Кіріспе

Өндірістік (жасанды) инъекциялық гормон

Леупрорелин, сондай-ақ леупролид деп те аталады, бұл простата қатерлі ісігін, сүт безі қатерлі ісігін, эндометриозды, жатыр фиброздарын емдеу үшін, трансгендерлік гормондық терапияның бөлігі ретінде, ерте жасөсперлену кезінде немесе зорлық-зомбылық жасаған жыныстық қылмыскерлерді химиялық кастрациялау үшін қолданылатын гормонның жасалған түрі. Ол бұлшық етке немесе тері астына инъекция арқылы салынады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген. Ол Lupron таңбасымен және басқа да атаулармен сатылады. Оны ерлер мен әйелдерде ерте жасөсперленуді емдеу үшін, сондай-ақ ин витро ұрықтандыру (IVF) үшін бақыланатын овуляция циклінде ерте овуляцияның алдын алу үшін де қолдануға болады. Бұл қолдану әлеуетті дау тудыруы мүмкін, себебі Lupron нұсқаулығы жүктілік жоспарлап отырғанда препаратты қолданудан аулақ болуға кеңес береді, себебі туа біткен кемістіктердің қаупі бар. Циклофосфамидпен химиотерапия алатын әйелдерде ерте жатыр жеткіліксіздігінің қаупін азайту үшін де қолданылуы мүмкін. Трипторелин және гозерелинмен бірге, трансгендер жастардың жасөсперлену процесін гормондық алмастыру терапиясын бастауға жеткілікті жасқа жеткенше ұзарта білу үшін қолданылған. Зерттеушілер 12 жастан кейін, адам Таннер сатыларының 2-3-ке жеткен кезде жасөсперленуді тоқтатуды, ал 16 жаста жыныстық гормондармен емдеуді ұсынады. Алайда, бұл препаратты қолдану АҚШ-тың Тағам және Дәрі-дәрмек басқармасынан (FDA) бекітілмеген және оның ұзақ мерзімді әсерлері туралы деректер жоқ. Олар кейде трансгендер әйелдерде тестостерон өндірісін басу үшін спиронолактон және ципротерон ацетаты сияқты антиандрогендердің орнына да қолданылады. Сондай-ақ, трансгендер еркектерде эстроген өндірісін басу үшін де қолданылады. Бұл парафилияны емдеудің мүмкін болатын жолы саналады. Леупрорелин педофилдерде және басқа да парафилиялық жағдайларда жыныстық құштарлықты азайту үшін зерттелген.

Жанама әсерлер

Леупрорелин инъекциясының жиі кездесетін жанама әсерлері: инъекция жасалған жерде қызару/күйдіру/қышыну/ауру/көктеу пайда болуы, ыстық толқындар (бетке қызу), тершеңдік күшеюі, түнгі терлеу, шаршау, бас ауруы, асқазанның қабынуы, жүрек ауруы, диарея, потенцияның төмендеуі, ұрықтардың кішіреюі. Леупрорелин қолданғанда гинекомастияның жиілігі 3-тен 16%-ға дейін болатыны анықталды. Бала кезінде ерте жасқа толуды ұстап тұру үшін леупрорелин тағайындалған әйелдер тобы күтпеген жылдамдықпен остеопороз және тістердің нашарлауымен ауырды; алайда, FDA бұл жағдайлар леупрорелиннің салдары екенін растамады.

Әрекет ету механизмі

Леупрорелин – гонадотропин босататын гормонның (GnRH) аналогы, гипофиздегі GnRH рецепторларының агонисі ретінде әрекет етеді. GnRH рецепторларының агонистері бастапқыда алдыңғы гипофиз арқылы лютеинизациялау гормонының (LH) және фоликулға ынталандыратын гормонның (FSH) секрециясын арттырады, сондай-ақ гипоталамус-гипофиз-гонадалық ось (HPG ось) арқылы эстрадиол және тестостерон деңгейін көтереді. Дегенмен, осы осьтің қалыпты жұмыс істеуі үшін гипоталамустан GnRH-ның пульстік түде босатылуы қажет. Леупрорелин сияқты агонистке бірнеше апта бойы үздіксіз әсер ету гипофиздегі GnRH рецепторларын сезімталдықтарын жоғалтып, олардың жауап беруін тоқтатады. Осы сезімталдық жоғалтуы – леупрорелин терапиясының мақсаты, себебі ол LH және FSH секрециясын азайтады, нәтижесінде гипогонадизмге және жынысына қарамастан эстрадиол мен тестостерон деңгейінің күрт төмендеуіне алып келеді.

Химия

Пептидтік тізбек Pyr His Trp Ser Tyr D Leu Leu Arg Pro NHEt (Pyr = L пироглутамил) құрайды.

Тарих

Леупрорелин 1973 жылы ашылып, алғаш рет 1973 жылы патенттелген, ал 1985 жылы медициналық қолданысқа енгізілді. Алғашқыда ол тек күнделікті инъекция түрінде сатылды, бірақ 1989 жылы деполық инъекциялық формасы ұсынылды.

Құқықтық мәртебе

2022 жылғы 24 наурызда Еуропалық дәрілік заттар агенттігінің (EMA) Адамға арналған дәрілік заттар комитеті (CHMP) оң пікір қабылдап, ересек ер адамдардағы простата безінің қатерлі ісігін емдеуге арналған Camcevi дәрілік затына сауда белгісін тіркеуге келісім беруді ұсынды, бұл қатерлі ісік "гормонға тәуелді" болған жағдайда, яғни тестостерон гормонының деңгейін төмендететін емге жауап беретін кезде қолданылады. Леупрорелин 2022 жылдың мамырында Еуропалық Одақта медициналық қолдануға рұқсат алды.

Аттар

Леупрорелин – бұл препараттың халықаралық бейнеленбеген атауы және оның синонимдері, ал леупрорелин ацетаты – оның тұзы, леупролид ацетаты – оның басқа бір түрі, леупрорелина – оның испан тіліндегі атауы, ал леупрорелин – оның француз тіліндегі атауы. Ол сонымен қатар A 43818, Abbott 43818, DC 2 269 және TAP 144 дамыту кодтық атауларымен де белгілі. Tolmar компаниясы Eligard және Fensolvi саудалық атауларымен, TAP Pharmaceuticals (1985–2008) компаниясымен, Varian Darou Pajooh компаниясы Leupromer саудалық атауымен және Abbott Laboratories (2008–қазіргі уақытқа дейін) Lupron саудалық атауымен сатады.

Дау

2001 жылдың қазан айында АҚШ Әділет департаменті, штаттардың бас прокурорлары және Эбботт зертханаларының еншілес компаниясы ТАП Фармацевтикалық өнімдері ТАП-қа қатысты қылмыстық және азаматтық істерді реттеді, олар федералды және штаттық Medicare алаяқтығымен және леупрорелин дәрісін заңсыз сатумен байланысты болды. TAP компаниясы барлығы 875 миллион доллар төледі, бұл сол кездегі рекордтық сома еді. 875 миллион долларлық келісім Рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді сату туралы заңды бұзу үшін 290 миллион доллар, Medicare жүйесінен артық төленгені үшін федералды алаяқтық айыбын реттеу үшін 559,5 миллион доллар және 50 штат пен Вашингтон округінің Medicaid бағдарламаларына жалған мәлімдемелер жібергені үшін 25,5 миллион доллар төлеуден тұрды. Бұл мәселелер дәрінің шамадан тыс тағайындалуына немесе жанама әсерлер туралы негіссіз ескертулерге қатысты. 2010 және 2013 жылдар аралығында FDA Lupron дәрісінің нұсқаулығын тромбоэмболия, сүйек тығыздығының төмендеуі және құрысу қаупі туралы жаңа қауіпсіздік ақпаратымен жаңартты. FDA кейін леупрорелиннің пайдасы бекітілген нұсқаулыққа сәйкес қолданғанда оның қауіптерінен басым екенін мәлімдеді. 2017 жылдан бері FDA леупрорелиннің бұлшықет-скелет және дәнекер тіндеріндегі ауырсыну мен дискомфортқа байланыстылығын бағалап келеді.

"Лупрон хаттамасы"

2005 жылы Medical Hypotheses журналында жарияланған мақала аутизмді емдеу үшін леупрорелиннің қолданылу мүмкіндігін ұсынды. Бұл емнің гипотетикалық механизмі – аутизмнің сынаптан туындайды деген бұрынғы, қазір қолданылмайтын болжамға және сынаптың тестостеронмен қайтымсыз байланысады деген негізсіз тұжырымға негізделген. Осыған байланысты, леупрорелин тестостерон деңгейін төмендету арқылы аутизмді, соның салдарынан денедегі сынап деңгейін төмендетуге көмектеседі деп есептелді. Дегенмен, аутизмді емдеуде леупрорелиннің тиімділігін көрсететін ғылыми негізделген және сенімді зерттеулер жоқ. Бұл тәсіл "Лупрон протоколы" деп аталады. Бұл гипотезаны қолдаушы Марк Гейер вакциналар мен аутизм арасындағы байланысқа қатысты сот ісінде куәлік беруден жиі алыс қалды, себебі оның бұл мәселедегі біліктілігі жеткіліксіз деп танылды және оның медициналық лицензиясы алынып тасталды.

Зерттеу

2006 жылдан бастап леупрорелиннің жеңіл және орташа дәрежедегі Альцгеймер ауруын емдеуде қолданылу мүмкіндігі зерттелді. Эндометриозды емдеу үшін леупрорелиннің ауызбен қабылданатын түрі жасалуда. Бұрын ерте жасқа жеткендердің, простата рагының және жатыр фиброздарының емділуі үшін де әзірленген, бірақ бұл мақсаттағы әзірлеме тоқтатылды. Сонымен қатар, бір уақытта қант диабетімен ауыратын науқастарда да қолданылады. Бұған қоса, ол созылмалы түрде жұмыртқа салатын тотықтарды емдеу үшін де пайдаланылады.