Кіріспе

Діни киім

Мантия – сыртқы киімдерден жоғары жамылатын, мойнынан еденге дейін созылатын, кең плащ түріндегі діни киім. Әсіресе Илия пайғамбар туралы айтқанда, бұл, әлдебір таллит – еврей киімі болуы мүмкін, ол бүгінге дейін сақталған жиектерді қамтиды, олар Жаңа өсиетте "Оның киімінің шеті" деп аударылады. Сонымен қатар, басқа да шіркеу киімдері де бастапқыда осы киімге негізделген болуы мүмкін. Шығыс православие және католик шіркеулерінде мантиа – епископтар, гегумендер, архимандриттер және басқа да монахтар процессияларда және түрлі шіркеу қызметтеріне, мысалы, кешкі немесе таңғы құлшылыққа қатысқанда киетін монахтық киім; бірақ Құдайға арналған литургияны өткізу үшін киген кезде емес. Батыс копысынан айырмашылығы, мантианы тек монахтар ғана киеді. Клобук мантианың үстіне киіледі. Көптеген монахтық уәде берген христиан рыцарьлары да мантиа киеді, көбінесе христиандық символдармен безендірілген.

Монастар

Монастырь шапаны православ христиан монахтары мен монахинялары киеді, Кіші схема мен Үлкен схемадағылар үшін. Грек тәжірибасында Кіші схемадағылардың шапан киюі жиі кездеспейді (Рассафоралар кимейді). Қарапайым монах немесе монахиня киетін шапан қара түсті (қара түс – дәстүрлі монахтық түс, ол күнәларына қайғыруды және кедейлік антын еске түсіреді), мойыннан тігіліп, аяққа дейін түседі. Орыс дәстүрінде шапан көбінесе бүктемелі болады (33 бүктеме, Исаның жер бетіндегі өмірінің жылдарын білдіреді). Оның пойызы болуы да, болмауы да мүмкін. Ғасырлар бойы шапанға көптеген символдық мағыналар берілді:

"[Шапан] – бастан басқа бүкіл денеге жабатын монахтық киім. Оның еркін ағып жатқан сызықтары періштелердің қанаттарын бейнелейді, сондықтан ол «періштелік киім» деп аталады. Шапанның бүктемелері – Құдайдың құдіретті күшінің, сондай-ақ монахтық өмірдің қатаңдығының, имандылығының және көңілжайлылығының символы. Монахтың қолдары мен басқа мүшелері тірі емес және дүниелік іс-әрекетке жарамсыз, олардың бәрі өлгендей." "[Шапан] – «тұнсур рәсімінің мәтінінде» «құрып кетпеу және тазалық киімі» деп аталады, ал жеңдерінің болмауы монахтың дүниелік істерден алыс екенін еске салады. Шапан оған «жоғары періштелік дәрежеге» көтерілгенін білдіретін белгі ретінде беріледі."

Монах Ставрофор (Кіші схема) болғанда шапанға ие болады, сондықтан осы дәрежедегі монахтар кейде «шапанды монахтар» деп аталады. Егер ол Шемамонк (Үлкен схема) болса, шапан екінші рет беріледі. Гегумен (аббат) немесе Гегумені (абба) қарапайым монахтық шапан киеді. Православ монах немесе монахиня қайтыс болғанда, олар діни киімдерін киеді. Олардың шапанынан бір жолақ мата жыртылып, денесі үш рет оралды: кеудеге, белге және аяқтарға.

Архимандриттер

Архимандрит киетін мантияның төменгі жағы мен мойны біріктіріледі, ал мантияның бұрыштарына тігілген төртбұрышты қызыл немесе жасыл матадан жасалған "таблицалар" немесе "пекторальдар" (грекше: πόματα, pómata; славянша: skrizhali) болады (яғни, мойында екі, аяғында екі). Жоғары орналасқан екі табличка (мойындағылары) көбінесе кресттермен кестеленеді. Бұл табличкалар архимандриттің бауырластарды Құдайдың бұйрықтарымен басқаратынын көрсетеді. Төрт табличка Ескі және Жаңа Ұстанымды, сондай-ақ Төрт Евангелияны символдайды. Архимандрит қайтыс болғанда, оның мантиясы жерлеу киімінің орнына табынға салынады.

Епископтар

Сондай-ақ, діни литургияны өткізу кезінде басқа епископтық киімдермен бірге тағылмаса, бірақ епископ ресми түрде шіркеуге кіргенде немесе епископ ресми түрде (яғни, төрағалық етіп) өзі қызмет етпейтін құлшылыққа қатысқанда киілетін епископтық мантия бар. Гректер арасында, дәрежесіне қарамастан, барлық епископтар қызыл мантия киюі қалыпты жағдай; алайда, көбі Ұлы ораза кезінде күлгілт түсті де қолданады. Славян дәстүрінде күрделі түс схемасы қалыптасқан, ал иерархтар өз дәрежесіне сәйкес әртүрлі түстегі мантия киеді: епископтар үшін күлгілт; архиепископтар үшін алқызыл; митрополиттер үшін көк; ал Ресей дәстүрінде патриархтар үшін жасыл. Әртүрлі ұлттық шіркеулердің епископтар киетін түстерге қатысты әртүрлі дәстүрлері бар. Ресей дәстүрінде епископтық мантия ерекше түрде қызыл және ақ түсті көлденең жолақтармен безендіріледі, олар «өзендер» немесе «ағыстар» деп аталады (грекше: ποταμοί, potamoí; славянша: Istochniki), бұл Құдай сөзінің бүкіл әлемге таралуын бейнелейді (Езекиел 47:1-12 (KJV), Жохан 7:38 (KJV), Аян 22:1 (KJV)). Гректер арасында бұл өзендер көбінесе алтын түсті болады. Епископтың мантиясындағы тақташалар архимандриттің мантиясындағы тақташалардан гөйшік кестеленген немесе қымбат материалдан жасалған болуы мүмкін. Жоғарғы тақташалар (мойын тұсындағылар) иконалармен кестеленген болуы мүмкін, ал төменгі тақташалар (аяқ тұсындағылар) епископтың монограммасымен кестеленген болуы мүмкін. Епископтық тақташалар епископтың үйретуінің негізгі бөлігі болып табылатын төрт Евангелияны бейнелейді. Епископтық мантияда әрқашан сүйреуіш болады, сондай-ақ Бас діни қызметкердің киіміне тігілген қоңырауларды еске түсіретін кішкентай қоңыраулар да болуы мүмкін (Шығу 28:33-34 (KJV)). Жалпы алғанда, епископ діни литургиядан басқа кез келген құлшылықты өткізгенде (немесе ол қатысқанда, бірақ литургияны өткізбегенде), ол Эпитрахелион, Омофорион (соңғысы мантиядан сыртқа тағылады) және кейбір діни дәстүрлерде манжеттер киеді. Ол сондай-ақ орлетке тұрады. Епископ қайтыс болғанда, оның мантиясы оның табытына жерлеу киімінің орнына салынады.

Батырлар

[[Файл:Grabesritter5. jpg|thumb|Киімнің ішіндегі атты тәртіптің киімі қасиетті Иерусалим кресін қамтиды, ол Христианның бес қасиетті жарасын көрсетеді.