Соқырлар тұқымдасының сипаттамасы

Кіріспе

Құстар отбасысы

Шынайы соулар немесе типтік соулар (Strigidae отбасысы) – соулардың екі қабылданған отбасысының бірі, екіншісі – аралық соулар (Tytonidae). Бұл ірі отбасыға 24 туысқа жататын 230 тірі немесе жақында жойылған түр кіреді. Типикалық соулардың таралған ареалы әлемдік және Антарктиданы қоспағанда, барлық континенттерде кездеседі.

Морфология

Үлкенділер (бұдан әрі жай ғана соулар деп аталады) мөлшері жағынан қатты өзгеше, ең кішкентай түрі – эльф соулы, ең ірілері – еуразиялық бүркіт соулы мен Блэкистон балық соулынан жүз есе кіші. Дегенмен, соулардың дененің құрылысы көбінесе өте ұқсас. Бастары ірі, құйрықтары қысқа, қауырсындары жасырын, көздерінің айналасында дөңгелек беттік дискілері болады. Көбінесе олар ағаштарда тіршілік етеді (жерде тіршілік ететін соулар сияқты ерекшеліктері бар) және ұшып жүріп азықтанады. Қанаттары үлкен, кең, дөңгелек және ұзын болады. Басқа жыртқыш құстар сияқты, көптеген соу түрлерінде аналықтары еркектерінен ірілеу келеді. Бұл үнсіз ұшу соуларға аңды естіртпей аулауға мүмкіндік береді. Соулардың үнсіз ұшу қабілетіне үш физикалық ерекшелік септігін тигізеді деп саналады. Біріншіден, қанаттың алдыңғы жиегінде қатаң қауырсындан тұратын тікенекті шеті бар. Екіншіден, қанаттың артқы жиегінде иілгіш жиек орналасқан. Соңынан, соулардың қанаттарының үстіңгі бетінде жұмсақ материал таратылған, ол серпімді, бірақ құрғақ беткей жасайды (жұмсақ кілем сияқты). Осы факторлардың барлығы аэродинамикалық шуды айтарлықтай азайтады. Кейбір түрлерде, әсіресе жоғары ендіктегі түрлерде, саусақтары мен табан сүйектері қауырсынмен жабылған. Есту қабілетінен басқа, соулардың дене мөлшеріне қарағанда көздері өте үлкен. Бірақ, көптеген адамдардың ойынша, соулар қараңғыда жақсы көре алмайды, керісінше, күндіз жақсы көреді. Соулардың бірнеше түрінің қанаттарының астында порфирин деп аталатын флуоресцентті пигменттер бар. Порфириндер – азотты қамтитын пирольдік сақиналардан тұратын пигменттердің үлкен тобы, оларға хлорофилл және гемоглобин (жануарлар қанында) жатады. Басқа құстар түрлері жұмыртқа қабықшаларын бояу үшін порфириндерді пайдаланады. Алайда, соулар порфириндерді қауырсындарын бояу үшін қолданады. Порфириндер көбінесе жаңа қауырсындарда кездеседі және күн сәулесінің әсерінен тез жойылады. Қауырсындағы порфирин пигменттері ультракөк сәуледе флуоресценцияланып, биологтарға соулардың жасын дәлірек анықтауға мүмкіндік береді. Қауырсынның жасы олардың негізгі және екіншілік қауырсындары қара сәулеге ұшырағанда шығаратын флуоресценция қарқындылығы бойынша ажыратылады. Бұл әдіс үшінші және төртінші буын қауырсындарының арасындағы ұсақ айырмашылықтарды анықтауға көмектеседі, ал тозу мен түсіне қарап жасын анықтау қиын.

While typical owls (hereafter referred to simply as owls) vary greatly in size, with the smallest species, the elf owl, being a hundredth the size of the largest, the Eurasian eagle owl and Blakiston's fish owl, owls generally share an extremely similar body plan. They tend to have large heads, short tails, cryptic plumage, and round facial discs around the eyes. The family is generally arboreal (with a few exceptions like the burrowing owl) and obtain their food on the wing. The wings are large, broad, rounded, and long. As is the case with most birds of prey, in many owl species females are larger than males. This silent flight allows owls to hunt without being heard by their prey. Owls possess three physical attributes that are thought to contribute to their silent flight capability. First, on the leading edge of the wing, there is a comb of stiff feathers. Second, the trailing edge of the wing contains a flexible fringe. Finally, owls have downy material distributed on the tops of their wings that creates a compliant but rough surface (similar to that of a soft carpet). All these factors result in significant aerodynamic noise reductions. The toes and tarsi are feathered in some species, and more so in species at higher latitudes. In addition to hearing, owls have massive eyes relative to their body size. Contrary to popular belief, however, owls cannot see well in extreme dark and are able to see well in the day. Several owl species also have fluorescent pigments called porphyrins under their wings. A large group of pigments defined by nitrogen containing pyrole rings, including chlorophyll and heme (in animal blood), make up the porphyrins. Other bird species will use porphyrins to pigment eggshells in the oviduct. Owl species, however, use porphyrins as a pigment in their plumage. Porphyrins are most prevalent in new feathers and are easily destroyed by sunlight. Porphyrin pigments in feathers fluoresce under UV light, allowing biologists to more accurately classify the age of owls. The relative ages of the feathers are differentiated by the intensity of fluorescence that they emit when the primaries and secondaries are exposed to black light. This method helps to detect the subtle differences between third and fourth generation feathers, whereas looking at wear and color makes age determination difficult.

Нишалық бәсекелестік

Бұл дақтанған сұңқар мен жолақты сұңқар арасында (екеуі де нағыз сұңқарлар) белгілі бір ниша үшін бәсекелестік бар екені байқалды. Бұл бәсекелестік орманды жоюмен байланысты, демек нишаның саны мен сапасы азаяды. Орманды жоюдың себебі – шамадан тыс ағаш кесу және орман өрттері. Бұл екі сұңқар түрі дәстүрлі түрде ескі және биік ағаштардың жапырақты ормандарында мекендейді, олар қазіргі уақытта көбінесе мемлекеттік жерлермен шектеледі. Осы екі түрдің нишалары үсті-үстіне келгендіктен, жолақты сұңқардың дақтанған сұңқардың Солтүстік Америкадағы ареалына енуі және дақтанған сұңқардың популяциясының төмендеуіне қатысты алаңдаушылық туып отыр.

Байланыс

Құсқұйрықтар, мысалы, сұр құсқұйрық, түр ішіндегі қарым-қатынаста (бір түрдің ішіндегі қарым-қатынаста) визуалды сигналдауды пайдаланады, бұл аймақтық мінез-құлқында да, ата-ана мен бала арасындағы өзара әрекеттесуде де байқалады. Кейбір зерттеушілер құсқұйрықтардың түр ішіндегі өзара әрекеттесуге қатысты басқа жағдайларда да әртүрлі визуалды сигналдарды қолдана алатынына сендіреді. Эксперименттік деректер құсқұйрықтардың нәжісі мен жемқалдықтардың қалдықтарының визуалды сигнал ретінде әрекет ете алатынын көрсетеді. Сигнал берудің осы жаңа түрі, мүмкін, басқа аймақтық құсқұйрықтарға немесе көбеймейтін құсқұйрықтарға соулардың ағымдағы репродуктивтік жағдайын көрсетуі мүмкін. Нәжіс – бұл таңбалау үшін өте қолайлы материал, себебі оның энергиялық шығыны жоғары емес, сонымен қатар, аймақтық қорғаныстан басқа іс-әрекеттермен айналысқанда да, аумақтық шекараларды көрсетуді жалғастыра береді. Алдын ала мәліметтер құсқұйрықтардың жемқалдықтарының нәжісі мен қауырсындарын өз түрлестеріне көбейіп жатқандықтарын білдіру үшін пайдаланатынын көрсетеді.

Көші-қон

Құстың кейбір түрлері көшіп-қонады. Мысалы, солтүстік кіші сұрғыр құсы (northern saw-whet owl) солтүстікте жем мен ресурстар жеткілікті болған жағдайда да оңтүстікке қарай көшіп барады.

Тұрғылықты орта, климат және маусымдық өзгерістер

Кейбір соулардың тіршілік ету деңгейі жоғарырақ және олар ескі өрман мен басқа да өсімдік түрлерінің қосылған жерлерінде көбейеді. Ескі өрман соуларға хищниктерден жасыруға жеткілікті қараңғы кеңістіктер береді. Көптеген тірі организмдер сияқты, дақты соулар да өздеріне қолайлы орта жасау үшін және азық табу үшін орман өрттеріне тәуелді. Айынышты жағдай, климаттың өзгеруі және өрттерді қасақана тоқтату табиғи өрт салдарынан туындайтын жағдайды өзгертіп алды. Соулар күйген жерлерден қашықтайды, бірақ өрттердің нәтижесінде пайда болған әртүрлі орталардың мозаикасынан пайда көреді. Бұл барлық өрттер соулар үшін жақсы дегенді білдірмейді. Соулар тек өрттердің күші жоғары болмаған және үлкен аумақты жойған (өсімдіктердің көп бөлігін өртеп жіберген күшті өрттер) кезде ғана жақсы өседі, себебі мұндай өрттер соуларға қолайсыз үлкен ашық жерлерді тудырады.

Жыртқыш жануарлар

Басты құс жыртқыштары – басқа құс түрлері. Мысалы, АҚШ-тың солтүстігінде, әдетте шыршалы орманды бұталы жерлерде тіршілік ететін кішкентай сұр құйрық соуын қарастырайық. Бұл құстар тышқандарды жейді және көз деңгейінде ағаштарға қонады. Олардың басты жыртқыштары – жолақты соу мен үлкен мүйізді соу.