Кіріспе

"Көшбасшыдан қайтқан бояу сатушының оқиғасы" (1926), британдық жазушы сэр Артур Конан Дойл жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі, "Шерлок Холмс істер жинағы" жинағына енген 12 әңгімеден бірі.

Сюжет

Шерлок Холмс Льюишемде тұратын зейнеткер сурет салу құралдары сатушысы Джозия Амберлидің жас әйелінің жоғалып кеткенін анықтау үшін жалданады. Ол көршісі доктор Рэй Эрнестпен бірге көп сомадағы ақша мен құнды қағаздарды алып кеткен. Амберли олардың екеуінің ізін табуды қалайды. Холмс қазірдің өзінде басқа бір іспен айналысып жатыр, сондықтан доктор Ватсонды Льюишемге жіберіп, мүмкіндігінше бақылау жасауды тапсырады, бірақ Ватсон бұл Холмсқа жататын мәселе екенін жақсы біледі. Ол Амберлидің үйін бояп жатқанын байқайды, бұл сәл қызық көрінеді. Ол тіпті Амберлидің әйелінің пайдаланбаған театр билетін көреді; ол және оның жары жоғалып кеткен, ал Амберли әйелінің бас ауруына шағымданғаннан кейін ғана театрға жалғыз барған. Ватсон орын нөмірін жазып алады. Ватсон сондай-ақ Амберлидің әйелі құнды заттарды алып кеткен сақтау бөлмесін көреді. Оның жеке кілті болған. Көшеде әскери киімдегі адамды кездестіреді, кейін ол 221B Бейкер көшесіне қайтып келе жатып Блэкхит станциясында пойызға үдеп бара жатқанын көреді. Холмс оның сипаттамасын таниды; ол детективтер арасындағы қарсыласы Баркер екенін анықтайды. Кейін Рей Эрнесттің отбасы жоғалған дәрігерді табу үшін оны жалдаған екені белгілі болады. Амберли туралы тағы бірнеше мәлімет анықталады. Ол ашкөз және сондықтан қызғанышпен қараушы адам. Ол әуесқой шахматшы (Эрнест те солай, осылай танысқан), бұл Холмсқа оның да ашкөз ойлы екенін көрсетеді. Холмс күдіктенеді және Ватсон мен Амберлиді Эссек графтығындағы Фринтон қаласына жақын орналасқан Кіші Пурлингтон деген шалғай ауылға бекер жібереді, Амберлиді жолдан шығарып, Холмс үйіне кіріп тексеру үшін уақыт беру мақсатында. Оны Баркер "ұстап алады", бірақ олар бірлесіп жұмыс істеуге келіседі. Олар қорытындыға келеді, содан кейін Холмс Амберлиге "Денелермен не істедің?" деген драматикалық сұрақ қояды. Холмс Амберлиді улап, оның у талғамын ішуіне кедергі келтіреді. Амберлидің кінәлі екені анық. Холмс осы тұжырымға қалай келгенін түсіндіреді. Амберлидің кінәсіздік алғысы Холмс оның Хеймаркет театрындағы орындығы сол түні бос болғанын, орын нөмірі Ватсон көрген билеттен анықталғанын анықтағанда құлайды. Сонымен қатар, сурет те маңызды болды. Холмс оның иіс жасыру үшін салынғанын түсінді, және ол көп ұзамай оның не екенін анықтады: газ. Ол сақтау бөлмесіне келіп, сыртында краны бар газ құбырын табады. Амберли әйелі мен оның жарына (доктор Эрнест сондай екенін сенген) сақтау бөлмесіне шақырып, оларды құлыптап, қызғаныштан газды қосып өлтірген. Ол жай ғана "ұрланған" құнды заттарды бір жерге жасырған. Жәбірленушілердің бірі өшпес қарындашпен "Біз біз" деп жазған, мүмкін "Бізді өлтірді" деп жазғысы келген болар. Амберли бұны байқамаған сияқты, Холмсты "таза мақтаныш үшін" жалдаған, ешкім оны таба алмайды деп сенген. Мәйіттер бақтағы ескі құдықтан табылды, олар иттер үйінің астында жасырылған, Холмс полицияға іздеуді ұсынған жерде. Холмс Амберлидің психикалық жағдайына байланысты оның жазаға тартылмастан, Бродмурға жіберілетінін сендіреді.

Жариялану тарихы

"Көңілді суретшінің оқиғасы" алғаш рет 1926 жылдың желтоқсанында АҚШ-та "Либерти" журналында жарияланды. Ол Ұлыбританияда 1927 жылдың қаңтарында "The Strand Magazine" журналында жарық көрді. Әңгіме Фредерик Дорр Стилдің "Либерти" журналында салған төрт суретімен, ал "Странд" журналында Фрэнк Уайлстың бес суретімен бірге жарияланды. Бұл әңгіме 1927 жылдың маусымында Ұлыбритания мен АҚШ-та жарық көрген "Шерлок Холмс істері" атты қысқа әңгімелер жинағына енді.

Радио

Бұл әңгіме 1931 жылы Эдит Мейзер америкалық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір бөлігі ретінде бейімделді. Ол 1931 жылдың 6 сәуірінде эфирға шықты, Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлінде, ал Ли Ловелл – доктор Уотсон рөлінде ойнады. Мейзер сонымен қатар "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радио сериясының сценарийшісі болды, ол осы әңгімеге негізделген екі эпизодты, тиісінше 1940 жылдың 11 наурызында және 1943 жылдың 3 қыркүйегінде көрсетті. Базиль Ратбоун Холмс, ал Найджел Брюс Ватсон рөлін сомдады. Майкл Хардвиктің "Қосымша бояу сатушысы" романының радиоға бейімделуі 1964 жылы BBC Light Programme арнасында 1952–1969 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі ретінде көрсетілді, онда Карлтон Хоббс Шерлок Холмс, ал Норман Шелли доктор Уотсон рөлінде ойнады. "Қосымша бояу сатушысы" 1994 жылы Берт Кулес тарапынан BBC Radio 4 үшін драматизацияланды, бұл 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс, ал Майкл Уильямс Ватсон рөлін сомдады. Стивен Торн инспектор Лестрейд, Джордж Коул Джозиа Амберли, ал Наташа Пайн миссис Амберли рөлінде ойнады. Бұл нұсқада Холмс зейнетке шығып, бірден Бейкер көшесін тастап кеткені, өзінің біліктілігін жоғалтқанын сезініп, "елге, жалғыздыққа, ойға және араларыма уақыт келді" деп есептегені көрсетіледі. 2009 жылы М.Дж. Эллиотт бұл әңгімені американдық радио шоуы Imagination Theatre-дегі "Шерлок Холмстың классикалық оқиғалары" сериясының бір бөлігі ретінде радиоға бейімдеді, онда Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.

Теледидар

Бұл оқиға 1965 жылы BBC телесериалының "Шерлок Холмс" сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді, онда Шерлок Холмстың рөлін Дуглас Уилмер, Ватсонның рөлін Найджел Сток, ал Жосия Эмберлидің рөлін Морис Денхэм сомдады. Тек бір айырмашылығы – инспектор Маккиннонның орнына инспектор Лестрейд (Питер Мэдден) келді.