Кіріспе

Артур Конан Дойлдың 1924 жылғы "Сассекс вампирінің оқиғасы" атты қысқа әңгімесі – британдық автор Артур Конан Дойлдың 1921 және 1927 жылдар аралығында жинақталған 12 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Ол алғаш рет 1924 жылғы қаңтарда Лондонның "The Strand Magazine" және Нью-Йорктегі "Hearst's International" журналдарында жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Холмс вампирлер туралы қызықты хат алады. Роберт Фергюсон мырза келесі күні таңертең Бейкер көшесінің 221Б-ге келіп, өзінің Перулік екінші әйелі нәресте ұлының қанын сорып жатқанына сенімді болды. Оның алғашқы әйелімен 15 жасар ұлы бар, оның есімі Джек, ол бала кезінде қайғылы оқиғаға ұшырады, ал қазір ол әлі де жүре алады, бірақ аяғын толық пайдалана алмайды. Қан сору басталғаннан бері, Джекті екі рет өгей анасы ұрып-соқты, бірақ мистер Фергюсон себебін түсінбейді. Күйеуі бұл туралы білгеннен бері ол бөлмесіне кіргізіп, сыртқа шықпайды. Тек оның перуандық қызметшісі Долореске ғана кіруге рұқсат етіледі. Ол Фергюсон ханымның тамағын алып жүреді. Холмс пен Уотсон Сассектегі Фергюсонның үйіне барар алдында, Холмс не болып жатқанын біліп алды, және оның вампирлермен ешқандай байланысы жоқ. Холмс сапары қарапайым бақылау және растау үшін жасалды ол бұрыннан анықтаған. Сассекске келгеннен кейін миссис Фергюсонның қызметшісі оның қожайыны науқас екенін хабарлайды, ал доктор Уотсон көмектесуді ұсынады. Ол жоғарғы қабаттағы бөлмеде жанжалға ұшыраған әйелді табады. Ол күйеуінің жүрегін сындырудың орнына, өзін құрбан ету туралы айтады. Ол сондай-ақ, Фергюсон мырза қан сору оқиғасын білгеннен бері медбикемен бірге болған баласын талап етеді. Холмс үйде орналасқан Оңтүстік Америка қаруларын қарап, балалармен кездеседі. Фергюсон кіші ұлын сүйіп жатқанда, Уотсон Холмс терезеге қарап тұрғанын байқайды. Ол досының неге бұлай істеп жатқанын түсіне алмайды. Содан кейін Холмс оқиға туралы шындықты ашады, бұл Фергюсон ханымның жеңілісіне әкеледі, өйткені ол дәл осыны үміттенді: шындық басқа біреудің аузынан келеді. Бұл қылмысты Фергюсонның үлкен ұлы Джек жасады, ол өзінің жас туған ағасына қатты қызғанышпен қарайды. Холмс мұны Джектің терезедегі бейнесіне қарап растады, өйткені оның әкесі сәбиге назар аударды. Ол сондай-ақ түсіндіреді, неге ол соқты Джек, және неге ол болды, ауру Холмс және Уотсон келгенде. Сондықтан, жаралар оның тістегенінен емес, жебеден пайда болған. Фергюсон әйелі күйеуіне Джектің істегенін айтқысы келмеген еді.

Матильда Бриггс пен Суматрадағы алып тышқан

"Сассекс вампирі" оқиғасында Холмс Уотсонға "Матильда Бриггс кемесі және Суматраның алып егесі" жайындағы оқиғаны айтады, оны "әлем әлі дайын емес бір хикая" деп сипаттайды. Осы жалғыз сілтемеге көптеген авторлар мен орындаушылар өздерінің нұсқаларын жасады немесе оған өз хикаяларында қысқаша сілтеме жасады. Эдит Мейзер "Шерлок Холмс оқиғалары" радиосериалы үшін осы сілтемеге негізделген сценарий жазды. Сценарий 1932 жылдың 9 маусымында эфирге шыққан "Суматраның алып егесі" атты эпизодта қолданылды. 1942 жылдың 1 наурызында "Шерлок Холмс жаңа оқиғалары" радиосериалында да осы аттас эпизод көрсетілді.

Жариялану тарихы

"Сассекс вампирінің оқиғасы" алғаш рет 1924 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та "Hearst's International" журналында ("Сассекс вампирі" деген атаумен) сол айда жарияланды. Бұл әңгіме "The Strand" журналында Говард К. Элкок салған төрт суретпен, ал "Hearst's International" журналында В. Т. Бенда салған төрт суретпен бірге жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс істері" жинағына енгізілді.

Радио

Бұл әңгіме Эдит Мейзер тарапынан американдық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір эпизоды ретінде бейімделді. Эпизод 1931 жылдың 16 ақпанында эфирге шықты, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлінде, ал Ли Ловелл – доктор Уотсон рөлінде болды. Сценарий 1936 жылдың 7 наурызында эфир берген тағы бір эпизод үшін қайта қолданылды (Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст Ватсон рөлінде). Мейзер бұл әңгімені "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радио сериясының эпизоды ретінде де бейімдеді, ол 1939 жылдың 2 қазанында (Базил Ратбоун Холмс рөлінде және Найджел Брюс Ватсон рөлінде) және 1947 жылдың 14 желтоқсанында (Джон Стэнли Холмс рөлінде және Альфред Ширли Ватсон рөлінде) эфирге шықты. Майкл Хардвик бейімдеген әңгіменің радио қойылымы 1964 жылы BBC Light Programme арнасында, 1952–1969 жылдар аралығында Карлтон Хоббс Холмс және Норман Шелли Ватсон рөлінде ойнаған радио сериясының бөлігі ретінде көрсетілді. "Сассекс вампирі" 1994 жылы Берт Кулес тарапынан BBC Radio 4 үшін драмаланды, ол 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі болды, онда Клиф Меррисон Холмс рөлінде, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлінде ойнады. Онда Майкл Траутон Роберт Фергюсон рөлінде болды. 2012 жылы әңгіме радио үшін "Шерлок Холмстың классикалық оқиғалары" атты американдық Imagination Theatre радиошоуының эпизоды ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлінде, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.

Теледидар

1993 жылы «Гранада Телевидение» шығарған және Шерлок Холмс рөлінде Джереми Бретт ойнаған «Соңғы вампир» атты телеспектакльде бұл оқиға өзгертілді. Телевизиялық нұсқада Холмс қалалық пастордың шақыруымен Фергюсонның баласының өлімін тергеуге кіріседі, ал басты күдікті – жаңадан келген Джон Стоктон мырза, эксцентрикалық мінез-құлқымен көзге түсетін және жергілікті, вампирлерге ұқсас отбасынан шыққан адам. Тергеу барысында Джек Фергюсонның бала кезіндегі апат салдарынан аяқтарының толық қызметін жоғалтқаннан кейін, өзін вампир деп санайтыны анықталады, себебі ол мұндай жаратылыстың күші мен қорқынышына сенеді. Ол Стоктонды әйелдерге әсер ете алатын, вампирлік қабілеттері бар «ұстаз» ретінде қарайды. Оқиға Стоктонның апатта қаза болуымен аяқталады; ауыл тұрғындары Стоктонның денесін қазып шығарып, оны оның отбасының ескі, өртенген үйіне апарып қояды; Фергюсон әйелі Джектың салған уын жою үшін қызметшісінің мойнынан қан сорып алады; Фергюсон Стоктонның мәйітін қадауға тырысады; ал Джек өзін қираған Стоктон үйінен секіріп, өзінің балалық ойынша ұша алады деп сеніп, өзін-өзі өлтіреді. Холмс пен Уотсон пойыз күтіп отырғанда оқиғаны талқылай келіп, Холмс әлемнің бұл жағдай туралы есеп беруге әзір емес екенін айтады. «22 ғасырдағы Шерлок Холмс» атты анимациялық телесериалының бір бөлімі осы оқиғаға негізделген. «Сассекс вампирлерінің оқиғасы» деп аталған бөлім алғаш рет 1999 жылы көрсетілді. 2018 жылғы жапондық «Мисс Шерлок» теледрамасы «Сассекс вампирі» оқиғасын 1-ші маусымның 4-ші бөлімі «Вакасуги отбасы» тақырыбында, қазіргі Жапонияда бейімдеді. Бөлім түпнұсқаға өте адал, бірақ кек алу ниетімен қозғалатын қосымша қарсыласты қосады.