Кіріспе

Артур Конан Дойлдың қысқа әңгімесі. "Билеп жүрген адамдардың оқиғасы" – сэр Артур Конан Дойлдың 1905 жылы "Шерлок Холмс қайтып келді" атты циклдағы 13 әңгімесінің бірі ретінде жазған Шерлок Холмс туралы әңгімесі. Алғаш рет 1903 жылдың желтоқсанында Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында, ал 1903 жылдың 5 желтоқсанында АҚШ-тағы "Collier's" журналында жарияланды. Дойл өзінің ең сүйікті он екі Холмс әңгімесінің тізімінде "Билеп жүрген адамдардың оқиғасын" үшінші орынға қойды. Бұл Холмсқа көмек сұрағаннан кейін клиенті қайтыс болған екі Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Холмс билеп жүрген адамдардың жұмбағын шешуде Эдгар Аллан Поның "Алтын қоңызы" повесіндегі Легранның ойлау тәсіліне ұқсас логика қолданды. Алғашқы атауы "Билеп жүргендер" болды, ол 1903 жылдың желтоқсан айында "The Strand Magazine" журналында қысқа әңгіме ретінде жарияланды.

Сюжет

Бұл оқиға Норфолк графтығындағы Ридлинг Торп Манорында тұратын Хилтон Кубитт Шерлок Холмске келіп, оған мынадай құпия тізбегі бар таяқша тәрізді суреттер салынған қағазды ұсынады. Кубитт Холмс пен доктор Ватсонға жақында Элси Патрик атты американдық әйелге үйленгенін айтады. Тойдан бұрын ол күйеуінен өзінің өткені туралы сұрамауын өтінген, себебі оның өмірінде "өте жағымсыз байланыстар" болған, бірақ ол өзіне ешқандай ұят келтіретін нәрсе жоқ екенін мәлімдеген. Олардың некелері бақытты болған, бірақ хаттар келіп бастады, алдымен АҚШ-тан пошта арқылы, кейін бақта пайда бола бастады. Бұл хаттар Элсиді қатты қорқытты, бірақ ол қорқынышының себептерін айтпады, ал Кубитт Элсидің АҚШ-тағы өмірі туралы сұрамауға берген уәдесін сақтауға тырысты. Холмс билеуші суреттердің барлық жағдайларын зерттейді, олар оған маңызды ақпарат береді – олардың құпия шифр екенін түсінеді және жиілік талдауы арқылы кодты бұзады. Соңғы хат Холмсты Кубитттерге қауіп төніп тұр деп алаңдатады. Холмс Ридинг Торп Манорына асығып жетеді және Кубиттің жүрегіне оқ тиіп өлгенін, ал әйелі басына оқ тиіп ауыр жарақат алғанын көреді. Норфолк полициясының инспекторы Мартин бұл кісі өлтіру және өзіне-өзі қол салу әрекеті деп санайды; Элси басты күдікті. Бірақ Холмс бұл теориядағы кейбір қайшылықтарды байқағаннан кейін, үшінші адамның қатысы бар екенін дәлелдейді. Холмс билеуші суреттермен хабар жазады және оны жақын жердегі фермада тұратын тағы бір американдық, Эйб Слейни атты адамға жібереді. Бұл хабардың нәтижесін күтіп, Холмс Ватсон мен инспектор Мартинге билеуші суреттердің кодының қалай бұзылғанын түсіндіреді. Ол түсіндірмесінде үшінші хабарламаны бұзғаннан кейін не болғанын айтады. Ол Нью-Йорк полициясындағы досы Уилсон Харгривке Слейни туралы сұрап телеграмма жіберді, оның аты бірінші хабарламада болған, ал Харгрив Холмсқа Слейни Чикагодан келген қауіпті қылмыскер екенін хабарлады. Соңғы хабарламада "ЭЛСИ, ҚҰДАЙЫҢА КЕЗДЕСУГЕ ДАЙЫН БОЛ" деп жазылған. Слейни, Элсидің ауыр жарақат алғанын білмей, Ридинг Торп Манорына келеді және есіктен кіргенде ұсталады. Холмс билеуші суреттерді пайдаланып Слейниді шақыртты, себебі ол бұл хабардың Элсиден келгеніне сенедінін білген. Слейни бұрын Элсимен, Чикагодағы қылмыстык әйелдердің басшысының қызымен никелесуге келісіп, ол өзінің бұрынғы өмірінен қашу үшін қашып кеткенін айтады. Слейни оны қайтарып алу үшін Англияға келген. Слейни мен Элси терезе арқылы сөйлескенде Кубитт пайда болады және олардың арасында атыс болады; Кубитт қаза табады, ал Слейни қашып кетеді. Содан кейін Элси өзін-өзі атып өлтіреді деген болжам бар. Слейни тұтқындалады және асылуға сотталады, бірақ Кубитт бірінші оқ атқандықтан, жазасы мәжбүрлі еңбекке ауыстырылады. Элси жарақаттарынан айығып, өмірін кедейлерге көмектесуге және қайтыс болған күйеуінің мүлкін басқаруға арнайды.

Жариялану тарихы

Бұл әңгіме 1903 жылдың желтоқсан айында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1903 жылдың 5 желтоқсанында "Collier's" журналында жарияланды. "The Strand Magazine" журналында Сидни Пейджет салған жеті иллюстрациямен, ал "Collier's" журналында Фредерик Дорр Стил салған алты иллюстрациямен жарық көрді. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс қайтып оралды" әңгімелер жинағына енді.

Радио

Радиода "Шерлок Холмс оқиғалары" сериясының бір бөлігі ретінде эфирге шықты. Эдит Мейзер эпизодты бейімдеп, 1931 жылғы 20 сәуірде Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлінде, ал Ли Ловелл Доктор Уотсон рөлінде ойнады. Сценарийдің жаңадан жасалуы 1936 жылғы 9 мамырда эфирге шықты (Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст Ватсон рөлінде). Эдит Мейзер осы әңгімені "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радиосериалының бір бөлігі ретінде бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс рөлінде, ал Найджел Брюс Ватсон рөлінде ойнады, бұл 1940 жылғы 1 желтоқсанда эфирге шықты. Майкл Хардвик осы әңгімені радиоға бейімдеді, ол 1969 жылғы маусым айында BBC Radio 2 арнасында 1952–1969 жылдар аралығындағы радиосериалдың бөлігі ретінде эфирге шықты, онда Карлтон Хоббс Холмс рөлінде, Норман Шелли Ватсон рөлінде, ал Джон Бентли Эб Слейни рөлінде ойнады. "Бейнелейтін адамдар" 1993 жылы BBC Radio 4 үшін Берт Кулес бейімдеді, бұл 1989–1998 жылдар аралығындағы радиосериалдың бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс рөлінде, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлінде ойнады. Онда Питер Тюдденхэм инспектор Мартин рөлінде, ал Кристофер Гуд Хилтон Кубитт рөлінде болды. Бұл әңгіме 2007 жылы американдық радиошоу Imagination Theatre арнасындағы "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" сериясының бір бөлігі ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлінде, Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде, Стивен Вайт Хилтон Кубитт рөлінде, ал Фрэнк Бэкстон инспектор Мартин рөлінде ойнады.