Шіркеудегі мінбар немесе уағыз оқу орны

Кіріспе

Шіркеудегі уағыздаушы тұрғысы

Уағыздаушы тұрғысы – христиан шіркеуінде уағыз оқушылар үшін көтерілген орындық. Сөздің шығу тегі латын тіліндегі pulpitum (платформа немесе сахна) сөзінен басталады. Дәстүрлі уағыздаушы тұрғысы, есту және көру үшін айналағы еденнен жоғары көтеріледі, баспалдақтармен жетеді, ал бүйектері бел биіктігіне дейін жетеді. Орта ғасырдың соңынан бері уағыздаушы тұрғыларында көбінесе жоғары орналасқан шатыр – дыбыс тақтасы, тестер немесе abat voix болады, олар әдетте ағаштан жасалған. Кейде әсем безендірілгенімен, бұл тек сәндік мақсатта емес, уағыз оқушының даусын төменде отырған қауымға жеткізу үшін акустикалық эффект береді, әсіресе заманауи үнтаспа жабдықтары ойда келгенге дейін. Көптеген уағыздаушы тұрғыларында уағыз оқушының Киелі кітабын, жазбаларын немесе мәтіндерін қоюға арналған бір немесе бірнеше кітап тұрғысы болады. Уағыздаушы тұрғысы көбінесе дін қызметкерлеріне арналған. Бұл Католик шіркеуінің ережелерінде және басқа да бірнеше шіркеулерде міндетті түрде сақталуы тиіс (бірақ әрқашан қатаң орындалмайды). Тіпті Уэльстік бейдіншілдік шіркеулерінде де бұл орынды деп есептелді, ал кейбір шіркеулерде негізгі тұрғының қарсы жағында жай адамдардың уағыздары, куәліктері және басқа да сөздері үшін екінші тұрғы салынды. Көптеген шіркеулерде хат жағында орналасқан екінші, кішкентай тұрғы – оқу тұрғысы бар, оны жай адамдар пайдалана алады, және ол көбінесе басқа жазба оқулар мен қарапайым хабарламалар үшін қолданылады. Католик шіркеуінің дәстүрлі орны – ғибадатхананың немесе негізгі залдың сол жағында, лютерандар мен көптеген англикандықтар сақтап келеді, ал пресвитериандық және баптистік шіркеулерде уағыздаушы тұрғысы қауымдық дастарқанның артында, ортада орналасқан. Көптеген қазіргі заманғы католик шіркеулерінде амбон бар, ол уағыздаушы тұрғысы және оқу тұрғысы ретінде бірдей қызмет етеді. Сөз оқушылар үшін ұқсас платформалар – ежелгі Грекия мен еврейлердің синагогтарындағы бема (бима, бима) және ислам мешіттерінің минбары. "Уағыздаушы тұрғысынан" сөйлеу әдетте синекдоха ретінде ресми шіркеу билігімен айтылған нәрсені білдіреді.

Орналасқан жері

Көптеген реформаторлық және евангелистік протестанттық конфессияларда, мінбар шіркеудің алдыңғы бөлігінің ортасында орналасса, католик, лютеран және англикан дәстүрлерінде мінбар бір жағына қойылады, ал алтарь немесе қасиетті дастарқан ортада тұрады. Көптеген христиан шіркеулерінде алдыңғы бөлікте баяндамашылардың екі тұғыры болады. Көбінесе сол жақтағы тұғыр (қауымның көзқарасы бойынша) мінбар деп аталады. Жақсы жаңалық оқылатындықтан, мінбар жағы кейде жақсы жаңалық жағы деп аталады. Католик және протестант шіркеулерінде мінбар негізгі қауымға жақын орналасуы мүмкін, кеме жағында немесе кеменің бір жағынан төмен орналасады. Бұл әсіресе үлкен шіркеулерде, уағыз айтушының барлық қауым еститініне көз жеткізу үшін қолданылады. Қауым үшін бекітілген орындықтар шіркеу сәулетінің тарихында салыстырмалы түрде кеш пайда болды, сондықтан уағыз айтушының қауымның бір бөлігінің артында болуы кейінірек туған мәселе болды. Кемеде алға қарап орналасқан бекітілген орындықтар және заманауи электр күшейткіштері мінбарды кеменің ортасында қолдануды азайтты. Көптеген конфессияларда шіркеудің сыртына немесе уағыз айту кресіне бекітілген сыртқы мінбарлар да кездеседі. Джон Уэсли ағаш пен матадан жасалған, сыртқа шығарылатын портативті мінбарды қолданған, ал 19 ғасырдағы англикандық пастор сыртқы қолдануға арналған бүгілетін темір мінбарды ойлап тапқан. Мінбарға көтерілетін баспалдақтар көбінесе жақтан немесе арттан келеді және жиі қисық болады. Исламның мінбарының ерекше дизайны, онда тік баспалдақтар мінбардың алдына жетеді. Генрих II-нің амбоны, 1014 жылы Аахен соборына императорлық сыйлық ретінде табысталған, бастапқыда орталықта орнатылған, бірақ кейіннен жағына жылжытылған. Ол алтын, азу және қымбат тастармен әсем безендірілген, бұл Константинопольдегі Юстинианның жоғалған Айя-Софияның мінбарын еліктеуі мүмкін, оның сипаттамасы Павел Силентиарийде сақталған. Шіркеудің алдында тек бір баяндамашы тұрғысы болған шіркеулерде ол лекторий және мінбардың қызметін атқарады және амбо деп аталуы мүмкін, бұл әлі күнге дейін жақсы жаңалық оқылатын орынды білдіретін католиктердің ресми термині. Рельефті панельдермен әсем безендірілген үлкен көтерілген мінбарлар итальяндық Дуэчентодағы маңызды ескерткіштер болды, ең танымалдары Пиза баптистериінің (1260 жылғы) және Никола Пизаноның Сиена соборындағы мінбары, сондай-ақ оның ұлы Джованни Пизаноның 1297-1301 жылдардағы Сант Андреа, Пистоя мінбары.

In many Reformed and Evangelical Protestant denominations, the pulpit is at the centre of the front of the church, while in the Catholic, Lutheran, and Anglican traditions the pulpit is placed to one side and the altar or communion table is in the centre. In many Christian churches, there are two speakers' stands at the front of the church. Often, the one on the left (as viewed by the congregation) is called the pulpit. Since the Gospel lesson is often read from the pulpit, the pulpit side of the church is sometimes called the gospel side. In both Catholic and Protestant churches the pulpit may be located closer to the main congregation in the nave, either on the nave side of the crossing, or at the side of the nave some way down. This is especially the case in large churches, to ensure the preacher can be heard by all the congregation. Fixed seating for the congregation came relatively late in the history of church architecture, so the preacher being behind some of the congregation was less of an issue than later. Fixed seating facing forward in the nave and modern electric amplification has tended to reduce the use of pulpits in the middle of the nave. Outdoor pulpits, usually attached to the exterior of the church, or at a preaching cross, are also found in several denominations. A portable outside pulpit of wood and canvas was used by John Wesley, and a 19th century Anglican vicar devised a folding iron pulpit for using outdoors. The steps up to the pulpit almost invariably approach it from the side or behind, and are often curved. The typical design of the Islamic minbar, where a straight flight of steps leads to the front of the pulpit, is very different. The Ambon of Henry II, an Imperial gift of 1014 to Aachen Cathedral, was originally installed centrally, but later moved to the side. It is richly decorated with sheets of gold, ivory, and gems, probably emulating Justinian's lost pulpit of Hagia Sophia in Constantinople, of which a description by Paul the Silentiary survives. In churches where there is only one speaker's stand at the front of the church, it serves the functions of both lectern and pulpit and may be called the ambo, which is still the official Catholic term for the place the gospel is read from. Large raised pulpits, elaborately carved with relief panels, were important monuments in the Italian Duecento, with the best known including those of the Pisa Baptistery (dated 1260) and Siena Cathedral Pulpit by Nicola Pisano and the Pulpit of Sant' Andrea, Pistoia, by his son Giovanni Pisano, 1297 1301.

Католицизм

Уағыз католицизмде әрқашан маңызды болған, бірақ екі уағызшылар ордені – францискандар мен доминикандықтар арқылы соңғы орта ғасырларда ерекше жандану алды, біріншісі эмоционалды және халыққа жақын стильге, ал екіншісі – интеллектуалды стильге бейімделген. Кейбір уағыздарды саяхатшы уағызшылар ашық ауданда жүргізсе, ордендер, әсіресе Италияда, жұлдызды уағызшыларды тыңдауға жиналған қауымды сыйдыра алатын үлкен шіркеулер салуды бастады. Бұл шіркеулерде үлкен, көтерілген амбондар болды, олар әдетте ғимараттың орталық бөлігіне қарай, кейде екі жақта жұптап орналастырылған. Олар түрлі мақсаттарда қолданылды: қызметтерде әртүрлі оқулар үшін, кейде әншілер мен музыканттарды орналастыруға немесе екі спикердің арасындағы пікірсайыстар үшін. Сондықтан олардың алаңы кейінірек салынған уағыз мінберлерінен көбірек болды. Мысалы, Оллур қаласындағы Киелі Антоний шіркеуінің амбоны Үндістандағы ең биік және ең үлкен мүсіндік өрнектермен безендірілген ағаш амбондардың бірі болып табылады. Батыс католик шіркеулерінде оқулар мен уағыздар үшін қолданылатын тұрақ ресми түрде амбо деп аталады. Атауына қарамастан, бұл құрылым көбінесе Шығыс католик шіркеулерінің амбонасына қарағанда лекторийге ұқсайды. Оқулар әдетте киелі орындағы амбодан оқылады, ал шіркеудің орналасуына байланысты уағыз көтерілген амвонадан айтылуы мүмкін. Римдік Миссалдың жалпы нұсқаулығында (GIRM) былай деп көрсетілген:

Протестантизм

Протестанттық сенімнің негізгі қағидасы – дін қызметкерлерінің қауымға Киелі кітаптан үзінділерді уағыздауы. Осы мақсатқа жету үшін кейбір шіркеулер өзгертіліп, дін қызметкерін барлыққа естілетіндей етіп орналастырды, үлкен шіркеулерде бұл көрінетін жерде және көтеріңкі орналастырылды. Бұл тәжірибе бұрыннан үлкен католик шіркеулерінде де, көптеген кіші шіркеулерде де болған, бірақ енді ол барлық жерде қолданылатын болды. Кіші шіркеулерде уағыз айту орны әдетте құрбандық дастархандары орналасқан шіркеудің дәстүрлі шығыс жағында қалды, бірақ көбінесе бұрынғыдан биікке көтерілді. Протестант шіркеулерінде уағыз айту орны шіркеудегі ең маңызды жиһаздың бірі саналады. Орталықта орналасқан уағыз айту орны бар кейбір пресвитериан, англикан және методист шіркеулерінде, уағыз айту орны қауымға қатысты орталықта орналасқан және көтеріңкі болады, ал қауымдық дастархан оның алдында тұрады. 19 ғасырдың соңынан бері Шотландия шіркеуінде және көптеген басқа пресвитериандық конфессияларда Реформацияға дейінгі орналасуға қайта оралуға ұмтылыс байқалады. Сондықтан бұрын орталықта уағыз айту орны болған көптеген ғимараттарда қазір ол шетке орналасқан. Мысалы, Скен шіркеуіне немесе Бостон, Массачусетс штатындағы Олд Вест шіркеуіне қараңыз. Бұл пресвитериандық дәстүр тарихи тұрғыдан Шығыс христиандығындағы амбон дәстүрінен ерекшеленеді.

Шығыс христиандығы

Қазіргі Шығыс христиандығында, Ізгі жаңалық әдетте оқылатын иконостастың әдемі қақпасының алдындағы аймақ амбон деп аталады, ал иконостастың алдындағы ғибадатхана деңгейінен жоғары төменгі көтеріліс солеас деп аталады. Ірі шіркеулерде амбон үш қисық баспалдақпен бөлінеді, олар арқылы ғибадатханадан оған өтуге болады. Сонымен қатар, көптеген православие шіркеулерінде, әсіресе грек тілінде сөйлейтін шіркеулерде, Батыс христиандығындағыдай уағыз оқуға арналған мінберлер бар. Шығыс православие шіркеуінің кафедралды соборларында әдетте епископ амбоны деп аталатын, ғибадатхананың ортасында төмен платформа болады, онда епископ Құдай қызметінен бұрын киініп, Кішкентай кіреберіске дейін таққа отырады. Егер епископ қарапайым приход шіркеуінде қызмет етсе, епископ амбоны уақытша орнатылады. Үндістанның Керала штатындағы Сирия шіркеулерінде үлкен, күрделі өрнектелген ағаштан жасалған мінберлер бар, олар Үндістан мен әлемдегі ең ірілерінің қатарында. Амбондан басқа, Грекия мен Кипрдегі көптеген ірі шіркеулерде ғибадатхананың сол жағында көтерілген мінбер де бар, ол әдетте бағанаға бекітіліп, бірнеше фут биіктікке көтеріледі. Оған тар баспалдақпен жетуге болады. Бұл оң жақтағы епископ тағына симметриялы архитектуралық элемент саналады. Мінбер мен тақтың құрылымы көбінесе ұқсас болады, әдетте мүсінделген тас немесе мүсінделген ағаштан жасалады. Бұл мінбер негізінен уағыздар үшін және шіркеулерде заманауи үнтаспа жүйелері пайда болғанға дейін дыбысты жақсарту үшін қолданылды. Қазіргі кезде ол сирек қолданылады. Дәстүр бойынша, ол "12 Азапты Ізгі хабарды" оқу үшін Ұлы жұма күні таңғы құлшылықта, Маундай бейсенбі күні кешкі уақытта қолданылады. Бұл Мәсіхтің азаптары туралы жаңалықтың барлығына "жарияланып" жатқанын білдіреді. Осыған орай, тиісті Ізгі хабар үзінділерінің фонетикалық транскрипциясы бірнеше кең таралған тілдерде (мысалы, ағылшын, француз, орыс, араб және т.б.) ұсынылады, осы мінберден бір уақытта оқу үшін.

In modern Eastern Christianity the area directly in front of the Beautiful Gates of the iconostasis from which the Gospel is typically read is called the ambon, and the entire low elevation above the level of the nave in front of the iconostasis is called the soleas. In larger churches, the ambo might be distinguished by three curved steps by which one may reach it from the nave. In addition many Orthodox churches, especially Greek speaking churches, have pulpits for preaching from, which are similar to those in Western Christianity. In Eastern Orthodox Church cathedrals there is usually a low platform in the center of the nave called the episcopal ambo where the bishop is vested prior to the Divine Liturgy and where he is enthroned until the Little Entrance. If the bishop is serving in a simple parish church, an episcopal ambo is set temporarily in place. There are huge intricately carved wooden pulpits, some of the biggest in India and the world, in the Syrian churches of Kerala, India

In addition to the ambo, many major churches in Greece and Cyprus also have a raised pulpit on the left side of the nave, usually attached to a column and raised several feet high. This is reached by a narrow flight of stairs. It is considered an architectural element that is symmetrical to the bishop's throne, which is located in an equivalent position on the right. Pulpit and throne are usually similar in construction, usually made of either sculpted stone or sculpted wood. This pulpit was used mostly for sermons and in order to improve audibility, before the advent of modern public address systems in churches. Nowadays it is used rarely. Tradition dictates that it be used for the reading of the "12 Passion Gospels" during the Matins of Holy Friday, served late in the evening of Maundy Thursday. This is done to signify that the Passion of Christ is being "broadcast" for all to know. In the same spirit, a phonetic transcription of the relevant Gospel passages is provided in several common languages (e. g. English, French, Russian, Arabic etc. ), so that they may be read from this pulpit at the same time.

Жасалған әшекейлер

Ағаштан немесе тастан жасалған мінбердің сыртқы жағы әсіресе оюлы бейнелермен безендірілуі мүмкін, ал протестанттық реформациядан кейінгі ғасырларда, әсіресе лютеран шіркеулерінде, бұл шіркеудің бейнелі безендірулері сақталған сирек жерлердің бірі болды, мысалы, Мәсіхтің өмірінен көріністер. Мінбер бейнелері итальяндық Ренессанстың басында ерекше маңызды болды, соның ішінде Никола Пизаноның (1260) Пиза баптистерисі мен Сиена соборының (1265–68) мінбері, Джованни Пизаноның (1301) Сант-Андреа мінбері (Пистоя) және Донателлоның туындылары.

Католик және протестанттық конфессиялар арасындағы ортақ безендіру элементтері – мінбердің алдына қойылған гүлдер, сондай-ақ "антепендиум" немесе "мінбер жамылғысы" – кітап тұрғызылатын жердің үстін жабатын және алдыңғы жағына сәл төмен түсетін мата. Ол көбінесе қымбат материалдан жасалған және христиандық символдармен безендірілген. Шіркеумен байланысты ұйымдардың тулары мен баннерлері де мінбердің айналасындағы еденде тұруы мүмкін. Реформациялық дәстүрде, бейнелі өнерден сақталып, мінбер шіркеу үшін маңызды орынға ие болды, ал қасиетті орын салыстырмалы түрде бос және маңызсыз болды, көбінесе ортағасырлық шіркеулерге қарағанда үлкен және әсем безендірілген. Мінбердің кітап сөресі (әдетте ортағасырлық шіркеулерде) немесе лекторий (Англикан шіркеулерінде көп кездеседі) құстың пішінінде болуы мүмкін. Құс – Ілхабардың символы және осы құс қойылған кезде оқылатын жерді көрсетеді. Пизани сияқты мінберлерде тастан жасалған құстар болған кезде, Ілхабар оқылысы мінберден жүргізілген. Үн тақтасының таралуы католик барокко шіркеулерін әшекейлейтін суретшілерге әртүрлі типтегі әсем элементтер үшін кеңістік берді. Оңтүстік Германиядағы XVIII ғасырдың рококо шіркеулеріне тән көркемдік ерекшелік – мінбердің денесін кемеге ұқсату, шіркеудің кемеге ұқсауының ежелгі метафорасын пайдалану. Бұл фантастикалық сап немесе ағаштан жасалған жағажайларды безендіруге мүмкіндік берді, жоғарыда періштелер, ал төменде желілерді тартып алатын елшілер болды.