"Үш Гарридебтің оқиғасы" Шерлок Холмстың повесі

Кіріспе

1937 жылы АҚШ телеарнасында көрсетілген, "Үш Гарридебтің оқиғасы" кітабына негізделген бағдарлама. Бұл британдық жазушы сэр Артур Конан Дойлдың жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. "Шерлок Холмс оқиғалары" (1927) жинағына енген 12 әңгімеден бірі. Алғаш рет 1924 жылдың 25 қазанында АҚШ-тағы Collier's журналында, ал 1925 жылдың қаңтарында Ұлыбританиядағы The Strand Magazine журналында жарияланды. Доктор Ватсонның кіріспе баяндамасына сәйкес, оқиға "1902 жылдың маусым айының соңында, Холмс қызметтері үшін берілген рыцарь атағынан бас тартқан айда" орын алады, бұл бір күні айтылуы мүмкін жайттарға қатысты. Бұл Артур Конан Дойлдың шамамен сол кезде рыцарь атағын алғандығымен сабақтас.

Сюжет

Холмс 136 Little Ryder Street мекенжайынан Натан Гарридеб деген кісіден хат алады, онда жазушы өзінің ерекше тегі бар басқа біреуді табуға көмек сұрайды. Оған Канзастағы америкалық Джон Гарридеб, егер ол тағы бір Гарридебті таба алса, үлкен мүлікке ие болатынын хабарлайды. Америкалық Холмс пен Уотсонды Бейкер-стриттегі 221B мекенжайына шақырып, Натанның жеке детективтің көмегіне жүгінгеніне наразы болады. Джон Гарридеб өзін заңгермін деп, бірнеше жыл бұрын Канзаста кездескен миллионер жер иесі Александр Гамильтон Гарридеб туралы әңгіме айтады. Гамильтон Гарридеб 15 миллион долларлық мүлкін Джонға, осы тегі бар тағы екі адамды тауып, олармен тең бөлісу шартымен қалдырған. Джон өзінің туған жерінде ешкімді таба алмағандықтан, осы есімді адамдарды іздеу үшін Англияға келгенін айтады. Ол қазірге дейін тек Натанды ғана тапқан. Холмс Гарридебтің Лондонға біраз бұрын келгенін және ол айтқандай жаңадан келмегенін түсінеді. Холмс ойдан шығарылған Канзас саясаткерін ойлап тапқанда, Гарридеб оны бұрын танысқандай айтады. Холмс Гарридебтің жалған айтқанын білсе де, оны жасырып, Натан Гарридебпен кездесуді ұйымдастырады. Кішкентай Райдер көшесіне келгеннен кейін Холмс үйдің сыртындағы Натан Гарридебтің есім тақтасын көреді. Ол бірнеше жылдан бері орналасқан, сондықтан Холмс Натанның американдықтардың жоспарымен қатысы жоқ деген қорытындыға келеді. Натан Гарридеб – ескі монеталардан бастап, ескі сүйектерге дейін әртүрлі заттарды жинап жүрген егде жастағы ерекше мінезді адам. Натанның бөлмелері мұражай сияқты, бірақ оларда қымбат дүние жоқ. Джон Гарридеб ақша сұрамаған, ешқандай әрекетке шақырмаған, ал Натанның американдыққа күдікпен қарауына себеп жоқ. Сапар барысында Джон Гарридеб келеді, ол газетте жарияланған, Говард Гарридебтің берген хабарламасын тапқан дейді. Холмс Джон Гарридебтің өзі жариялаған болуы мүмкін екенін байқайды, себебі сөздер мен жазу ерекше американдық стильде. Натан қарсылық танытса да, Джон Гарридеб оның Бірмингемге барып, Говард Гарридебпен кездесуі керек деп талап етеді. Холмс бұл жоспардың мақсаты – Джон Гарридебтің Натанды біраз уақытқа жолдан шығару екенін түсінеді. Ертесі күні Холмс Скотланд-Ярд инспекторы Лестрейдке барады және Джон Гарридебтің Джеймс Винтер, сондай-ақ Морекрофт немесе "Қылмыскер" Эванс екенін анықтайды. Ол АҚШ-та үш адамды атып өлтіргеннен кейін түрмеден қашқан. Лондонға келген соң, ол Чикаголық қалпындаушы Роджер Прескотті өлтірген. Оның сипаттамасы Натан Гарридебтің бөлмесінде бұрын тұрған адамға сәйкес келеді. Холмс пен Уотсон Гарридебтің үйіне револьвермен қаруланған күйі келеді. Олар ұзақ күтпейді, Винтер келіп жетеді. Жасырынып тұрған Холмс пен Уотсон қылмыскердің "ломырь" көмегімен есікті ашып, кішкентай жертөлеге түсетінін көреді. Олар Винтерді ұстайды, бірақ ол қашпақ болғанда екі рет атып, Уотсонның аяғына тигізеді. Холмс Уотсонның жарақат алғанына қатты ренжулі болып, Винтердің басына қарудың саптамасымен соққы береді, қан шығарады. Әйбақай, Уотсонның жарасы жеңіл болып шығады. Жертөледе баспа машинасы мен жалған банкноттар бар, оларды Винтер өлтірген Прескотт жасырған. Винтер қайтадан түрмеге жіберіледі. Натан Гарридеб көңілі қалып, зейнеткерлер үйіне түседі, бірақ көптеген қылмыстық тергеушілер Прескоттің жабдықтарының табылғанына қуанышты. Жарақат алғанға қарамастан, Уотсон оқиғаның аяқталуына ең қуанышты болып көрінеді, ол Холмстің досының атылғанына байланысты сезімталдығы мен ашуын көріп: "Бұл жарақатқа тұруға тұрарлық еді, бұл жарақаттарға тұруға тұрарлық еді, осы суық масканың артында жатқан адалдық пен махаббаттың тереңдігін білу үшін" дейді.

Holmes receives a letter from a man named Nathan Garrideb of 136 Little Ryder Street, in which the writer asks for help in finding someone else who shares his unusual surname. He has been informed by an American, John Garrideb of Kansas, that if he can find another Garrideb he stands to inherit a large fortune. The American visits Holmes and Watson at 221B Baker Street, and is not pleased that Nathan has involved a private detective. John Garrideb, who claims to be a lawyer, spins a ridiculous story about Alexander Hamilton Garrideb, a millionaire land tycoon he had met in Kansas, years earlier. Hamilton Garrideb was said to have bequeathed his $15 million estate to John, with the proviso that he find two more men of the same surname to share it with equally. John says he has come to England to seek out people with this name, having failed to find anyone in his home country. So far, he has found only Nathan. Holmes deduces that Garrideb has been in London for some time, and is not newly arrived as he claims. When Holmes invents a fictitious Kansas politician, Garrideb says he once knew him. Holmes does not reveal that he knows Garrideb is lying, and instead arranges to meet Nathan Garrideb. Upon arrival at Little Ryder Street, Holmes observes Nathan Garrideb's nameplate outside the house. It has obviously been there for years, and Holmes concludes that Nathan is not associated with the American's schemes. Nathan Garrideb is an elderly eccentric who collects everything from ancient coins to old bones. Nathan's rooms look like a museum, but he holds nothing of financial value. John Garrideb has never asked for any money, nor has he suggested any course of action; and Nathan has no reason, it seems, to be suspicious of the American. During the visit, John Garrideb arrives, having supposedly found a newspaper advertisement purportedly placed by one Howard Garrideb in the course of his everyday business. Holmes observes that John Garrideb must have placed the advertisement himself as the terms and spelling are distinctly American. Despite Nathan's objections, John Garrideb insists that he must travel to Birmingham and meet this Howard Garrideb. Holmes realizes that the whole scheme is John Garrideb's way to get Nathan out of the way for a while. Next day, Holmes goes to see Inspector Lestrade at Scotland Yard and identifies John Garrideb as James Winter alias Morecroft alias "Killer" Evans, who has escaped from prison after shooting three men in the United States. In London, he had killed Rodger Prescott, a Chicago forger whose description matches the former occupant of Nathan Garrideb's room. Holmes and Watson go to Garrideb's home armed with revolvers. They do not have to wait long before Winter arrives. From their hiding place, Holmes and Watson see the criminal use a "jemmy" to open a trapdoor, revealing a little cellar. They capture Winter, but not before he manages to shoot twice, striking Watson in the leg. Holmes is distraught over Watson's injury, and strikes Winter on the head with the butt of a gun hard enough to draw blood. Fortunately, Watson's wound is superficial. The cellar contains a printing press and stacks of counterfeit banknotes, hidden there by Prescott, the man that Winter had killed. Winter is sent back to prison. Nathan Garrideb ends up in a nursing home, so great is his disappointment, but many CID men are pleased that Prescott's equipment has at last been found. Despite being hurt, Watson seems the happiest at the adventure's outcome, declaring, from the sight of Holmes's panic and rage over his friend's shooting, that "It was worth a wound, it was worth many wounds, to know the depth of loyalty and love which lay behind that cold mask".

Жариялану тарихы

"Үш Гарридебтің оқиғасы" 1924 жылғы 25 қазанда АҚШ-та "Collier's" журналында, ал 1925 жылғы қаңтарда Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Бұл әңгіме "Collier's" журналында Джон Ричард Фланаган салған үш суретпен, ал "Strand" журналында Говард К. Элкок салған бес суретпен жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс істері" атты әңгімелер жинағына енгізілді.

Вилма Морган атап өткендей: "Үш Гарридеб" бұрынғы "Қызыл бас лигасы" әңгімесінде қолданылған көптеген сюжеттік элементтерді пайдаланады. Екі әңгімеде де өте наив, отырықшы, орта жастағы күйеу жігіт бейнеленген, ол айлакер қылмыскерлерге қызықты жерде отырады. Екі әңгімеде де бір ойдан шығарылған бай американдықтан кескінделген жалған мұраға негізделген өте күрделі алаяқтық жасалады, мақсаты – күйеу жігітті кетіріп, қылмыскерлерге еркін жол ашу. Бұл жоспар Шерлок Холмс алаяқтықты ашпаса, сәтті аяқталар еді. Екі оқиғаның арасындағы бір айырмашылық – мен оны жақсарту деп ойламаймын – екінші жағдайда, біріншісінен өзгеше, әлгі жазықсыз күйеу жігіт алаяқтықтан қатты ауыр зардап шегеді.

Радио

Бұл әңгіме Эдит Мейзер тарапынан американдық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір бөлігі ретінде бейімделген. Эпизод 1932 жылдың 2 маусымында эфирге шықты, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін сомдады. Әңгіменің басқа да драмалық қойылымдары американдық радиодағы "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" сериясында 1939 жылдың 25 желтоқсанында (Базил Ратбоун Холмс рөлінде, Найджел Брюс Ватсон рөлінде, сондай-ақ Мейзердің бейімдеуімен) және 1949 жылдың 9 мамырында (Джон Стэнли Холмс рөлінде, Уэнделл Холмс Ватсон рөлінде) көрсетілді. Майкл Хардвик драмалық өңдеу жасаған әңгіменің радиоға бейімделуі 1964 жылы BBC Light Programme арнасында, 1952–1969 жылдар аралығында Карлтон Хоббс Холмс рөлінде, Норман Шелли Ватсон рөлінде ойнаған радио сериясының бөлігі ретінде эфирға шықты. "Үш Гарридеб" 1994 жылы BBC Radio 4 үшін Дэвид Эштон тарапынан 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериалдың бөлігі ретінде бейімделді, онда Клайв Меррисон Холмс рөлінде, Майкл Уильямс Ватсон рөлінде, ал Лу Хирш Джон Гарридеб рөлінде ойнады. 2009 жылы әңгіме радио үшін "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" америкалық радио шоуы Imagination Theatre сериясының бөлігі ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлінде, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.

Теледидар

Ол кезде жаңа құрылған NBC 1937 жылы американдық теледидарда "Үш Гарридеб" туындысын көрсетуге рұқсат алу үшін леди Конан Дойлға жүгінді. Бұл Дойлдың детективтік шығармаларының теледидарға алғашқы бейімделуі болды. Осы оқиға "Шерлок" сериалының "Соңғы мәселе" атты эпизодында еске алынады.