Кіріспе
Мюзикл «By Jeeves», бастапқыда «Jeeves» деп аталған, Эндрю Ллойд Вебердің музыкасымен, Алан Айкборнның сөздері мен либреттосымен құрастырылған. Ол П. Г. Вудхауздың Берти Вустер және оның адал үй қызметшісі Дживс кейіпкерлері төңірегіндегі романдары мен әңгімелеріне негізделген. 1975 жылдың 22 сәуірінде Лондондағы «Ежесінің театрында» алғашқы көрсетілімі өтті, бірақ шоу бастапқыда сәтсіздікке ұшырап, бір ай ғана сахнада тұрды. Көптеген өзгерістер енгізілгеннен кейін, 1996 жылы Лондон мен Америкада қайта қойылды және 2001 жылы Бродвейде дебют жасады.
By Jeeves, originally Jeeves, is a musical with music by Andrew Lloyd Webber, and lyrics and book by Alan Ayckbourn. It is based on the series of novels and short stories by P. G. Wodehouse that centre around the character of Bertie Wooster and his loyal valet, Jeeves. Premiering on April 22, 1975, at Her Majesty's Theatre in London, the show flopped initially, running for only a month. After an extensive rewrite, the show was produced in 1996 in both London and America, and premiered on Broadway in 2001.
Өмірбаяны және өндірісі
Тим Райс П. Г. Вудхаустың «Дживс» әңгімелерін музыкалық туындыға айналдыру идеясын ойлап тапты. Бастапқыда ол сол кездегі әріптесі Эндрю Ллойд Вебермен жұмыс істемек еді, бірақ Райс жобадан бас тартты. Соңында Ллойд Вебер танымал британдық драматург Алан Айкборнмен бірігіп, екеуі Вудхаус тарапынан жақсылық тілеу алып жұмыс істей бастады. Айкборн бірнеше «Дживс пен Вустер» әңгімелерінен, әсіресе «Вустерлер кодексінен» кейіпкерлер мен сюжеттік желілерді пайдаланды. Оқиға Шығыс Лондондағы басқаруға келмейтін жігіттер клубында өтеді, онда Берти Вустер банджода концерт ойнап жатыр; оның банджосы жиі бұзылып жатады, сондықтан ол уақыт өткізу үшін әңгімелер айтуға мәжбүр болады, ал Дживсті жаңа ішектер алып келуге жібереді. Берти бір уақытта үш әйелге қалай қалысқандығы және оның үй ішілік қызметшісі Дживстің (шешімді араласу арқылы) қысымды қалай шешкенін айтады. 1975 жылдың 20 наурызы мен 5 сәуірі аралығында Бристоль ипподромында алдын ала қойылымдар өтті. Бағдарламада көрсетілгендей, Бристольдегі қойылымды Дэвид Лэнд пен Гай Болтон ұсынды. Айынықса, Вудхаус материалдарына адалдық туындының ұзақтығын тым көп етіп (Бристольдегі алдын ала қойылымдарда төрт сағатқа жуық) соқты, ал ұзақтығын қысқарту шығармашылық шиеленістерге әкелді. Берти Вустерге еркек әншілер тобының сүйемелдеуі және бірінші әйелдің сахнаға шығуына 35 минут кеткені туралы пікірталас туды. Ллойд Вебер «Жозеф пен түрлі түсті арманшең жабыны» және «Иса Мәсіх Супержұлдыз» туындыларындағы поп-әсерлердің барлық белгілерін жойған кезеңдік музыка жазды. Бұл музыкаға арналған трубалар, банджолар және саксофондардың дыбысын Кит Амос, Дон Уокер, Ллойд Вебердің өзі және оның болашақ оркестрлеушісі Дэвид Каллен жасады. Туынды 1975 жылдың 22 сәуірінде Лондондағы «Ер патшайым театрында» Дэвид Хеммингстің Берти Вустер рөлінде және Майкл Олдридждің Дживс рөлінде ойнауымен ашылды. Мадлен Бассеттің рөлін тележұлдыз Габриэль Дрейк орындады. Басқа актерлер қатарында Дебби Боуэн, Гордон Клайд, Анжела Истерлинг, Джон Тернер, Билл Уоллис және Дэвид Вуд болды. Актриса Бетти Марсден Далия тәтесінің рөліне бекітілді, бірақ рөл мен талантты актриса ашылу кешінен бұрын босатылды. Режиссер Эрик Томпсон (актриса Эмма Томпсонның әкесі) ашылуға аз уақыт қалғанда жұмыстан босатылды, сондықтан Айкборн өзі режиссерлікке кірісті, оған хореограф Кристофер Брюс көмектесті. Туынды нашар сынға ұшырады және 24 мамырда 38 қойылымнан кейін жабылды. Көптеген сыншылар авторлардың атау кейіпкерін жетілдіре алмағанын, тіпті Дживстің жеке әні болмағанын атап өтті. Түпнұсқалық актерлік құрамның альбомы (MCA Cat. No. MCF 2726) жазылып, шығарылды, бірақ оны табу өте қиын. Ллойд Вебер, америкалық театр режиссері Гарольд Принстің кеңесі бойынша, кейінірек қойылымдарда музыкалық материалды қайта пайдалануға мүмкіндік беру үшін жазбаны алып тастады.
Рөлдер мен актерлік құрам
Келесісі – 1975 жылғы мюзиклдің түпкілікті актерлік құрамымен бірге рөлдердің тізімі. Тізімге Бетти Марсден кіреді, ол Далия тәтесінің рөлін ойнады. Бұл рөл Бристольдегі кейбір қойылымдарға енгізілді, ал Марсденнің есімі жарнамалық материалдарда кеңінен пайда болды, бірақ Лондондық өндіріске дейін рөл қысқартылды. Далия тәтесі орындаған "Food of Love" және Спод алғаш орындаған, ал кейін Далия тәтесі қайта орындаған "Song of Spode" әндері Лондондық өндіріске дейін қысқартылып, жазбаға түспеді. Тағы бір жазбаға түспеген ән – Берти, Дживс және Гасси орындаған "Литературные мужчины" әні, оның мелодиясы кейін "Песня и танец" спектаклінде "When You Want to Fall in Love" финалы ретінде, содан кейін "Unexpected Song" бірінші актісіндегі жаңа ән ретінде қайта пайдаланылды. "Eulalie" әнінде Дживс Бертиге зұлым Сподты бағындыру үшін "Eulalie" сөзін қолдануға кеңес береді. Романдық нұсқасынан айырмашылығы, бұл сөздің Сподқа қалай әсер ететіні мюзиклде түсіндірілмейді, ол Дживс түсіндіре бастағанда перде түсіріледі. Stiffy орындаған "Female Of The Species" әніне ұқсас ән 1996 жылғы қайта қойылымда енгізілуі жоспарланған, бірақ ақырында "Love's Maze" әнімен ауыстырылды. Мюзиклдің әндерінің кейбіреуі бастапқы өндірістен кейін жаңа өмірге ие болды: "Half a Moment" әнін Ллойд Веббердің екінші әйелі Сара Брайтман "The Songs That Got Away" альбомында орындады, ал "Summer Day" әні қайта жазылып, "Evita" альбомында "Another Suitcase in Another Hall" деген жаңа акордық үлгіде пайда болды. "Half a Moment" әнінің шағын бөлігі кесіліп, "Sunset Boulevard" спектаклінде "As if We Never Said Goodbye" әнінің бөлігі ретінде қолданылды. "Female of the Species" әні Дживс рөлінде пайда болуынан бұрын, 1973 жылы Тим Райс "Роберт пен Питердің балладасы" деп ән жазып орындады (жеке жазбалар үшін). "Travel Hopefully" әні бастапқыда "Love Is Here" деп жазылған мелодия, ол Ллойд Веббер мен Райстің алғашқы жобасы – "The Likes of Us" спектаклі үшін жазылған.
Өмірбаян
1996 жылы Ллойд Вебер мен Айкборн шоуды қайта қарауға шешім қабылдады, көп бөлігін алып тастап, бастапқы кітаптың барлығын жойды. «By Jeeves» деп қайта аталды (бұл түпнұсқалық қойылыммен байланысты барлық бұрынғы қарым-қатынастарды жою мақсатында), сюжеттен Родерик Сподтың кейіпкері және оның фашистік ниеттері алынып тасталды. Кейіпкерлер тізімі 22-ден 10-ға дейін азайтылды, ал бастапқы оркестрлеулер де шағын топқа дейін қысқартылды. Тек үш ән бастапқы шоудан лирикалық тұрғыдан өзгеріссіз қалды: "Banjo Boy", "Half a Moment" және "Travel Hopefully", сондай-ақ "Код Вустерстер" хоры. Қалған әндер мен музыкалық аралықтар негізінен Ллойд Вебердің жаңа немесе қайта өңделген шығармалары болды.