Кіріспе

Артур Конан Дойлдың "Жабық қонақтың оқиғасы" (1927) атты қысқа әңгімесі – британдық жазушы сэр Артур Конан Дойлдың жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі және "Шерлок Холмс істер жинағы" циклындағы 12 әңгімеден бірі болып табылады.

Қысқаша мазмұны

Холмске Оңтүстік Брикстоннан келген үй иесі миссис Меррилоу келеді, оның үйінде ешқашан бетін көрсетпейтін ерекше қонағы бар. Ол бір рет кездейсоқ көріп, оны қорқынышты түрде қиратып тастады. Бұрын тыныш жүрген бұл әйел түнде "Құнжыр, құнжыр!" деп айқайлап, қарғыс айта бастады. "Сен жынды ма екенсің! Сен - жындысың! Оның денсаулығы да нашарлап, әлсіреп барады. Меррилоу ханым Холмстың назарына бұл істі ұсынды, өйткені оның жалға алушысы Рондер ханым өзінің айтқысы келетін нәрселеріне діни қызметкерлер мен полицияны қатырмайды. Ол үй иесіне Аббас Парваны атауды айтты, Холмс бұл сөзді түсінеді деп біледі. Әрине, біледі. Бұл өте қайғылы оқиға, цирктегі арыстан бір жолы қашып, екі адамды шауып өлтірді, біреуі қаза тапты, екіншісі қатты жараланды. Соңғысы, әрине, осы пәтерде тұрып жатқан адам, ал біріншісі оның күйеуі. Холмс сол кезде жағдайды аз жасай алады, бірақ, мүмкін, егер біреу оны жалдаған болса, нәтиже басқаша болар еді. Осыған байланысты тергеу барысында Рондер мырзаның өлімі жазатайым оқиға деп танылды. Алайда, тіпті жергілікті полиция да сол кезде кейбір сәйкессіздіктерге байланысты алаңдаған. Мысалы, арыстан мырза мен Рондер әйелінің қақпағында болған, және олар оны тамақтандырған. Неге ол кенеттен қоректендіргіштерін қосты? Неге ол қашып құтылуға тырыспады? Рондер мырза өлтірілген деп болғанда, бірнеше адам айқайлағанды естіген бұл адам кім еді? Брикстонға келгеннен кейін Холмс пен Уотсонды миссис Рондердің бөлмесіне кіргізеді, ол сирек кетеді. Ол шашын жауып тұр. Оның мақсаты - өлер алдындағы күнәсін мойындап, ақталу. Ол Холмс пен Уотсонға мистер Рондердің қорқынышты күйеуі болғанын, тіпті цирк жануарларына қатыгез және зорлық-зомбылық жасағанын айтады, бірақ ол бірнеше рет айыптау үстеліне түскеніне қарамастан, оған бәрібір емес еді. Ол өте бай адам еді, ал айыппұлдар ештеңеге мән бермейтін. Цирк басшысы Леонардо Рондер ханымның сүйіктісі еді. Ол әрқашан оған қолдау көрсетіп, жігерлендіретін, ол өз кезегінде Леонардо күйеуінің қорқатын жалғыз адамы деп санайтын. Ақырында, Рондер ханым мен Леонардо Рондер мырзаның өмір сүруге жарамсыз екенін түсінді және оны өлтіруді жоспарлады. Жобаның бір бөлігі ретінде Леонардо бес мыс бар таяқ жасады, ол арыстанның аяғы сияқты қателікпен жараланған жараларды жібере алады. Бір күні кешке цирк түнде жатқан Беркширдің шағын ауылы Аббас Парвада Рондэр ханым мен Леонардо өз жоспарларын жүзеге асырды. Миссис Рондер мен оның күйеуі арыстанның қақпасына барып, оны тамақтандыруға келгенде, Леонардо арт жағынан келіп, Мистер Рондердің басын таяқпен ұрды, ал Миссис Рондер арыстанды босатып, оны босатқан және іс-әрекет жасаған сияқты етіп көрсетті. Бірақ арыстан, Рондер мырзаның қанының иісімен тамақтануға толы тоқырап, бұрылып, оның орнына Рондер ханымға шабуыл жасап, оның бетін қатты жыртты. Мұны көрген Леонардо айқайлап, басқа цирк мүшелерінің көмегін сұрап жүгірді. Ол шерге шабуыл жасау арқылы өзінің сүйіктісін құтқара алар еді, бірақ ол тым қорқынышты болды. Миссис Рондер тергеу кезінде Леонардоны күйеуінің өлтірілуіне кінәлай алмады және ол енді Холмс пен Уотсонға осы оқиғаны айтып жатыр, өйткені ол жуырда өлетінін сенді. Ол Леонардоны қайта көрмеді, одан хабар да алмады. Сол оқиғадан кейін ол жалғыз және жамылғысы бар өмір сүрді. Холмс бұл жағдайда кеңес бере алады; Рондер ханымның өзін-өзі өлтіруді ойластырғанын түсінген ол оның өмірі шыдамсыз әлемдегі шыдамдылық үлгісі ретінде бір нәрсеге тұрарлық екенін еске салады. Ол бұған жауап ретінде пердесін көтереді, ал көрініс қорқынышты. Дегенмен, Холмс екі күннен кейін миссис Рондерден плюс қышқылынан бөтелке алады. Ол өзін өлтіру үшін оны пайдалану еді, бірақ Холмс оған айтқан не қарастырғаннан кейін, ол, әрине, жақсы ойлады.

Жариялану тарихы

"Көрмелі қонақтың оқиғасы" алғаш рет 1927 жылғы қаңтарда АҚШ-та "Либерти" журналында, ал 1927 жылғы ақпанда Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Әңгіме "Либерти" журналында Фредерик Дорр Стил салған төрт суретпен, ал "Странд" журналында Фрэнк Уайлстың үш суретімен бірге шықты. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс істері" жинағына енгізілді.

Радио

1932 жылы Эдит Мейзер бұл әңгімені американдық радиосериал "Шерлок Холмс оқиғалары" бөлігі ретінде бейімдеді. Ол 1932 жылғы 26 мамырда Ричард Гордон Шерлок Холмс, ал Ли Ловелл Доктор Уотсон рөлінде ойнады. Мейзердің оқиғаның тағы бір драмалық нұсқасы 1935 жылғы 31 наурызда сол сериалда көрсетілді (Луи Гектор Холмс, ал Ловелл Уотсон рөлінде). Мейзер бұл әңгімені "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радиосериалының эпизодтары ретінде де бейімдеді, ол 1942 жылғы 15 ақпанда (Базил Ратбоун Холмс, Найджел Брюс Ватсон рөлінде) және 1948 жылғы 20 маусымда (Джон Стэнли Холмс, Альфред Ширли Ватсон рөлінде) эфирге шықты. "Күлдір-бұлдырлы қонақ" 1994 жылы Роджер Дэнс тарапынан BBC Radio 4 үшін бейімделді, бұл 1989–1998 жылдардағы радиосериалдың бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлінде ойнады. Гарриет Уолтер Эужениа Рондер, ал Дуглас Хеншалл Леонардо рөлін сомдады. 2006 жылы бұл әңгіме радио үшін "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" сериясының эпизоды ретінде бейімделді, бұл американдық радиошоу Imagination Theatre-дың бір бөлігі болды, онда Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.

Теледидар

1993 жылғы Гренада теледидарының "Шерлок Холмс" сериясының "Құқықтық жеңімпаз" атты эпизодында Джермеи Бретт Холмс рөлінде осы әңгімеден алынған, барс шаққан жамылғылы әйелдің Холмске хабарласуы сюжеттік тәсілін пайдаланады, бірақ "Асыл жеңімпаздың оқиғасы" негізіндегі басты сюжеттің бір бөлігі ретінде есімдерді, кейіпкерлерді және жағдайды өзгертеді.