Кіріспе
15-16 ғасырдағы итальяндық философ және діни қызметкер, әулие Томас Каетан, ОП (20 ақпан 1469 – 9 тамыз 1534), сондай-ақ Гаетан, көбінесе Томасо де Вио немесе Томас де Вио деп аталады, итальяндық философ, теолог, 1508 жылдан 1518 жылға дейін Уағыздаушылар орденінің басшысы және 1517 жылдан өліміне дейін кардинал болды. Ол өзінің заманындағы көрнекті теолог, қазір Мартин Лютердің тұжырымдамаларына және протестанттық реформацияға қарсы католиктердің өкілі ретінде танымал, ол Аугсбургте Папаның өкілі болған кезде, сондай-ақ Томас Аквиннің "Теологиялық жинағына" жасаған кеңінен тараған түсіндірмелері үшін белгілі. Оны замандасы, Театин орденін құрған Қажетханмен шатастыруға болмайды.
the saint
Thomas Cajetan, OP ('/k//æ//d//ʒ//ə//t//ən/; 20 February 14699 August 1534), also known as Gaetanus, commonly Tommaso de Vio or Thomas de Vio, was an Italian philosopher, theologian, the Master of the Order of Preachers 1508 to 1518, and cardinal from 1517 until his death. He was a leading theologian of his day who is now best known as the spokesman for Catholic opposition to the teachings of Martin Luther and the Protestant Reformation while he was the Pope's legate in Augsburg, and among Catholics for his extensive commentary on the Summa Theologica of Thomas Aquinas. He is not to be confused with his contemporary, Saint Cajetan, the founder of the Theatines.
Өмір
Ол Гаета қаласында, сонда Неаполь Корольдігінің бір бөлігі болған жерде, Jacopo Vio ретінде дүниеге келді. Дінбасы ретінде монах болғандықтан Томмазо есімін алды, ал Cajetan деген тегі туған қаласынан шыққан. Он бес жасында Доминикан орденіне кірді және өзін қасиетті Тома Аквинскийдің философиясын зерттеуге арнады. Отыз жасқа толғанға дейін Падуада теология ғылымдарының докторы, ал кейіннен метафизика профессоры болды. 1494 жылы Феррарада Пико делла Мирандоламен өткізген жария пікірсайыс оның теологиядағы беделін арттырды. 1507 жылы бас прокурор, ал бір жылдан кейін, 1508 жылы Доминикан орденінің бас генералы болды. 1511 жылы диссидент кардиналдар тобы Папа Юлий II-ге қарсы Пизадағы Conciliabulum шақырып, ол сайлау алдында қабылданған сайлау шартын елемеді. Cajetan бірнеше жарияланымда Папалық билікті күшпен қолдады. Бұл жарияланымдар Сорбоннамен айыпталып, Людовик XII патшаның бұйрығымен көпшілік алдында өртеліп жіберілді. Папа Юлий II Пизаға қарсы құрған Бесінші Латерандық кеңесте (1512-17 жж.) De Vio жетекші рөл атқарды. Кеңестің екінші сессиясында ол ашылу сөз сөйлеп, Папаның билігі кеңестің билігінен жоғары екенін мойындаған жарлықты қабылдауға қол жеткізді. Өзінің ұстанымын қорғау үшін Cajetan Tractatus de Comparatione auctoritatis Papæ et conciliorum ad invicem атты еңбегін жазды. Jacques Almain бұл еңбекке жауап берді, ал Cajetan өзінің Apologia еңбегінде жауап қайырды. Cajetan Almainнің шіркеудің басқару жүйесінің билеушіге шектеулер қойылып, жай ғана мемлекеттік режимге ұқсауы керек деген пікірін қабылдамады. Папалық құқықтарды қолдағандығы үшін Cajetan Гаета епископы болды, ал 1517 жылы Папа Лев X оны кардинал және Палермо архиепископы етіп тағайындады. 1517 жылы Лев X оны Римдегі Сан-Систоның кардинал-пресвитері етіп тағайындады. Келесі жылы Палермо архиепископы болды. 1519 жылы Палермодан Гаета епископы болуға кетті, император Карл V-нің сайлауы үшін De Vio ынтамен еңбек еткен болатын. 1518 жылы Cajetan Аугсбург диетасына легат ретінде жіберілді және Фридрих III, Саксония сайлаушысының тапсыруымен Мартин Лютердің ілімдерін тексеруге кірісті. Хилэр Беллоктың айтуынша, "[Лютер] өзінің қарсыластарымен қатыгездікпен күреспеді, қатыгездік оның жағында болды. Бірақ, оған қарсы іс-әрекеттер жасалды, ол ақымақ болып көрінді; ол, мысалы, жалпы кеңестің билігін жоққа шығаруға қарсы сыналып, бұл билік Папалыққа қарсы ойнауға арналған аса маңызды карта болды". 1519 жылы Cajetan Лютерді шіркеуден шығару туралы заң жобасын жасауға көмектесті. Өте қабілетті дипломат және әкімші болып танылған Cajetan басқа да көптеген келіссөздер мен мәмілелерге қатысты. 1521-1522 жылдардағы конклавта кардинал Джулио де Медичимен бірлесіп, Адриан Бойенс, содан кейін Тортоза епископының Папа Адриан VI болып сайлануын қамтамасыз етті. Ол Папа Климент VII кезінде де ықпалын сақтап, Бурбон констеблі мен Фрунсбергтің Римді шабуылдағаннан кейін (1527) қысқа мерзімге түрмеге қамалды, бірнеше жылға өзінің епархиясына кетіп, 1530 жылы Римге оралды, Климент Папаның алдында бұрынғы ықпалды орнын иеленді, оның тапсыруымен Англияның Генрих VIII-нің Катерина Арагонмен некесін жою туралы өтінішіне қарсы шешім қабылдады. Климент VII "Нюрнберг рецесі" туралы есеп беруге тағайындаған кардиналдар комиссиясында De Vio көпшілікке қарсы шығып, лютерандарға белгілі бір жеңілдіктер ұсынды, атап айтқанда, грек шіркеуіндегідей дін қызметкерлерінің некелесуі және Базель кеңесінің шешіміне сәйкес екі түрлі қатысу. Cajetan 1534 жылы Римде қайтыс болды.
Көзқарастар
Философ және логик ретінде Каетан аналогия идеясын қорғады. Теолог ретінде Каетан ескі томистік бағытталған схоластик болғанымен, оның жалпы ұстанымы Реджинальд Поулдың да жататын мектептегі орташа реформаторлардың ұстанымымен сәйкес келді, яғни ол гуманистік қайта жаңғырудың ең жақсы элементтерін католик православиесімен үйлесімділікте сақтап, Августин доктринасының қайта жаңғыруы арқылы жарықтандырылған құндылықтармен қатар ұстауға ұмтылды. Томалық философия саласында ол үкім шығарудағы айқын тәуелсіздігін көрсетті, неке және ажырасу туралы либералды көзқарастарды білдірді, материалдық тозақтың бар екенін жоққа шығарды және қоғамдық дұғаларды ана тілінде оқуды жақтады. Кейбір доминикандықтар оның көзқарастарын Әйіпті Томасқа қарағанда тым тәуелсіз деп санады. Париждегі Сорбонна осы көзқарастардың бір бөлігін еретік деп таныды және 1570 жылғы оның Аквинаның «Сумма» атты маңызды түсіндірмесінің басылымындағы наразылық тудырған бөлімдер алынып тасталды. Осы рухта ол Аристотельдің шығармаларына және Аквинаның «Суммасына» түсініктемелер жазды, ал өмірінің соңында Ескі және Жаңа өсиеттерді, Сүлеймен әнін, Пайғамбарлар мен Иоаннның аянынан басқа, мұқият аударды. Каетан сондай-ақ практикалық маңызы бар мәселелер бойынша пікірлер жазды, мысалы, иесін анықтау мүмкін емес, тоналған мүліктің тағдыры туралы. Реформацияға қарсы тұрып, ол Мартин Лютерге қарсы бірнеше еңбек жазды және Германиядағы папалық делегаттардың саясатын қалыптастыруға белсенді қатысты. Ол схоластикада білімді болғанымен, реформаторлармен күресу үшін өзіне жеткілікті Киелі кітап білімі жоқ екенін түсінді. Ол осы зерттеуге ерекше құлшыныспен берілді, Ескі және Жаңа өсиеттердің көп бөлігіне түсініктемелер жазды және мәтінін сыни тұрғыдан қарастырып, сөздік және дәстүрлі түсіндірулерден кетуге кең мүмкіндік берді. Каетан қатаң діншіл және ынтасы зор адам болды. Доминикандықтардың шіркеу тәртібін сақтаудың ең жоғары қажеттілігі туралы идеясынан шығып, ол папалық билікті қорғады және папаның «жер бетіндегі Құдайдың айнасы» болуы керек екенін жариялады.
Папа билігіне қатысты көзқарастар
Пиза кеңесінің консилиаризмді қолдауына қарсы, жалпы кеңестің билігін папаның билігінен жоғары қоятын болса, Каетан жалпы кеңестің тек папа еретик болған жағдайда ғана папаны соттауға құқылы екенін айтты. Егер папа зұлым болғанмен, еретик болмаса, Каетан зұлымдықтарды азайту үшін қарсылық жеткілікті дейді, ал папасыз шақырылған кеңес «бассыз» болады (қой мен оның бақташысы арасындағы қарым-қатынас туралы кітаби мысал келтіріледі), сондықтан оны қызметтен алуға болмайды. Бірақ егер сөз ересь туралы болса, Каетан биліктегі папаға әділ сот процесін өткізу үшін ерекше жалпы кеңес шақырылуы мүмкін екенін, ал егер ол еретик деп табылса, кеңес папалық лауазым мен оны иеленуші арасындағы байланысты үзуге құқылы екенін жазды. Каетан, Жон Париж және Августин Триумфтың еретик папаларды қызметтен алу туралы ұқсас пікірлеріне сүйене отырып, Тит 3:10-ды еретик папа екі ескертуден кейін қызметтен алынуы керек деп түсіндірді.
Аквина туралы
ХХ ғасырдың ортасында Кейетанның ой-пікірін кейбір католик комментаторлары теріс бағалады, олар неотомистік ой-пікірге қарсы тұрып, Кейетанды Томас Аквиннің ойларын бұрмалап түсіндірген алғашқы адам ретінде көрсетті. Фергус Керр 2002 жылы «Аквинадан кейін» атты кітабында осы мәселеге қарсы шықты. Ол Этьен Гилсонның «философия» мен «христиандық» қарама-қайшылықты пәндер деген пікірге жауап бергенін айтты. Гилсонның пікірінше, ежелгі гректердің барлық нәрсенің себебін іздеуімен рухтанған, эллинистік яһудилік, Патристика және орта ғасырлық ойлауда «христиан философиясы» деп атауға болатын бір жол болған. Гилсонның айтуынша, осы байланыс алғаш рет Кейетанның ойлауында үзілді, себебі Кейетан, скотизмнің ықпалында болып, Томас Аквиннің барлық нәрсенің өмірлік актісінен тұратын метафизикасын субстанцияның онтологиясына дейін кемсітті. Сондықтан, Гилсонның есебінде, Кейетан мен оның ізбасарлары Томасты барлық нәрсенің болуы Құдайдың таза шындығына қатысу ретінде емес, тек заттардың формалары мен мәніне назар аударушы ретінде көрсетті. Осыған сәйкес, Гилсон үшін «философия» мен «христиандық» тек қана Кейетаннан кейінгі дәстүрде христиандық ой-пікір түсінілген жағдайда ғана үйлесімсіз болады – бұл дәстүр христиандық ой-пікірдің бұрынғы, беделді дәстүрінен нашар. Анри де Лубак 1946 жылы жарық көрген «Surnaturel» еңбегінде, Аквинаның табиғи және табиғаттан тыс нәрселерге қатысты көзқарастары туралы баяндап, Кейетанның Аквинаны түсіндіруінің ықпалды болғанымен, дұрыс емес екенін жазды. Де Лубак, Кейетанның Аквинасты Аристотельшіл ретінде қарастырғанын, Аристотельдің «Физикасынан» алынған табиғат анықтамасын қолданғанын, бұл адам табиғатын өзінің ішкі күштері, тілектері және мақсаттарымен толығымен өзіне жұмбақ ретінде бейнелегенін дәлелдеді. Де Лубак Аквинаны аристотельшіл деп санамады және кейінгі католик ойлары Томас Аквинаның табиғат пен құдайдың кәсібі арасындағы қарым-қатынас туралы дұрыс емес түсіндірулерін жасады. 2006 жылы Ральф МакИнерни және басқа ғалымдар Де Лубак пен Гилсонның Кейетанның жұмысына жасаған теріс бағасын сынға алды. МакИнерни, Кейетанға қатысты сын-ескертпелер оның еңбектерінен алынған нақты дәлелдермен расталмағанын, сонымен қатар, Аквинаны бұрмалаған Кейетан емес, Гилсон екенін жазды.
Басқа
Брюс Метцгер Кейетанның Киелі кітапқа жазған түсіндірмелерінің таңғаларлықтай "қазіргі" болғанын, алдын ала Киелі кітап мәтінін сынау әдісін болжағандығын жазды. Ерекше айта келерлік жайт, Кейетан Яқып, Яһуда, 2 Жохан және 3 Жохан хаттарының апостолдардың өзі жазғандығына қатысты бұрынғы христиандық күмәндерді қайта көтерді, сондай-ақ Еврейлерге арналған хаттың Пауылдың авторы екеніне қарсы шықты.