Кіріспе
Индия тақтасы (немесе Үндістан тақтасы) – Шығыс жарты шардағы экватордың үстінен өтетін шағын тектоникалық тақта. Бұл тақта ежелгі Гондвана құрлығының бір бөлігі болған, Гондвананың басқа бөліктерінен айрылып, солтүстікке қарай жылжуды бастады, соның ішінде Инсулярлық Үндістанды да алып жүрді. Бұрын ол көршілес Австралия тақтасымен бірігіп, жалғыз Индо-Австралия тақтасын құраған. Жақында жасалған зерттеулер Үндістан мен Австралия кем дегенде 3 миллион жылдан бері жеке тақталар екенін көрсетеді. Индия тақтасына қазіргі Оңтүстік Азияның (Үнді субконтинентінің) көп бөлігі, сондай-ақ Үнді мұхитының төменгі алабының бір бөлігі кіреді, оның ішінде Оңтүстік Қытайдың, Батыс Индонезияның аймақтары және Ладак, Кохистан, Белуджистанға дейінгі жерлер жатады.
the geological term
The Indian Plate (or India Plate) is a minor tectonic plate straddling the equator in the Eastern Hemisphere. Originally a part of the ancient continent of Gondwana, the Indian Plate broke away from the other fragments of Gondwana and began moving north, carrying Insular India with it. It was once fused with the adjacent Australian Plate to form a single Indo Australian Plate, and recent studies suggest that India and Australia have been separate plates for at least 3 million years. The Indian Plate includes most of modern South Asia (the Indian subcontinent) and a portion of the basin under the Indian Ocean, including parts of South China, western Indonesia, and extending up to but not including Ladakh, Kohistan, and Balochistan.
Плиталардың қозғалысы
Шамамен 200 млн жылға дейін Үнді тақтасы қазіргі Африка, Австралия, Антарктида және Оңтүстік Америкамен бірге Гондвана суперконтинентінің бір бөлігін құрады. Гондвана осы құрлықтардың әртүрлі жылдамдықпен бір-бірінен алыстауымен бөлініп кетті; бұл процесс Үнді мұхитының ашылуына әкелді. Қырық дәуірінің соңында шамамен 83 млн жыл бұрын, Мадагаскар мен Үндістанның Гондванадан бөлініп шығуынан кейін, Үнді пластинасы Мадагаскардан бөлініп, Индус аралдық Индияны құрды. Одан кейін, Эоцен эпохасында, шамамен 66 млн жыл бұрын, ол жылына 20 см жылдамдықпен солтүстікке қарай қозғалды. Алайда, кейбір авторлар Үндістан мен Еуразия арасындағы соқтығысудың әлдеқайда кейінірек, шамамен 55-50 млн жыл бұрын болғанын айтады. 2012 жылы Үлкен Гималайдан алынған палеомагниттік деректер Гималайдағы жер қыртысының қысқару мөлшері (~1300 км) мен Үндістан мен Азия арасындағы конвергенция мөлшері (~1500 км) арасындағы айырмашылықты келісу үшін екі соқтығысуды ұсыну үшін пайдаланылды. Бұл авторлар Солтүстік Гондвананың континенттік фрагментінің Үндістаннан бөлініп шығып, солтүстікке қарай қозғалып, ~50 млн жыл бұрын Үлкен Гималай мен Азия арасындағы "жұмсақ соқтығысуды" бастады деп болжайды. Мұнан кейін Үндістан мен Азия арасындағы "қатты соққы" 25 млн жыл бұрын орын алды. Үлкен Гималай фрагменті мен Үндістан арасында пайда болған мұхит бассейнінің субдукциясы Гималайдағы жер қыртысының қысқару бағалары мен Үндістан мен Азияның палеомагниттік деректері арасындағы айқын сәйкессіздікті түсіндіреді. Алайда, ұсынылған мұхит алабы ~120 млн жылдан ~60 млн жылға дейінгі негізгі уақыт аралығындағы палеомагниттік деректермен расталмады. Оңтүстік Тибеттегі осы маңызды уақыт аралығындағы жаңа палеомагниттік нәтижелер осы Үлкен Үнді мұхиты бассейні гипотезасын және оған байланысты қос соққы моделін қолдамайды. 2007 жылы неміс геологтары бұрын Гондвананы құраған құрлықтарды зерттеді. Бір кезде Гондвананы бөлген мантиялық қалыңдық, сонымен қатар Үндістан субконтинентінің төменгі бөлігін ерітіп, оған басқа бөліктерге қарағанда тез әрі алысқа қозғалуға мүмкіндік берген болуы мүмкін. Үндістан солтүстікке қарай қозғалғанда, Индия плитасының қалыңдығы одан әрі деградациялануы мүмкін, өйткені ол Деккан және Раджмахал тұзақтарымен байланысты ыстық нүктелер мен магмалық экструзиялар арқылы өтті. Алайда 2020 жылы Оксфорд университеті мен Альфред Вегенер институтының геологтары жаңа тақта қозғалысы модельдерінің Крит дәуірінің аяғында барлық орта мұхит қыртыстарында қозғалыс жылдамдықтарының артқанын көрсетті. Бұл нәтиже тақта тектоникасының қазіргі теорияларымен келіспейді және қаламұш түрткісі гипотезасын жоққа шығарады. Перес Диас Үнді тақтасының жылдамдатылған қозғалысы - бұл кредалық-палеогендік шекараның айналасындағы геомагниттік кері уақыттың үлкен қателіктерімен жасалған иллюзия және уақыт шкаласының қайта калибрлеуі мұндай жылдамдықтың жоқ екенін көрсетеді. Үндістан мен Непал арасындағы шекарада орналасқан Еуразиялық плитамен соқтығысу Тибет алқабы мен Гималай тауларын жаратқан орогендік белдеуді құрады, өйткені шөгінділер араменен алдындағы жер сияқты жиналды. Қазіргі уақытта Үндістан тақтасы жыл сайын солтүстік-шығысқа қарай 5 см жылдамдықпен жылжиды, ал Еуразия тақтасы солтүстікке жыл сайын 2 см жылдамдықпен жылжиды. Бұл Еуразиялық тақтаның деформациялануына, ал Үнді тақтасының жылына 2 см жылдамдықпен қысылуына себеп болады.
География
Үнді тақтасының батыс жағы Арабия тақтасымен Оуэн жарылыс аймағы деп аталатын трансформациялық шекараны, ал Африка тақтасымен Орталық Үнді қырқасы (CIR) деп аталатын дивергенттік шекараны құрайды. Тақтаның солтүстік жағы Еуразия тақтасымен Гималай және Хиндукуш тауларын қалыптастыратын конverгенттік шекараны құрайды, бұл Негізгі Гималайлық итеру деп аталады.