Кіріспе
Валенсиялық жазушы Энрик Валор и Вивес (1911 жылы Кастальяда, Аликантеде дүниеге келген, 2000 жылы Валенсияда қайтыс болған) – Испанияның Валенсия аймағында валенсия тілінің сөздік қорын жинау, қалпына келтіру және стандарттауға зор үлес қосқан валенсиялық әңгімеші және грамматик.
Enric Valor i Vives (; 1911 in Castalla, Alicante – 2000 in Valencia) was a Valencian narrator and grammarian who made one of the most important contributions to the re collection and recovery of Valencian lexicography and its standardization in the Valencian Country, Spain.
Өмірбаян
Энрик Валор 1911 жылы Валенсияның Л’Алькоиа аймағындағы Касталла қаласында бай отбасында дүниеге келді. 1930 жылы, он тоғыз жасында, ол Аликантеде журналист болып жұмыс істеді және валенсия тіліндегі El Tio Cuc сатирикалық газетіне жазды. Екінші испан республикасы кезінде ол саяси белсенділікке қатысты. Оның басты талабы – Валенсия аймағының автономиялық мәртебе алуы болды. Осы кезеңде ол Валенсия қаласында La República de les Lletres, El Camí және El País Valencià газеттерінде де жұмыс істеді. Испания азамат соғысы басталғанда ол Испания Республикасын қолдады. Соғыстан кейін ол саяси қызметін азайтып, әдебиетке көңіл бөлді. 1950 жылдардың басында ол "рондальдерді" жинауға кірісті – бұл халықтық әңгімелердің бір түрі, және олар Rondalles valencianes (1950–1958) деген атпен жарияланды. 1960 жылдары ол валенсия ұлтшылдығымен байланысты жасырын саяси қызметке қайта оралды, нәтижесінде 1966 жылдан 1968 жылға дейін Франсиско Франконың испан мемлекетінің саяси тұтқыны болды. Түрмеден шыққаннан кейін ол соғыстан кейінгі кезеңде валенсия тіліндегі алғашқы журналдың бірін – Gorg ("Айналу", валенсия тілінде) құрды. Франко режимі аяқталғаннан кейін Энрик Валор өз ойларын және әдеби туындыларын еркін тарату мүмкіндігіне ие болды. Ол Каталон елдерінің көптеген маңызды әдеби және тілдік сыйлықтарымен марапатталды. 1990 жылдары Валенсияның кейбір мәдени топтары Валорды әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ұсынуды көтерді, бірақ бұл жоба іске аспады. Валор 2000 жылы қайтыс болды.
Тілдік шығармалар
Оның алғашқы тілдік жұмысы Аликантеде шығатын El Tio Cuc апталық журналында жарияланды. Франческ де Борья и Молл басшылығымен Каталан-Валенсия-Балеар сөздігін (каталан тілінің диалектілік сөздігі) дамытуға үлес қосты, оған Оңтүстік Валенсия лексикасы енгізілді. Карлес Сальвадор және Санхис Гварнер сияқты, ол "Curs de la llengua valenciana" (Gorg, 1961), "Millorem el llenguatge" (1971) және "Curso medio de gramática catalana referida especialmente al País Valenciano" (1973) сияқты еңбектері арқылы валенсия тілін стандарттауды ілгерілететін маңызды тұлғалардың бірі болды. 1983 жылы ол "La flexió verbal" атты еңбегін жариялады, онда кеңінен диалектіге бөлінген валенсиялық етістіктерді жинақтады. Бұл жұмыс етістіктердің нормативтік қолданылуы бойынша негізгі анықтамалық құралға айналды және валенсиялық оқушылар үшін маңызды оқу материалы ретінде пайдаланылады.
Әдеби шығармалары
Оның ең танымал шығармасы – Rondalles valencianes (1950–1958), онда 36 валенсиялық халық ертегісі әдеби повесть түрінде жинақталған. Осыған ұқсас стильдегі басқа да шығармалары – Narracions de la Foia de Castalla (1953) және Meravelles i picardies (1964–1970). Валор сонымен қатар жазушы болған. Оның тұңғыш романы – "Алекстің құлшынысы", ол 1940-1950 жылдары жазыла бастады, бірақ 1960 жылы жарыққа шыққанға дейін қайта жазылды. Оның ең маңызды романдық туындысы – "Кассана циклы", ол үш романнан тұрады: Sense la terra promesa (1960), Temps de batuda (1983) және Enllà de l'horitzó (1991). "Кассана циклы" трилогиясы 1916 мен 1939 жылдар аралығындағы ұжымдық естелікті қайта жаңғыртуға бағытталған. 1982 жылы ол "Көшпендінің идеясы" деген еңбегін жариялады.
Марапаттар мен құрметтер
1983 жылы Валенсия провинциясы кеңесінің Санчис Гварнер сыйлығы (Premi Sanchis Guarner). 1985 жылы Валенсия қалалық кеңесінің Валенсия өнер сыйлығы (Premi de les Lletres Valencianes). 1986 ж. Каталондық зерттеулер институтының филология бөлімінің мүшесі. 1987 ж. Барселонадағы Òmnium Cultural ұйымынан Каталон әдебиетінің құрметті сыйлығы (Premi d'Honor de les Lletres Catalanes). 1987 ж. Валенсия филологиясының ғылыми-зерттеу институтының (Institut Interuniversitari de Filologia Valenciana) кеңесші кеңесінің мүшесі. 1993 ж. Валенсия университетінің құрметті докторы. 1993 жылы Каталония үкіметінен (Generalitat de Catalunya) Сент-Джордж ордені (Creu de Sant Jordi). 1996 жылы Валенсиядағы El Micalet хор қоғамынан Микелет д'Онор. 1997 жылы Валенсия табиғат және жаяу серуендер институтының (Institut Valencià d'Excursionisme i Natura) Каваниль сыйлығы. 1998 ж. Балеар аралдары университетінің құрметті докторы. 1999 ж. Кастельодағы Хауме I университетінің құрметті докторы. 1999 ж. Алакант университетінің құрметті докторы. 1999 ж. Валенсия политехникалық университетінің құрметті докторы.