"Қоршаулар: Август Уилсонның пьесасы"

Кіріспе

1985 жылғы американдық драмалық пьеса

"Fences" – американдық драматург Август Уилсонның 1985 жылғы пьесасы. 1950-ші жылдардағы оқиғаларға негізделген бұл пьеса Уилсонның он бөлімді "Питтсбург циклі" сериясының алтыншы бөлімі болып табылады. "Питтсбург" пьесаларының барлығы сияқты, "Fences" афроамерикалықтардың өмірлік тәжірибесін зерттейді және нәсілдік қатынастар сияқты тақырыптарды қарастырады. Пьеса 1987 жылы драма саласындағы Пулитцер сыйлығына және 1987 жылы үздік пьеса үшін Тони сыйлығына ие болды. "Fences" алғаш рет 1983 жылы Юджин О'Нилл театр орталығының Ұлттық драматургтар конференциясында дамытылды және 1985 жылы Йель репертуарлық театрында тұңғыш рет қойылды.

Сюжет

Уилсонның назары "Қоршаулар" пьесасында отбасын қамтамасыз етумен күресіп жүрген 53 жастағы жұмысшы табының басшысы Тройға аударған. Пьеса Питтсбургте (Пенсильвания) өтеді; ресми түрде аталмаса да, Питтсбургтегі бірнеше маңызды орындар туралы айтылады. Жастығында Трой негр лигасының бейсбол ойыншысы ретінде өте жақсы ойнаған және тонау кезінде жасаған кісі өлтіруі үшін түрмеде отырғанда бейсболмен айналысып тұрған. Басқа түсті адамдардың бейсбол лигасы әлі ашылмағандықтан, Трой Үлкен лигаға (MLB) жақсы ақша табу немесе болашаққа жинау үшін кіре алмады. Қазір ол қоқыс жинаудың қарапайым, бірақ адал жұмысын істейді; кейінірек пьесада ол нәсілдік кедергіні еңсере алды және Питтсбургтегі алғашқы қара түсті жүк көлігінің жүргізушісі болды, бұрын тек қоқыс контейнерін көтерген. Трой әйелі Роузбен және жасөспер ұлы Коримен бірге тұрады. Оның кіші інісі Гейб, Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, соғыста басына тиген жарақат салдарынан айқын психологиялық зардап шеккен. Гейб үкіметтен 5000 доллар алған, ал Трой бұл ақшаны отбасына үй сатып алу үшін, соның ішінде Гейбке бөлме алу үшін пайдаланған. Пьеса басталғанға дейін аз уақыт бұрын Габриэль басқа жерден бөлме жалдаған, бірақ әлі де сол ауданда тұрады. Лайонс – Тройдың бұрынғы некеден туған үлкен ұлы, ол үйден тыс тұрады. Боно – Тройдың жақын досы және әріптесі. Пьеса Трой мен Бононың ақша алғанда ішіп-жеп, әңгімелесуімен басталады. Тройдың мінезі оның басшысы мырза Рэндке барып, неге афроамерикалық еркектерге қоқыс тасымалдау машиналарын жүргізуге рұқсат берілмейтінін сұраған сөзі арқылы ашылады; Роуз бен Лайонс әңгімеге қосылады. Лионс, музыкант, Тройдан ақша сұрап келеді, оны алатынына сенімді және оған қайтаруға уәде береді, өйткені оның қатыны Бонни жұмысқа орналасқан. Трой қатаң еңбек пен жауапкершілікке берілген адам, ұлын сынап-жазалайды, өйткені ол музыкант болу арманынан бас тартқаннан гөрі, нағыз жұмыс табудан бас тартады. Кори Трой мен Роузға колледж футболына стипендия алу мүмкіндігі туралы айтады. Трой Кориге ұлын нәсілдік кемсітуден қорқып футбол ойнауға рұқсат бермейтінін айтады, өйткені ол Ұлттық лигада мансап жасағысы келген кезде осыған ұшыраған. Алайда, кейінірек Трой Коридің жаттықтырушысына ұлының енді футбол ойнай алмайтынын айтқан болуы мүмкін. Кори мұны білгенде, ол мен Трой арасында төбелес болады, нәтижесінде Трой Кориді бөлмесіне жібереді. Кейіннен түрмеде отырғаннан кейін, Тройдың нәсілі емес, жасы себеп болуы мүмкін екені анықталады. Әке мен бала Тройдың іс-әрекеттері туралы дауласады, бірақ Трой мойын бұрмай, Кориді үйден қуады. Кейіннен Кори осы оқиғадан кейін әскерге шақырылғаны белгілі болады. Трой Роузға өзінің басқа әйелмен қарым-қатынаста екенін және оның сүйіктісі Альберта жүкті екенін мойындайды. Кейін Альберта босанғанда қайтыс болады. Трой қызын үйге әкеледі, ал Роза оны өзінің баласы ретінде тәрбиелеуге келіседі, былай дейді: "Енді осы баланың анасы бар. Бірақ сен әйелсіз еркексің". Ол отбасылық үйде қалады, бірақ жұбайлар ажырасып кетеді; ол Тройды өміріне қайта қабылдаудан бас тартады. Жеті жылдан кейін Трой қайтыс болады. Кори әскери сапармен үйге келеді, ол теңіз жаяу әскерінің сержанты. Бастапқыда ол ұзақ жылдар бойына болған ашуынан әкесінің жерлеу рәсіміне барудан бас тартады, бірақ анасы оны әкесіне құрмет көрсетуге көндіреді – қатал және жиі сүйіспеншілігін көрсетуде нашар болған, бірақ ұлын жақсы көрген адам. Отбасы Троймен қоштасады және оған толыққанды лайық емес кешірім жасайды.

The focus of Wilson's attention in Fences is Troy, a 53 year old working class head of household who struggles with providing for his family. The play takes place in Pittsburgh, Pennsylvania; although never officially named, it makes mention of several key locations in Pittsburgh. In his younger days, Troy was an excellent player in Negro league baseball and continued practicing baseball while serving time in prison for a murder he had committed during a robbery. Because the color barrier had not yet been broken in Major League Baseball, Troy was unable to get into the MLB to make good money or to save for the future. He now lives a menial, though respectable, blue collar life of trash collecting; later in the play, he remarkably crosses the race barrier and becomes the first black truck driver in Pittsburgh instead of just a barrel lifter. Troy lives with his wife, Rose, and his teenage son, Cory. He has a younger brother, Gabe, a World War II veteran whose war injury to his head has caused him noticeable psychological damage. Gabe had received $5,000 from the government, and Troy took control of this money to purchase a home for his family, including a room for Gabe. A short time before the play's opening, Gabriel has rented a room elsewhere, but still in the neighborhood. Lyons is Troy's older son from a previous marriage, and lives outside the home. Bono is Troy's best friend and co worker. The play begins on payday, with Troy and Bono drinking and talking. Troy's character is revealed through his speech about how he went up to their boss, Mr. Rand, and asked why African American men are not allowed to drive garbage trucks; Rose and Lyons join in the conversation. Lyons, a musician, has come to borrow money from Troy, confident that he will receive it, and promises to pay him back because his girlfriend Bonnie just got a job. Troy, who is a rigid believer in hard work and responsibility, belittles his son because he refuses to find a real job, as Troy did, rather than pursuing his dream of becoming a musician. Cory tells Troy and Rose about an opportunity for a college football scholarship. Troy tells Cory he will not let his son play football for fear of racial discrimination, as Troy believes he experienced when he wanted a career in the National leagues. However, it is suggested later on that Troy told Cory's coach that his son is no longer able to play football. When Cory discovers this, he and Troy get into a fight, resulting in Troy sending Cory to his room. Later, it is revealed that Troy's age after serving a prison sentence, not his race, may have been the primary factor. Father and son argue about Troy's actions, but Troy stubbornly does not back down from his argument and kicks Cory out of the house. Later it is revealed that Cory enlisted in the military after this event. Troy admits to Rose that he has been having an affair and that his mistress, Alberta, is pregnant. Later, Alberta dies in childbirth. Troy brings his baby daughter Raynell home, and Rose agrees to raise the girl as her own, saying: "From right now . this child got a mother. But you a womanless man." She remains in the family home but the couple are estranged; she refuses to accept Troy back into her life. Seven years later, Troy has died. Cory comes home for a visit from the military where he is a corporal in the Marines. He initially refuses to go to his father's funeral due to long standing resentment, but he is convinced by his mother to pay his respects to his father — the man who, though hard headed and often poor at demonstrating affection, nevertheless loved his son. The family say their farewells to Troy and offer forgiveness that may not be fully deserved.

Аллегориялар

Габриэль ағамыз құтқарылудың аллегориясы болуы мүмкін. Гейбтің аты ғана емес, періште Габриэль сияқты, ол да керней тағып жүреді, үнемі көрінбейтін "тозақ итттерін" қуа жөнеледі және өзін Әулие Петірмен сөйлесіп отырмын деп жиі ойлайды. Соңында, Тройдың жерлеу рәсімі алдында, отбасы Гейбтің ауласына жиналады. Ол кернейін үш рет үрсе де, ешқандай дыбыс шыға алмайды. Бір сәтте Гейб трансқа түсіп, билеп, ән айта бастайды. Күн бұлттардың арасынан шығып, отбасы тамашалайды. Трой соңында құтқарылды, сондай-ақ қалған отбасы да; әрқайсысы Троймен қарым-қатынаста тыныштық табады. Пьеса атауындағы қоршау көп жылдар бойы салынып, пьесаның соңғы актісінде ғана аяқталғаны көрінеді. Трой неліктен оны салғысы келгені анық емес, бірақ екінші актідегі драмалық монологта ол оны Қаһарлы Жіберді алшақтату үшін аллегория ретінде қалай түсіндіретінін көрсетеді. Қоршау сонымен қатар Трой мен ұлдары арасындағы, оның ересек өміріндегі әрбір қарым-қатынасынан туған эмоционалдық тосқауылды бейнелейді. Роза да Тройдың қоршауды өзінің меншігін сақтау үшін, отбасын ішінде қалдырып, сыртта қалуға тиіс нәрсені сыртта қалдыру үшін символдық құрал ретінде салуын қалаған.

Өндірістер

Fences алғаш рет 1983 жылы Юджин О'Нилл театр орталығының Ұлттық драматургтер конференциясында жасалды. Ол 1985 жылы Йель репертуарлық театрында Ллойд Ричардс (сол кезде Йель репертуарлық театрының көркемдік директоры) режиссерлігімен Джеймс Эрл Джонс (Трой Максон), Мэри Элис (Роуз), Рей Аранха (Джим Боно), Рассел Костен (Габриэль) және Кортни Б. Вэнс (Кори) актерлік құрамында премьераланды. Пьесаның алғашқы Бродвей қойылымы 1987 жылғы 26 наурызда 46-шы көше театрында қойылды және 525 қойылымнан соң, 11 алдын ала көрсетімнен кейін 1988 жылғы 26 маусымда жабылды. Ллойд Ричардс режиссерлік еткен алғашқы Бродвей актерлері Йельдегі премьераның актерлерімен бірдей болды: Джеймс Эрл Джонс (Трой Максон), Мэри Элис (Роуз), Рей Аранха (Джим Боно), Фрэнки Фейсон (Габриэль) және Кортни Б. Вэнс (Кори). Бұл қойылым «Үздік пьеса», «Пьесадағы жетекші актер рөліндегі үздік орындаушы» («Тони» сыйлығы, Джеймс Эрл Джонс), «Пьесадағы екінші пландағы үздік актриса» («Тони» сыйлығы, Мэри Элис) және «Пьесаны қоюдағы үздік режиссура» («Тони» сыйлығы, Ллойд Ричардс) сыйлықтарын жеңіп алды, сондай-ақ «Жаңа пьеса», «Пьесадағы үздік актер» (Джонс) және «Пьесадағы үздік актриса» (Элис) номинациялары бойынша «Драма Деск» сыйлықтарын иеленді. Фейсон мен Вэнс «Пьесадағы үздік екінші пландағы актер» номинациясын да жеңіп алды. Пьесаның алғашқы Бродвейдегі қайта қойылымы 2010 жылғы 26 сәуірде Корт театрында 13 апталық шектеулі кезеңмен ашылды. Кенни Леонның режиссерлігімен қойылған бұл қойылымда Дензел Вашингтон (Трой Максон) және Виола Дэвис (Роуз) тұрмысқа келген, АҚШ-тың нәсілдік қатынастарының өзгеруіне тап болған жұбайлар рөлінде ойнады. Қайта қойылым 10 «Тони» сыйлығына ұсынылып, «Үздік қайта қойылым», «Пьесадағы үздік актер» (Дензел Вашингтон) және «Пьесадағы үздік актриса» (Виола Дэвис) сыйлықтарын жеңіп алды. 1990 жылдың тамызында пьеса Ұлыбританияда Ливерпульдің ойын үйінде, Вест-Энд продюсері Билл Кенрайттың қатысуымен, Темба театр компаниясының көркемдік директоры Алби Джеймстің қоюымен премьераланды. Басты рөлде Голливудтың киножұлдызы Япет Котто (Трой Максон), ал оның ұлы Кори рөлінде болашақ жұлдыз Адриан Лестер ойнады. Financial Times газетінің сыншысы Алястер Маколей: «Ливерпуль ойын үйіне британдық премьераны ұсынғаны үшін және оны мақтан тұтқаны үшін құттықтаймын» және «Режиссер Альби Джеймс өзінің ағылшын актерлерін осы американдықтар сияқты мүлдем сендіре алу үшін керемет жұмыс жасады» деп жазды. 2013 жылы пьеса Ұлыбританияда Театр Корольдік Бат театрында қайта қойылды, онда Ленни Генри Трой Максон рөлінде ойнады, ал режиссерлікті Паулет Рэндалл жүзеге асырды. Бұл қойылым 2013 жылдың маусым мен қыркүйек айлары аралығында Лондонның Вест-Эндегі Герцогиня театрына көшірілді. Генридің өнері кеңінен мақтауға ие болды. «Уорф» газетінен Джайлс Бродбент: «Ленни Генри керемет!» деді. «Телеграф» газетінен Чарльз Спенсер Генри туралы: «Ол керемет, мен бұл сөзді жеңіл қолданамын деп айта алмаймын» деді. Сонымен қатар «Телеграфтан» Джейн Шиллинг: «Генри физикалық және рухани жағынан өте үлкен кейіпкердегідей мүлдем танылмайтынын күтпедіңіз» деді. «Best of Theatre» журналында: «Сіз оның комедиясын жақсы көресіз немесе жек көресіз, бірақ Ленни Генридің қатысты актер болуға деген шешімін жоққа шығаруға болмайды» делінген. The Independent газетінен Пол Тейлор: «Бұл өнер Генридің маңызды актер ретінде беделін нығайтады» деді. Лондон Evening Standard газетінен Генри Хитчингс: «Ол керемет формада» деді. «Экспресс» газетінің Саймон Эдж: «Генри физикалық салмақтылығымен, мұқият бағаланған дауыстық тікпелермен және бет-әлпеттің мәнерлерімен біріктіріп, өте жақсы бақыланған өнер көрсетеді» деді. Өндіріс туралы Хитчингс: «Fences тығыз және алаңдатады. Жаз айларында мұндай салмақты, қорқынышты шығарманы бағдарламалау – батыл қадам» деп түйіндеді.

Fences was first developed at the Eugene O'Neill Theater Center's 1983 National Playwrights Conference. It premiered at the Yale Repertory Theatre in 1985, under the direction of Lloyd Richards (who was then Artistic Director of the Yale Rep), with a cast of James Earl Jones (Troy Maxson), Mary Alice (Rose), Ray Aranha (Jim Bono), Russell Costen (Gabriel), and Courtney B. Vance (Cory). The play's first Broadway production was staged at the 46th Street Theatre on March 26, 1987, and closed on June 26, 1988, after 525 performances and 11 previews. Directed by Lloyd Richards, the first Broadway cast remained largely the same as that of the Yale Rep premiere: James Earl Jones (Troy Maxson), Mary Alice (Rose), Ray Aranha (Jim Bono), Frankie Faison (Gabriel), and Courtney B. Vance (Cory). The production won the Tony Awards for Best Play, Best Performance by a Leading Actor in a Play (James Earl Jones), Best Performance by a Featured Actress in a Play (Mary Alice), and Best Direction of a Play (Lloyd Richards), as well as the Drama Desk Awards for Outstanding New Play, Outstanding Actor in a Play (Jones), and Outstanding Featured Actress in a Play (Alice). It also received Tony Award nominations for Best Featured Actor in a Play (Faison and Vance). The first Broadway revival of the play opened at the Cort Theatre on April 26, 2010, with a limited 13 week engagement. Directed by Kenny Leon, the production starred Denzel Washington (Troy Maxson) and Viola Davis (Rose) as the married couple struggling with changing U. S. race relations. The revival was nominated for 10 Tony Awards, winning three for Best Revival of a Play, Best Actor in a Play (Denzel Washington), and Best Actress in a Play (Viola Davis). In August, 1990, the play received its premiere production in the UK by Liverpool Playhouse in association with West End producer, Bill Kenwright, in a production by Temba Theatre Company's artistic director, Alby James, starring Hollywood movie star Yaphet Kotto as the protagonist Troy Maxson, and coming star, Adrian Lester, as his son, Cory. Financial Times critic Alastair Macaulay wrote: "Congratulations to the Liverpool Playhouse for presenting this, its British premiere, and for doing it proud ' and 'The director Alby James has done wonders in making his largely English cast absolutely persuasive as these Americans." In 2013, the play was revived again in the UK by Theatre Royal Bath, starring Lenny Henry as Troy Maxson and directed by Paulette Randall. This production transferred to the Duchess Theatre in London's West End for a run that lasted between June and September 2013. Henry's performance attracted wide acclaim. Giles Broadbent from the Wharf said, “Lenny Henry is immense.” Charles Spencer from The Telegraph said of Henry: "He is, and I don’t use the word lightly, magnificent." Jane Shilling, also from the Telegraph said: "What you don’t expect is to find Henry entirely unrecognisable in the physically and morally immense character he embodies." Best of Theatre said: "You may love or loathe his comedy but it is impossible to deny Lenny Henry's determination to become a serious actor of some note." Paul Taylor from The Independent said, “the performance cements Henry's status as a serious actor.” Henry Hitchings from the London Evening Standard said, "He's on superb form". Simon Edge from the Express said, "Henry gives a perfectly controlled performance, combining physical poise with an armoury of carefully judged vocal ticks and facial mannerisms." Of the production as a whole, Hitchings commented that "Fences is dense and unsettling. It's brave to programme such a meaty, daunting piece during the summer months".

Орындаушылар мен кейіпкерлер

Кейіпкерлер 1987 жылғы Бродвейдің түпнұсқалық актерлік құрамы 2010 жылғы Бродвейдің қайта қойылымы Трой Максон Джеймс Эрл Джонс Дензел Вашингтон Роза Максон Мэри Элис Виола Дэвис Джим Боно Рэй Аранха Стивен Маккинли Хендерсон Кори Максон Кортни Б. Вэнс Крис Чалк Лайонс Максон Чарльз Браун Рассел Хорнсби Габриэль Максон Фрэнки Фейсон Майкельти Уильямсон Рейнелл Максон Карима Миллер Эден Дункан Смит СаЧа Стюарт Коулман

Бродвейдің түпнұсқалық қойылымы

Жыл Сыйлық санаты Номинанттар Нәтиже Ref. 1987 Tony Awards Ең үздік пьеса Август Уилсон Ең үздік басты рөлдегі актер Джеймс Эрл Джонс Ең үздік эпизодық рөлдегі актер Фрэнки Фейсон Кортни Б. Вэнс Ең үздік эпизодық рөлдегі актриса Мэри Элис Ең үздік пьеса режиссурасы Ллойд Ричардс Drama Desk Awards Ең үздік пьеса Август Уилсон Ең үздік актер (пьеса) Джеймс Эрл Джонс Ең үздік эпизодық рөлдегі актер Фрэнки Р. Фейсон Ең үздік эпизодық рөлдегі актриса Мэри Элис Ең үздік пьеса режиссері Ллойд Ричардс Pulitzer Prize Драма Август Уилсон Theatre World Awards Кортни Б. Вэнс