамхана" деп аталады. Бұл су қоймалары жаңбыр және жер асты суларынан тұрақты түрде сумен толығады.

Гундича ғибадатханасы

Гундича ғибадатханасы, Джаганнатханың бақ үйі деп аталады, бақтың ортасында тұр, барлық жағынан қабырғалармен қоршалған. Ол Жағанатх ғибадатханасының солтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Екі ғибадатхана Бада-Данданың (Ұлы даңғыл) екі шетінде орналасқан, ол Ратха-Ятраның жолы болып табылады. Аңыз бойынша, Гундича – Джаганнатх ғибадатханасын салған Индрадьюмна патшаның әйелі. Ғибадатхана ашық сұр құмтастан салынған және архитектуралық тұрғыдан Деула стиліндегі Калинга ғибадатханасының типік сәулетін көрсетеді. Кешен төрт бөліктен тұрады: вимана (құрбандыққа арналған мұнара), жагамохана (жиын залы), ната мандапа (фестиваль залы) және бхога мандапа (жұмыл залы). Сонымен қатар, кішкентай дәлізбен байланысты ас үй де бар. Ғибадатхана бақтың ішінде орналасқан және «Құдайдың жазғы бақ сарайы» немесе Джаганнатханың бақ үйі деп белгілі. Кешеннің барлық аумағы, бақ кіретін, биіктігі 6 метр болатын қабырғамен қоршалған. Гундича ғибадатханасында үштік мүсіндерге табыну рәсімі өтетін 9 күндік Ратха-Ятрадан басқа, жылдың қалған уақытында бос тұрады. Саяхатшылар кіру ақысын төлегеннен кейін ғибадатхананы аралай алады. Бұл кезеңде шетелдіктерге (әдетте басты ғибадатханаға кіруге тыйым салынған) осы ғибадатханаға кіруге рұқсат етіледі. Ғибадатхана Пуридегі Джаганнатх ғибадатханасының басқаруында, ол басты ғибадатхананың басқару органы болып табылады. Кішкентай қызметшілер тобы ғибадатхананы күтіп ұстайды. Олар мүсіндерді үлкен күймелерге (ратха) орналастырып, жұртшылыққа даршана (қасиетті көрініс) мүмкіндігін береді. Бұл фестиваль Ратха-Ятра деп аталады, яғни күймелердің сапары (ятра). Бұл сапар жыл сайын индустар күнтізбесі бойынша Асада айының ақ күнінің екінші күні, Асада Сукла Двития күні басталады (маусым-шілде). Тарихи деректер бойынша, биліктегі Ганга әулеті 1150 жылға таяу уақытта Джаганнатх ғибадатханасының құрылысы аяқталғаннан кейін Ратха-Ятраны құрған. Бұл фестиваль Батыс әлеміне ертерек танылған индустардың фестивальдерінің бірі. 1321 жылы Одорик бауырлас өзінің жазбаларында «идолдарды» күймелерге отырғызып, патша, патшайым және барлық халық оларды ән мен музыкамен «шіркеуден» шығарғанын баяндаған. Күймелер – үлкен дөңгелектері бар үлкен ағаш құрылымдар, олар әр жыл сайын жаңадан салынып, жамағат тарапынан тартылады. Джаганнатхаға арналған күйме шамамен 45 фут (14 м) биіктікте және оның құрылысына шамамен 2 ай уақыт кетеді. Күйменің диаметрі 2 метрден асатын 16 дөңгелегі бар. Күйменің алдыңғы жағында Марути тартқан төрт ағаш ат бейнеленген. Оның қалған үш жағында Рама, Сурья және Вишну бейнеленген. Бұл күйме Нанди Гоша деп аталады. Күйменің шатыры сары және қызыл түсті матамен жабылған. Келесі күйме – Балабхадра, оның биіктігі 13 метр, 14 дөңгелегі бар. Күймеге ат жүргізуші ретінде Сатьяки бейнеленген, шатыры қызыл және жасыл түсті матамен жабылған, ал күйме Таладхуажа деп аталады. Бұл күймедегі ою-өрнектерде Нарасимха мен Рудра бейнеленген. Келесі күйме – Субхадра, оның биіктігі 43 фут (13 м), 12 дөңгелекке тіреледі, шатыры қара және қызыл түсті матамен жабылған, ал күйме Дарпа Далаан деп аталады, ал ою-өрнектелген күймеші Арджуна. Күймеге Вана Дурга, Тара Деви және Чанди Деви бейнелері де ойылып салынған. Пүридің суретшілері мен шеберлері күймелерді әшекейлеп, дөңгелектерге гүл жапырақтары мен басқа да ою-өрнектерді, ағаштан оюланған күймеші мен жылқыларды, тақтың артындағы қабырғадағы кері қиылысқан лотостарды салады. Джаганнатханың Ратха-Ятра кезінде тартқан күймелері ағылшын сөзі «Джуггернаут» сөзінің этимологиялық шығу тегі болып табылады. Ратха-Ятра Шри Гундича-ятра деп те аталады, ал Гоша-ятра (сумен шаю) Ратха-Ятрамен байланысты маңызды рәсім. Бұл рәсім кезінде Гаджапати патшасы сыпырушы киімін киіп, құдайлар мен күймелердің айналасын сыпырады. Патша алтын сапты сыпырғышпен күймелердің алдындағы жолды тазартып, сандал ағашынан жасалған су мен ұнтақ шашыратып тастайды. Дәстүр бойынша, Гаджапати патшасы Калинга патшалығында ең жоғары саналған болса да, ол әлі де Джаганнатхаға қарапайым қызмет көрсетеді. Бұл рәсімнің мәнісі – Джаганнатханың билігімен, құдіретті билеуші мен қарапайым бауырластың арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетеді.

The Gundicha Temple, known as the Garden House of Jagannatha, stands in the centre of a garden, bounded by compound walls on all sides. It lies at a distance of about to the northeast of the Jagannath Temple. The two temples are located at the two ends of the Bada Danda (Grand Avenue), which is the pathway for the Ratha Yatra. According to a legend, Gundicha was the wife of King Indradyumna who originally built the Jagannath temple. The temple is built using light grey sandstone, and, architecturally, it exemplifies typical Kalinga temple architecture in the Deula style. The complex comprises four components: vimana (tower structure containing the sanctum), jagamohana (assembly hall), nata mandapa (festival hall) and bhoga mandapa (hall of offerings). There is also a kitchen connected by a small passage. The temple is set within a garden, and is known as "God's Summer Garden Retreat" or garden house of Jagannatha. The entire complex, including the garden, is surrounded by a wall which measures with height of 20 feet (6 m). Except for the 9 day Ratha Yatra, when the triad images are worshipped in the Gundicha Temple, otherwise it remains unoccupied for the rest of the year. Tourists can visit the temple after paying an entry fee. Foreigners (generally prohibited entry in the main temple) are allowed inside this temple during this period. The temple is under the Jagannath Temple Administration, Puri, the governing body of the main temple. A small band of servitors maintain the temple. in huge chariots (ratha), allowing the public to have darśana (holy view). This festival is known as the Ratha Yatra, meaning the journey (yatra) of the chariots. The yatra starts every year according to the Hindu calendar on the Asadha Sukla Dwitiya day, the second day of bright fortnight of Asadha (June–July). Historically, the ruling Ganga dynasty instituted the Ratha Yatra on the completion of the Jagannath Temple around 1150 AD. This festival was one of those Hindu festivals that was reported to the Western world very early. Friar Odoric, in his account of 1321, reported how the people put the "idols" on chariots, and the King, the Queen and all the people drew them from the "church" with song and music. The Rathas are huge wooden structures provided with large wheels, which are built anew every year and are pulled by the devotees. The chariot for Jagannatha is about 45 feet (14 m) high and and takes about 2 months for its construction. The chariot is mounted with 16 wheels, each of 7 feet (2 m) diameter. The carving in the front face of the chariot has four wooden horses drawn by Maruti. On its other three faces, the wooden carvings are of Rama, Surya and Vishnu. The chariot is known as Nandi Ghosha. The roof of the chariot is covered with yellow and red coloured cloth. The next chariot is of Balabhadra which is 44 feet (13 m) in height fitted with 14 wheels. The chariot is carved with Satyaki as the charioteer, roof covered in red and green coloured cloth, and the chariot is known as Taladhwaja. The carvings on this chariot include images of Narasimha and Rudra as Jagannatha's companions. The next chariot in the order is of Subhadra, which is 43 feet (13 m) in height supported on 12 wheels, roof covered in black and red colour cloth, and the chariot is known as Darpa Dalaan and the charioteer carved is Arjuna. Other images carved on the chariot are of Vana Durga, Tara Devi and Chandi Devi. The artists and painters of Puri decorate the cars and paint flower petals and other designs on the wheels, the wood carved charioteer and horses, and the inverted lotuses on the wall behind the throne. The chariots of Jagannatha pulled during Ratha Yatra is the etymological origin of the English word Juggernaut. The Ratha Yatra is also termed as the Shri Gundicha yatra and Ghosha yatra (sweeping with water) is a significant ritual associated with the Ratha Yatra. During this ritual, the Gajapati King wears the outfit of a sweeper and sweeps all around the deities and chariots. The king cleans the road in front of the chariots with a gold handled broom and sprinkles sandalwood water and powder. As per the custom, although the Gajapati King has been considered the most exalted person in the Kalingan kingdom, he still renders the menial service to Jagannatha. This ritual signifies that under the lordship of Jagannatha, there is no distinction between the powerful sovereign and the humblest devotee.

Чандан Ятра

Жыл сайын Ақсая-Трития күні өткізілетін Чандан-Ятра фестивалі Ратха-Ятра мерекесінде қолданылатын арбалардың құрылысын бастауға белгі береді. Бұл фестиваль индуистердің жаңа жылының басталуын да білдіреді.

Снана-Ятра

Жыл сайын индустар күнтізбесіндегі Жейста (маусым) айының тоқсан тоғызында Джаганнатх ғибадатханасының үштік мүсіндері салтанатты түрде жуылып, сәнделеді. Суға түсуге арналған су ғибадатхананың солтүстік қақпасының жанында орналасқан Суна куаннан (мағынасы: "алтын құдық") 108 құмырадан алынады. Бұл құдықтан су тек жылына бір рет, қана құдайлардың діни тазару рәсімі үшін ғана алынады. Тазарудан кейін үштіктің мүсіндері піл құдайы Ганешаның киімдерімен киінеді. Кейіннен, түнде, түпнұсқа үштік мүсіндері қайтадан басты ғибадатханаға процессиямен шығарылып, бірақ Анасара пинди деп аталатын жерде сақталады, бұл сөздің мағынасы – демалыс. Әр жылы қасиетті Снана-ятрадан кейін үштіктің мүсіндері, Сударшана чакрасыз, Анавасара Гарға (сондай-ақ Анасара пинди деп те аталады, «пинди» – Ория тілінде «платформа» деген мағынаны білдіреді) деп аталатын құпия алтарьға әкелінеді. Жергілікті халық құдайлар күрделі тазару рәсімінен кейін қызуға шалдығады деп сенеді, және оларды арнайы қызметкерлер, Дайтапатилер, 15 күн бойы емдейді. Дайтапатилер Netrotchhaba (үштіктің көзін бояу рәсімі) деп аталатын арнайы нитистерді (қасиетті амалдарды) орындайды. Осы кезеңде құдайларға пісірілген тамақ мүлде ұсынылмайды.

Наба Калебара

Наба-Калебара – Л. Джаганнатхамен байланысты ең ұлы шаралардың бірі. Бұл шара Ашада айынан кейін Адиха Маса (қосымша ай) деп аталатын тағы бір Ашада айы келгенде өтеді. Мұндай құбылыс 8, 12, тіпті 18 жылда бір рет болуы мүмкін. Одия тілінде сөзбе-сөз "Жаңа дене" (Nava = Жаңа, Kalevar = Дене) деген мағына беретін бұл фестивальды миллиондаған адам тамашалайды және оның бюджеті көбінесе 500 000 доллардан асып түседі. Шараның барысында ғибадатханаға жаңа бейнелер орнатылып, ескілері Коили Вайкунттағы ғибадатхана аумағына жерленеді. 2015 жылдың шілде айында өткен Набакалебара рәсімінде 1996 жылы ғибадатханаға орнатылған бейнелер, арнайы ойылған, неім ағашынан жасалған жаңа бейнелермен алмастырылды.

Суна Беша

Суна беша, ("Суна беш" ағылшын тілінде "алтын киіну" деп аударылады), сондай-ақ Раджа немесе Раджадхираджа Беша немесе Раджа Беша деп те аталады. Бұл Джаганнатх ғибадатханасының үштік мүсіндері алтын әшекейлермен безендірілетін шара. Бұл оқиға жылына бес рет өткізіледі. Көбінесе Маға Пурнима (қаңтар), Бахуда Эккадаши, сондай-ақ Асада Эккадаши (шілде), Дашахара (Биджадашами) (қазан), Картик Пурнима (қараша) және Поуза Пурнима (желтоқсан) күндері тойланады. Мұндай бір Суна беша шарасы Бахуда Эккадашиде Ратха-йатра кезінде Симхадварда орналасқан арбаларда байқалады. Қалған төрт Беша ғибадатхананың ішінде Ратна Сингхасанада (қымбат тастармен әшекейленген тақ) өткізіледі. Бұл мерекеде Жаганнатхан мен Балабхадраның қол-аяқтарына алтын табақтар орнатылады. Жаганнатханның оң қолында алтыннан жасалған чакра (диск) бар, ал сол қолына күміс раковина (шоқпар) орнатылады. Балабхадраның сол қолы алтыннан жасалған тырмамен, ал оң қолы алтын балтамен безендіріледі. Бұл Ратха-йатраның аяқталуын білдіреді. Құдайлардың үштігінен жасалған үлкен ағаш мүсіндер арбадан шығарылып, қасиетті орынға ритмдік қозғалыспен әкелінеді, бұл рәсім паханди деп аталады.

Сахи йатра

Сахи-ятра – әлемдегі ең үлкен ашық аспан астындағы театр саналады, бұл жыл сайынғы 11 күндік дәстүрлі мәдени театр фестивалі немесе халық драмасы, ол Рама Навамиде басталып, Рама Авишке (санскрит тілінде «майдалау» деген мағынаны білдіреді) күні аяқталады. Фестиваль аясында Рамаянадан әртүрлі сахналарды көрсететін пьесалар қойылады. Әртүрлі елді мекендердің тұрғындарына, яғни сахилерге, көшелердің қиылыстарында драма қою міндеті жүктеледі.

Самудра Арати

Самудра араты – қазіргі Шанкарачарья 9 жыл бұрын бастаған күнделікті дәстүр. Бұл күнделікті амал Говардан Матаның шәкірттері Пуридегі Сваргадварда теңізге дұға ету және от шалудан тұрады. Әр жылғы Пауш Пурнима күні Шанкарачарья жеке өзі теңізге дұға жасау үшін шығады.

Қолданбалы өнер

Аппликациялық өнер – кестеден ерекшеленетін, тігіске негізделген қолөнер, алғаш рет Пипилидегі Хата Махарана тарапынан жасалды. Ол Пуриде қасиетті тұлғаларды безендіру үшін де, сату үшін де кеңінен қолданылады. Махарананың отбасы мүшелері Пури Махаражасының даржилері немесе тікпешілері немесе себактары болып жұмыс істейді. Олар храмдағы қасиетті тұлғаларды түрлі мерекелер мен діни рәсімдерге арнап безендіруге қажетті заттарды дайындайды. Аппликациялық жұмыстар – шатырлар, қолшатырлар, маталар, сөмкелер, тулар, ойыншық жылқылар мен сиырларға арналған жамылғылар және басқа да тұрмыстық маталар түріндегі жарқын түсті және әсем өрнекті маталардан жасалады; олар Пуриде сатылады. Мата қызыл, қара, сары, жасыл, көк және бирюза түстерінде тігіледі.

Паттахитра

Паттахитра – бұл аймақтағы ең ежелгі мата негізіндегі суреттердің бірі, бастапқыда Пуриге және Одишадағы басқа да храмдарға саяхат жасаған паломниктерге ритуалдық қолдану және сыйлық ретінде жасалған.

Мәдениет қызметі

Пуридегі мәдени шаралар, оның ішінде жыл сайынғы діни фестивальдер: Пури жағажай фестивалі жыл сайын 5-9 қарашада, ал Шрикшетра Утсав жыл сайын 20 желтоқсаннан 2 қаңтарға дейін өтеді. Мәдени бағдарламаларға ерекше құм өнері, жергілікті және дәстүрлі қолөнер бұйымдарының көрмесі және тағам фестивалі кіреді. Сонымен қатар, әр айдың екінші сенбісі күні Теңіз жағажайы полиция бөліміне жақын аудандық әкімшіліктің конференц-залында екі сағаттық мәдени шаралар ұйымдастырылады. Одисси биі, Одисси музыкасы және халық билері осы іс-шараның құрамына кіреді. Одисси биі – Пуридің мәдени мұрасы. Бұл би түрі Пуриде пайда болған, ол Жағанатх ғибадатханасына қарасты девадасилер (махарилер) орындаған билерден бастау алды. Олар ғибадатхананың Ната мандапасында құдайларды қуанту үшін билеген. Девадаси дәстүрі тоқтатылғанымен, би түрі қазіргі заманға сай және классикалық стильде дамып, кеңінен танымал болды. Көптеген Одисси шеберлері мен гурулары (ұстаздары) Пуриден шыққан. Одисси бишілерінің ішінде Келучаран Мохапатра, Майадар Раут, Сонал Мансингх және Санджукта Паниграхи есімдерін атауға болады.

Жол

Бұрын жолдар болмаған кезде адамдар Пүриге жету үшін жаяу немесе жануарлар жеке көліктерімен немесе арбалармен топалаң жолдармен сапар шегетін. Ганг өзені арқылы Калькуттаға дейін кемелермен, содан кейін жаяу немесе арбамен саяхат жасалатын. 1790 жылы Маратха үкімдігі тұсында ғана Жағаннатх садак (жолы) салынды. Шығыс Үндістан компаниясы Калькуттадан Пүриге дейін теміржол салды, ол 1898 жылы пайдалануға берілді. Қазір Пүри теміржол, автомобиль және әуе көлігі арқылы жақсы байланысқа ие.

Пойыз

Оңтүстік-шығыс темір жолының кең жолақты темір жолы Пуриді Калькуттамен және Хорда жолымен байланыстырады. Бұл бағыттағы маңызды темір жол түйіні. Калькуттадан арақашықтығы – , ал Вишахапатнамнан – . Жол желісіне NH 203 кіреді, ол қаланы штаттың астанасы Бхубанешвармен байланыстырады, қашықтығы шамамен . NH 203 B қаланы Брахмагири арқылы Сатападамен байланыстырады. NH 203 A-ның бөлігі болып табылатын теңіз серуені Пуриді Конаркпен байланыстырады. Пури темір жол стансасы Үндістан темір жолының ең көп брондау жасалатын жүз стансасының ішінде. Пури темір жол стансасы Нью-Делиден алыс.

Ауа

Одисса штатының үкіметі Азаматтық авиация министрлігіне Пури қаласында жаңадан салынатын (greenfield) әуежай құрылысы бойынша "Жер учаскесін келісу" мақұлдауын сұрап, ГФА саясаты аясында ұсыныс жолдады. Шри Джаганнатх халықаралық әуежайы 2024 жылға дейін пайдалануға берілуі мүмкін.