Кіріспе

Шығыс христиандығындағы монастырь атағы. Шығыс христиандығында қолданылатын архимандрит атағы ( /ɑr//k//ɪ/'/m//æ//n//d//r//aɪ//t/// ), бастапқыда бірнеше "қалыпты" абаттар мен монастырларды бақылау үшін епископ тағайындаған жоғары аббат (гегумен, "жетекшілік ету" мағынасындағы етістіктің қазіргі уақытқа қатысты түрі) немесе ерекше үлкен және маңызды монастырьдың абысы ретінде тағайындалған аббатқа қатысты. Шығыс православие және Шығыс католик шіркеулерінде "архимандрит" атағы көбінесе тек құрметті атақ ретінде (ешқандай нақты монастырға қатысы жоқ) қолданылады және иеромонахқа шіркеуге көрсеткен қызметі үшін құрмет немесе алғыс ретінде беріледі. Бұл атақ тек монах болып тоғысқан дін қызметкерлеріне ғана беріледі, ал монах емес (көбінесе үйленген) дін қызметкерлеріне архиерей атағы беріледі.

Тарих

Термин грек тілінен шыққан: бірінші элементі ἀρχι archi сөзі "ең жоғары" немесе архон "билеуші" мағынасын береді; ал екінші түбірі μάνδρα mandra сөзі "қоршалған жер", "мал төлеу орны" немесе "қапас" мағынасын білдіріп, "монастырь" дегенді де көрсетеді (мысалы, "қоғам" үшін "қойым" қолданылуын қараңыз). Бұл атақ 5 ғасырдан бері қолданылып келеді, бірақ алғаш рет шамамен 375 жылы Епифанийға жолданған хатта, оның "Панариум" еңбегіне қосымша айтылады. Алайда, Палладийдің "Лаусиак тарихы" бұл атақтың 4 ғасырда Әулие Пахомийге қатысты кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Монастырлардың басқаруы епископтық лауазымды тұлғаға – Ұлы Сакеллариосқа ("сакристанға") өткен кезде архимандрит атағы маңызды монастырлардың абаттары үшін құрметті атаққа айналды (қалыпты абаттан – гегуменнен айырмашылығы).

Византиялық қолданыс

Шығыс православие және Византия католик шіркеулері әдетте өз епископтарын архимандриттер қатарынан таңдайды. Абаттар ретінде игумен мен архимандриттің міндеттері бірдей; бірақ, қасиетті қызмет кезінде игумен қарапайым мантия киеді, ал архимандриттің мантиясы қасиетті жазулармен безендірілген; архимандрит сондай-ақ пасторальдық таяқ (патерица) тасымалдайды.

Киев мегаполисі

Бастапқыда, кейбір жағдайларда ол қосымша лауазым ретінде берілген: мысалы, 1174 жылғы қолжазбаларда Киев үңгір монастырінің игумені Поликарп "игумен архимандрит" деп аталған.

Орыс тілінде

1764 жылы орыс православие шіркеуі монастырларын ұйымдастырып, оларды үш санатқа бөлді және тек екінші немесе бірінші санаттағы монастырлардың игумендеріне ғана архимандрит атағын берді. Үшінші санаттағы монастырлардың игумендерін "гегумен" деп атау қабылданды. Ресей дәстүрінде архимандрит митра киеді.

Грек тілінде

Төрт ежелгі Шығыс Православ Патриархаттарының рухани билігіндегі шіркеулер әдетте, монах-қасиеттінің архимандрит шеніне көтерілуі алдында дінтану бойынша жоғары білімі болуын талап етеді. Кейде, егер қасиетті гуманитарлық ғылымдар немесе ғылым сияқты басқа академиялық салаларда ерекше жетістіктер көрсетсе, бұл талаптан бас тартуға болады.

Батыс қолданысы

Абат болып қызмет атқармаса, архимандрит "Өте Құрметті Архимандрит" аталымын алса, ал аббаттық міндеттері болса "Дұрыс Құрметті Архимандрит" аталымын қолданады. Бұл сөз Колумбан Ережесінде (шамамен 7 ғ.) кездеседі, ал ду Канге латын тіліндегі құжаттарда оның қолданылуының бірнеше мысалын келтіреді, бірақ ол ешқашан Батыста кеңінен таралған жоқ. Дегенмен, грек және славян христиандығымен байланыс болғандықтан, бұл атақ кейде Оңтүстік Италияда және Сицилияда, Хорватияда, Венгрияда және Польшада кездеседі.