Кіріспе

Соты түрі

Темірқызғылт пигмей соты (Glaucidium brasilianum) – АҚШ-тың оңтүстік-орталық бөлігіндегі Аризона және оңтүстік Техас штаттарында, Мексика мен Орталық Америка арқылы Оңтүстік Америкаға, Бразилия, Боливия, Парагвай және Аргентинаға дейін көбейетін кішкентай соты. Орталық және Оңтүстік Америкада бұл пигмей сотының ең көп тараған түрі және, мүмкін, осы аймақтардағы сотылардың ең көп санына ие түрі. Ол әртүрлі жартылай ашық орманды жерлерде кездеседі.

Таксономия

Темірлі пигмей соу 1788 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің "Жаратылыс жүйесі" еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны Strix туысына жататын басқа да соулармен бірге жіктеді және Strix brasiliana деген екі атауын берді. Гмелиннің сипаттамасы тікелей сілтемесіз болғанымен, 1648 жылы неміс натуралисі Георг Маркгрейвтің "Бразилия табиғатының тарихында" сипаттаған "Кабур" негізінде жасалған. Қазіргі таңда темірлі пигмей соу 1826 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе енгізген Glaucidium туысына жатады, оған 28 басқа кішкентай соу да кіреді. Туыс атауы ежелгі грек тілінен алынған glaukidion сөзінен шыққан, ол "кішкентай соу" немесе "соуша" дегенді білдіреді. Бұл "соу" деген мағынаны білдіретін glaux сөзінің кішіртілген түрі. 13 түр анықталған: сүтқоректілер мен жәндіктер. Олардың тамақтанатынына мысалдар: шегірткелер, саранчалар, сарышаяндар, алты жолақты жүгіргіштер, төрт жолақты скинктер, Техас жолақты құйрықтары, кремді кеуделі бұлбұлдар, ақ кеуделі бұлбұлдар, құлақты көгершіндер және егеуқұйрықтар.

Өсіру

Ұрықтану маусымы қыс соңынан көктем басына дейін созылады. Бұл құс қуыста (ағаштар мен бағаналы кактустардың іші) ұялайды, бірден жетіге дейін ақ жұмыртқа туады. Жұмыртқадан жауыз күні 28 күнге созылады, ал ұшқындар 27-30 күнде қанаттанды.

Қалыптануы мен сақталуы

Ең солтүстік түршесі, G. b. cactorum, көбінесе кактус темір совы деп аталады, АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер туралы заңы бойынша жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енгізілді. Бұл оны Аризонаның оңтүстік-орталық аймағында мекендеу ортасын жоғалтудан және бұқа шөптерінен туындаған өрттен қорғады. Бұқа шөптері өте оңай тұтанады, ол кактустарға таралып, совының негізгі мекендеу ортасын өртеді. Оның ареалы Мексиканың Сонора штатымен шекарадан өтеді. G. b. cactorum 2006 жылы тізімнен шығарылды. NatureServe оны да қауіпті түрше деп санайды, ал түрдің жалпы жағдайы қауіпсіз деп есептеледі.