Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жыл бойы діни мерекелерге арналған көру қабылдауының ерекшеліктері
Properties of visual perception specified for religious festivities over the year
Литургиялық түстер – христиандық құлшылықта қолданылатын киімдер мен безендірулерге арналған белгілі бір түстер. Лаванды, көк, ақ, жасыл, қызыл, алтын, қара, құлақшөп және басқа да түстердің символикасы, құлшылық жылдың маусымына сай көңіл-күйді немесе ерекше оқиғаны атап көрсетуге қызмет етеді. Діни қызметкерлердің киімдерінің түсі мен олардың хор киімдерінің арасында айырмашылық бар, және бұл айырмашылық, кейбір ерекшеліктерден басқа, құлшылық жылдың маусымдарына байланысты өзгермейді.
Liturgical colours are specific colours used for vestments and hangings within the context of Christian liturgy. The symbolism of violet, blue, white, green, red, gold, black, rose and other colours may serve to underline moods appropriate to a season of the liturgical year or may highlight a special occasion. There is a distinction between the colour of the vestments worn by the clergy and their choir dress, which with a few exceptions does not change with the seasons of the liturgical year.
Византиялық ырым
Шығыс православие шіркеуінің барлық мүшелері, Византия лютеран шіркеулері және Византиялық ритуалды ұстанатын Шығыс католик шіркеулері қолданатын Византиялық ырымда түстердің жалпыға бірдей жүйесі жоқ. Византия дәстүрінің қызмет кітаптарында киімдердің тек "жарық" немесе "қою" болуы ғана көрсетілген. Грек дәстүрінде салтанатты мерекелерде күрең немесе бордо түсі жиі қолданылады, ал қалған уақытта түрлі түстер пайдаланылады, олардың ішінде алтын және ақ ең көп таралғандары. Бұл түстердің нақты қолданылуы әртүрлі болғанымен, ең көп кездесетін қолданылулары төмендегідей: Бірден-бір ерекшелік – Ұлы аптада қара түс қолданылады. Дегенмен, кейбір киімдерде қызыл, алтын немесе көк түсті әшекейлер кездесуі мүмкін.
The Byzantine Rite, which is used by all the member churches of the Eastern Orthodox Church, the Byzantine Lutheran Churches and the Eastern Catholic Churches of Byzantine Rite, does not have a universal system of colours, with the service books of the Byzantine tradition only specifying "light" or "dark" vestments. In the Greek tradition, maroon or burgundy are common for solemn feast days, and a wide variety of colours are used at other times, the most common of which are gold and white. Exact use of these colours varies, but the following are the most common uses: The only exception is during Passion Week when black is used. Nonetheless, trimmings of red, gold or blue may be found on some vestments.
Эфиопиялық ырым
Эфиопияның литургиялық дәстүрі, Эфиопиялық Православ шіркеуі мен Эфиопиялық Католик шіркеуі ұстанады, кең ауқымды литургиялық түстерді қамтиды. Эритреяда да ұқсас дәстүрлер сақталады.
The liturgical tradition of Ethiopia, followed by the Ethiopian Orthodox Church and the Ethiopian Catholic Church, embraces a wide variety of liturgical colours. In Eritrea, similar traditions are followed.
Лютеран шіркеулері
Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуі (ELCA) англикандықтар мен олардың скандинавиялық лютерандық әріптестеріне ұқсас түстер схемасын қолданады, бірақ алтын түс тек Пасхалық сергек және Пасха күні қызметтерінде, сондай-ақ Ұлы аптада қызыл түс орнына қолданылады. Көк түс Адвентте қолданылады. Ақ түс Рождество, Епифания, Пасха жексенбісі, Киелі Үштік және Мәсіх Патшасы үшін қолданылады. Ораза айында күлгілт түс қолданылады. Пентикосттан кейінгі және Епифаниядан кейінгі уақытта жасыл түс қолданылады. Лютеран шіркеуінің Миссури Синоды (LCMS) және Висконсин евангелистік лютеран Синоды (WELS) да ұқсас жүйені қолданады, бірақ күлгілт түс Адвент пен Оразаның негізгі түсі болып табылады (көк түс тек Адвент үшін балама түс ретінде), ал Рождество мен Пасхада ақ түс орнына алтын түс қолданылады (католик шіркеуінің тәжірибесіне ұқсас). WELS-те, Аян кітабының ілімдеріне байланысты шіркеудің кезеңі болып табылатын Соңғы уақыттар кезеңінде де қызыл түс қолданылады, бұл Жаңа Иерусалимнің құрылуымен аяқталады (ELCA-дағы Мәсіх Патшасына сәйкес). Үш шіркеудің барлығында, ELCA-да да, қазан айының соңғы жексенбісінде, 31 қазанда Реформация күнін тойлау үшін, Мартин Лютер 95 тезисін Виттенберг қамалының есігіне ілген кезде қызыл түс киіледі.
The Evangelical Lutheran Church in America (ELCA) uses a similar colour scheme as that of the Anglicans and their Scandinavian Lutheran counterparts, with the use of gold only for the Easter Vigil and Easter Sunday services and Holy Week using scarlet rather than crimson. Blue is used for Advent. White is used for Christmas, Epiphany, Sundays of Easter, Holy Trinity, and Christ the King. For Lent, purple is used. During the time after Pentecost and the Epiphany, green is used. Both the Lutheran Church–Missouri Synod (LCMS) and the Wisconsin Evangelical Lutheran Synod (WELS) use a similar system, but with purple being the primary colour for both Advent and Lent (with blue being the alternate colour for Advent only), and the use of gold in place of white for both Christmas and Easter (in similar practice to the Catholic Church). In the WELS, the use of red is also done during the Period of End Times, a period of the Church regarding the teachings of the Book of Revelation, culminating in the creation of the New Jerusalem (corresponding to Christ the King in the ELCA). In all three churches, including the ELCA, red is also worn on the last Sunday of October, in celebration of the Reformation on October 31, when Martin Luther nailed the 95 Theses onto the door of Wittenberg Castle Church.
Сарум ырысы
Сарум ырымы – Реформацияға дейін Англияда қолданылған ортағасырлық литургиялық дәстүр, оның ерекше литургиялық түстер жиынтығы болған. 19 ғасырдағы Англо-католик жаңғыруынан кейін, Англия шіркеуінің бірқатар шіркеулері Сарумның литургиялық түстерін қабылдауға көшті, бұл римдік емес, католиктіктің ағылшынша бітіміне қол жеткізуге бағытталған әрекет болды. Осы идеяның негізгі жақтаушыларының бірі Перси Дирмер еді. Ортағасырлық Сарум ырымында қолданылған нақты түстер туралы пікірлер әртүрлі, бірақ Сарум схемасын қолданатынын мәлімдейтін заманауи шіркеулер қабылдаған түстердің ішінде, әсіресе, Адвент айындағы терең көк түс, ол көбінесе «Сарум көгі» деп аталады, және Ұлы ораза кезіндегі ақталмаған зығыр ерекше аталады. Сарум ырымы Англия шіркеуі мен Епископ шіркеуінде (АҚШ) ресми түрде бекітілген емес, бірақ көптеген соборлар мен приход шіркеулеріне әсер еткен.
The Sarum Rite was a medieval liturgical rite used in England before the Reformation which had a distinct set of liturgical colours. After the Anglo Catholic Revival of the 19th century, certain Church of England churches began adopting Sarum liturgical colours as an attempt to produce something that was an English expression of Catholicism rather than a Roman expression. One of the chief advocates behind this was Percy Dearmer. The exact colours used by the mediaeval Sarum rite are a matter of dispute, but colours adopted by contemporary churches claiming to use the Sarum scheme include in particular deep blue for Advent, which may be popularly referred to as "Sarum blue", and unbleached linen for Lent. The Sarum rite has never received official approval in the Church of England or Episcopal Church (United States), but has influenced a number of cathedrals and parish churches.
Методистік шіркеулер
Методистер лютерандар мен рим-католиктер қолданатын түстер схемасына ұқсас түстерді қолданады. Біріккен методистік шіркеу 1990 жылдардың басына дейін қызыл түсті тек Елуінші күн мейрамына ғана, тіпті Елуінші күн мейрамынан кейінгі жексенбі күндерін де қолданды. Жасыл түсті пайдалану әдетте тамыз айының соңынан қыркүйек айының басына дейін жалғасатын Патшалық уақытына (соңғы жексенбі күні) дейін сақталды. 1992 жылғы "Құдайға құлшылық ету кітабы" жарияланғаннан бері UMC ЕЛКА тәжірибесіне сәйкес, қызыл түсті тек Елуінші күн мейрамына, Қасиетті аптаға және Реформация жексенбісіне, ал Пентекост маусымының қалған уақытында жасыл түсті киеді.
Methodists use a colour scheme similar to those used by Lutherans and Roman Catholics. The United Methodist Church, prior to the early 1990s, used red solely for Pentecost, even including the Sundays after Pentecost Sunday, with the use of green being reserved for the season of Kingdomtide, which usually lasted from late August/early September until Christ the King (the last Sunday in Kingdomtide). Since the publication of the 1992 Book of Worship, the UMC has followed the ELCA practice of wearing red only for Pentecost, Holy Week and Reformation Sunday and green for the rest of the Pentecost season.
Реформацияланған шіркеулер
Пресвитериан шіркеуі (АҚШ) немесе оның бұрынғы тармақтары литургиялық түстерді қолдануға рұқсат берді және оларды 1970 жылғы "The Worshipbook", 1993 жылғы "Book of Common Worship" және 2018 жылғы "Book of Common Worship" кітаптарында қолдануға ынталандырды. Адвент пен Ұлы ораза – дайындық пен тәубе кезеңдері және олар күлгін түспен белгіленеді. Адвентке күлгін түстің орнына көк түс қолданылуы мүмкін. Рождество күні мен Рождество мезгілі, Епифания жексенбісі, Иеміздің крещениесі жексенбісі, Мәсіхтің трансфигурациясы жексенбісі, Пасха мезгілі, Ұш Тұңғыш жексенбісі және Мәсіх Патшасы жексенбісі ақ түспен көрсетіледі. Жасыл түс – қалыпты уақыт кезеңдері үшін. Қызыл түс – Пентикост жексенбісі үшін, бірақ дін қызметкерлерін тағайындау, шіркеу мерекелері және дін қызметкерлерінің естелік рәсімдері үшін де қолданылуы мүмкін. Пальма жексенбісі үшін қызыл немесе күлгін түс қолайлы. Ұлы аптада күлгін түс Ұлы бейсенбіде шіркеуден барлық заттар алынғанға дейін қолданылады; шіркеу Ұлы жұма мен Ұлы сенбіде бос күйінде қалады, бірақ кейбір жерлерде сол күндері қара түс қолданылуы мүмкін. Сол сияқты, Біріккен шіркеу өзінің жылдық күнтізбесінде әр жексенбіде қолданылатын литургиялық түсті көрсетеді. Батыстың жалпы үлгісі сақталды, Адвентке күлгін немесе көк түс ұсынылады.
The Presbyterian Church (USA), or its predecessor denominations, has sanctioned the use of liturgical colours and promoted their use in The Worshipbook of 1970, the 1993 Book of Common Worship and the 2018 Book of Common Worship. Advent and Lent are periods of preparation and repentance and are represented by the colour purple. Blue can be used for Advent instead of purple. The feasts of Christmas Day and Christmastide, Epiphany Sunday, Baptism of the Lord Sunday, Transfiguration Sunday, Easter Season, Trinity Sunday, and Christ the King Sunday are represented by white. Green is the colour for periods of Ordinary Time. Red is for Pentecost Sunday, but may also be used for ordinations, church anniversaries, and memorial services for ordained clergy. Red or purple are appropriate for Palm Sunday. During Holy Week, purple is used until the church is stripped bare on Maundy Thursday; the church remains stripped bare on Good Friday and Holy Saturday, though in some places black might be used on those days. Similarly, the United Church of Christ includes indications of which liturgical colour to use for each Sunday in its annual calendar. The general Western pattern is followed, with either purple or blue recommended for Advent.