Шағын сұлуқұс (Athene noctua) – Еуропа, Азия және Африкада кең таралған, 22 см-ге дейін жететін, түнде белсенді құс. Қоныстану орталары мен сипаттамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Құс түрі, жарыс аты
Species of owl
the racehorse
Кішкентай сұрқай (Athene noctua), сондай-ақ Афина сұрқайы немесе Минерва сұрқайы деп те аталады, Еуропаның, Палеарктиканың Кореяға дейінгі және Солтүстік Африканың көп бөлігінде қоныстанатын құс. Ол 19 ғасырдың соңында Ұлыбританияға, ал 20 ғасырдың басында Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралына әкелінді. Бұл сұрқай Strigidae сұрқайлар тұқымдасының мүшесі болып табылады, бұл тұқымдасқа сұрқайлардың көп бөлігі кіреді, ал екінші тобы – қора сұрқайлар, Tytonidae. Ол кішкентай (шамамен 22 см ұзындығы), жасырын түсті, көбінесе түнгі өмір салған түр және егістік жерлер, орман шеттері, далалар және жартылай шөлдер сияқты әртүрлі ортада кездеседі. Ол жәндіктермен, жер құрттарымен, басқа омыртқасыз жануарлармен және ұсақ омыртқалы жануарлармен қоректенеді. Еркектер аумақтарын қорғайды және басқыншыларға қарсы тұрады. Бұл сұрқай қуыста ұялайды және көктемде шамамен төрт жұмыртқадан тұратын жұмыртқа салады. Аналығы инкубация жасайды, ал еркегі ұяға тамақ әкеледі, бірінші аналық үшін, кейіннен жаңадан туған балалар үшін. Балалар өскен сайын, екі ата-ана да аң аулап, оларға тамақ әкеледі, ал балалар шамамен жеті апталық шақта ұядан ұшып кетеді. Көп тараған және үлкен саны бар кең таралған түр болғандықтан, Халықаралық табиғатты қорғау одағы оның қорғау статусын "алаңдауға жатпайды" деп бағалады.
The little owl (Athene noctua), also known as the owl of Athena or owl of Minerva, is a bird that inhabits much of the temperate and warmer parts of Europe, the Palearctic east to Korea, and North Africa. It was introduced into Britain at the end of the 19th century and into the South Island of New Zealand in the early 20th century. This owl is a member of the typical or true owl family Strigidae, which contains most species of owl, the other grouping being the barn owls, Tytonidae. It is a small (approx. 22 cm long), cryptically coloured, mainly nocturnal species and is found in a range of habitats including farmland, woodland fringes, steppes and semi deserts. It feeds on insects, earthworms, other invertebrates and small vertebrates. Males hold territories which they defend against intruders. This owl is a cavity nester and a clutch of about four eggs is laid in spring. The female does the incubation and the male brings food to the nest, first for the female and later for the newly hatched young. As the chicks grow, both parents hunt and bring them food, and the chicks leave the nest at about seven weeks of age. Being a common species with a wide range and large total population, the International Union for Conservation of Nature has assessed its conservation status as "least concern".
Таксономия
Кішкентай соуыл 1769 жылы австриялық натуралист Джованни Антонио Скополи оны Strix noctua деген екі атаумен ресми түрде сипаттады. Қазір кішкентай соуыл 1822 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе енгізген Афина туысына жатады. 1841 жылы Джордж Роберт Грей осы құсты туыстың типтік түрі деп белгіледі. Афина деген ат құдай Афинаның құрметіне берілген, ал оның түн құдайы ретіндегі бастапқы рөлі соуылмен байланысты болуы мүмкін. Noctua деген түр атауы латын тілінде Минерваға, Афинаның римдік анасына арналған соуылдың латынша атауымен бірдей мағынаға ие. Кішкентай соуыл, ең жақын туысы – тапты соуыл (Athene brama) болуы мүмкін. Құстың кең таралған ареалында түрлердің сан алуандығы байқалады және олардың таксономиясы туралы пікір таластар бар. Ең ерекшесі – солтүстік-шығыс аймағында кездесетін, ақшыл сұр қоңыр түсті Таяу Шығыс түрі, оны сириялық кішкентай соуыл (A. n. lilith) деп атайды. 2009 жылы орнитологиялық журнал Dutch Birding (31-том: 35–37, 2009) оңтүстік-шығыс түрлерін жеке түр ретінде бөлуді ұсынды – Лилит соуылы (Athene glaux), оның ішінде A. g. glaux, A. g. indigena және A. g. lilith түрлері бар. ДНК-ның дәлелдері мен дауыс үлгілері осы ұсынысты қолдайды. Ең көп таралған түрінің ересегі, атап айтқанда, номинативті A. n. noctua, жоғары жағы ақ дақты қоңыр, ал төменгі жағы ақ жолақты қоңыр болады. Оның үлкен басы, ұзын аяқтары, сары көздері және ақ "қабаулары" оған қатал көрініс береді. Жастардың түсі солғын, ересектерге тән ақ дақты тақтасы жоқ. Бұл түрдің ұшуы құсбегінің ұшуына ұқсас. 19 ғасырда Англияның көп бөлігіне және Уэльстің барлық аймағына тарады. 1906 жылы Жаңа Зеландиядағы Отагоға жергілікті акклиматизациялық қоғам арқылы, ал кейінірек Кентербериге әкелінді және қазір Оңтүстік аралдың шығыс және солтүстік бөліктерінде кеңінен таралған. Жаңа Зеландияның 1953 жылғы Жабайы табиғат туралы заңының 2-қосымшасына сәйкес ішінара қорғалады, ал көптеген енгізілген құстар қорғаусыз немесе аң аулауға рұқсат етілген құстар болып саналады. Бұл тұрақты түр, ашық далаларда, әртүрлі мекендеу орындарында кездеседі. Оларға егістік жерлер, тік қабырғалы бақтар мен ағаштар, жеміс бақтары, орман шеттері, саябақтар мен бақтар, сондай-ақ далалар мен тасты жартылай шөлдер жатады. Бұған ағаштар жоқ құмды алқаптар, қираған үйінділер, карьерлер мен тасты жартастар да кіреді. Кейде ауылдар мен қала маңына да келіп шығады. Ұлыбританияда бұл құс көбінесе жазық жерлерде кездеседі және әдетте төменгі биіктікте ұялайды. Еуропа мен Азияда оны әлдеқайда биік жерлерде де кездестіруге болады, тіпті Тибеттен де тіркелген жағдайлар бар. Егер еркек басқа еркектің аумағына енсе, ол оған жақындасып, аумақтық дауыстар шығарады. Егер ол әрекетін жалғастырса, иесі оған қарсы агрессивті түрде ұшады. Бұл жеткіліксіз болса, ол шабуылды қайталап, тырнақтарымен байланысқа түсуге тырысады. Қашқанда соуыл көбінесе жерге түсіп, төменгі қабаттан қашып құтылады. Аумақты көршілес аумақтан келген таныс еркекке қарағанда бейтаныс еркекке қарсы күштірек қорғайды, кішкентай соуылдың таныс құстарды дауысы арқылы тани алатыны дәлелденген. Кішкентай соуыл күндіз де, түнде де белсенді болады және көбінесе күндіз батыл және жақсы көрінетін жерлерде қоныстанады. Егер адамдар көп болатын жерде өмір сүрсе, кішкентай соуылдар адамдарға үйреніп, адамдардың арасында да өздерінің тұғырында қалуы мүмкін. Кішкентай соуылдың өмір сүру ұзақтығы шамамен 16 жылды құрайды. Жастар тараған кезде олар көбінесе 100 метрден артық қашықтыққа кетпейді. Болгария және Румыния халық аңыздарында кішкентай соуылдың өлімнің алғы құрметі екені айтылады. 1843 жылы ағылшын натуралисі Чарльз Уотертон Италиядан әкелген бірнеше кішкентай соуылды Йоркширдегі Уолтон-холлдағы өз иелігінде босатып жіберді, бірақ олар орнығуға қол жеткізе алмады. Кейінірек Лорд Лилфорд Нортгемптонширдегі Оундл маңында орналасқан Лилфорд Холл иелігінде және Эдмунд Мид Уолдо Кенттегі Эденбридж маңындағы Стоунволл паркінде сәтті енгізді. Бұл аймақтардан құстар таралып, 1900 жылға қарай көптеп тарады. Бұл құстардың жаман қасиеттері бар екеніне сендірілді және олардың аң құсының балапандарын аулайтыны айтылды. Сондықтан оларды жоюға тырысқан аңшылық шаруашылығында жұмыс істейтіндер үшін бұл үлкен мәселе болды. 1935 жылы Британдық орнитология қоры табиғатшы Элис Хибберт Уэрдің жетекшілігімен кішкентай соуылдың тамақтануын зерттеді. Зерттеу нәтижесінде соуылдардың негізгі тағамы жәндіктер, омыртқасыз жануарлар және ұсақ сүтқоректілер екені және олар аң құстарына көптеген қауіп төндірмейтіні анықталды. XIX ғасырдан бастап кішкентай соуылдарды әшекейлік құстар ретінде ұстағандарына дәлелдер бар. Италияда үйретілген және сүйретілген кішкентай соуылдарды үй мен бақтағы кеміргіштер мен жәндіктерді аулау үшін ұстаған. Көбінесе кішкентай соуылдарды «шатырлық аң аулау» үшін ұстаған. Бұл құстардың күндіз кезде табылғанда көптеген құс түрлерінің соуылға қарсы агрессивті мінез танытуын пайдаланған. Мұндай аң аулау, әсіресе сұр соуылдармен, Италияда б.з.д. 350 жылдан бастап 20 ғасырға дейін, ал Германияда 17-дан 20 ғасырға дейін жүргізілген. Италияда көбінесе қияқтар осылай ауланған. Сауданың негізгі орталығы Пиза қаласының жанындағы Креспина болды. Мұнда кішкентай соуылдар дәстүрлі түрде 29 қыркүйекте, ұядан алынып, адамдардың күтуімен өсірілгеннен кейін сатылған. 1992 жылы кішкентай соуыл Голландияның 100 гильдерлік банкнотасындағы Яап Друпстеен салған суретінде белгі ретінде пайда болды.
The little owl was formally described in 1769 by the Austrian naturalist Giovanni Antonio Scopoli under the binomial name Strix noctua. The little owl is now placed in the genus Athene that was introduced by the German zoologist Friedrich Boie in 1822. The owl was designated as the type species of the genus by George Robert Gray in 1841. The genus name, Athene, commemorates the goddess Athena, whose original role as a goddess of the night might explain the link to an owl. The species name noctua has, in effect, the same meaning, being the Latin name of an owl sacred to Minerva, Athena's Roman counterpart. The little owl is probably most closely related to the spotted owlet (Athene brama). A number of variations occur over the bird's wide range and there is some dispute over their taxonomy. The most distinct is the pale grey brown Middle Eastern type known as the Syrian little owl (A. n. lilith). A 2009 paper in the ornithological journal Dutch Birding (vol. 31: 35–37, 2009) has advocated splitting the southeastern races as a separate species, Lilith's owl (Athene glaux), with subspecies A. g. glaux, A. g. indigena, and A. g. lilith. DNA evidence and vocal patterns support this proposal. The adult little owl of the most widespread form, the nominate A. n. noctua, is white speckled brown above, and brown streaked white below. It has a large head, long legs, and yellow eyes, and its white "eyebrows" give it a stern expression. Juveniles are duller, and lack the adult's white crown spots. This species has a bounding flight like a woodpecker. in the 19th century, and has spread across much of England and the whole of Wales. It was introduced to Otago in New Zealand by the local acclimatisation society in 1906, and to Canterbury a little later, and is now widespread in the eastern and northern South Island; it is partially protected under Schedule 2 of New Zealand's Wildlife Act 1953, whereas most introduced birds explicitly have no protection or are game birds. This is a sedentary species that is found in open countryside in a great range of habitats. These include agricultural land with hedgerows and trees, orchards, woodland verges, parks and gardens, as well as steppes and stony semi deserts. It is also present in treeless areas such as dunes, and in the vicinity of ruins, quarries and rocky outcrops. It sometimes ventures into villages and suburbs. In the United Kingdom it is chiefly a bird of the lowlands, and usually occurs below In continental Europe and Asia it may be found at much higher elevations; one individual was recorded from in Tibet. If a male intrudes into the territory of another, the occupier approaches and emits its territorial calls. If the intruder persists, the occupier flies at him aggressively. If this is unsuccessful, the occupier repeats the attack, this time trying to make contact with his claws. In retreat, an owl often drops to the ground and makes a low level escape. The territory is more actively defended against a strange male as compared to a known male from a neighbouring territory; it has been shown that the little owl can recognise familiar birds by voice. The little owl is partly diurnal and often perches boldly and prominently during the day. If living in an area with a large amount of human activity, little owls may grow used to humans and will remain on their perch, often in full view, while people are around. The little owl has a life expectancy of about 16 years. When the young disperse, they seldom travel more than about Pairs of birds often remain together all year round and the bond may last until one partner dies. In Bulgarian and Romanian folklore, the little owl is said to be a harbinger of death. In 1843 several little owls that had been brought from Italy were released by the English naturalist Charles Waterton on his estate at Walton Hall in Yorkshire but these failed to establish themselves. Later successful introductions were made by Lord Lilford on his Lilford Hall estate near Oundle in Northamptonshire and by Edmund Meade Waldo at Stonewall Park near Edenbridge, Kent. From these areas the birds spread and had become abundant by 1900. The owls acquired a bad reputation and were believed to prey on game bird chicks. They therefore became a concern to game breeders who tried to eliminate them. In 1935 the British Trust for Ornithology initiated a study into the little owl's diet led by the naturalist Alice Hibbert Ware. The report showed that the owls feed almost entirely on insects, other invertebrates and small mammals and thus posed little threat to game birds. There is evidence that from the 19th century little owls were occasionally kept as ornamental birds. In Italy, tamed and docked little owls were kept to hunt rodents and insects in the house and garden. More common was keeping little owls to use them in so called cottage hunting. This took advantage of the fact that many bird species react to owls with aggressive behaviour when they discover them during the day (mobbing). Such huntings, particularly with tawny owls, were practiced in Italy from 350 B. C. until the 20th century and in Germany from the 17th to the 20th century. In Italy, mainly skylarks were caught in this way. The main place of trade was Crespina, a small town near Pisa. Here, little owls were traditionally sold on 29 September, after being taken from their nests and raised in human care. In 1992, the little owl appeared as a watermark on Jaap Drupsteen’s 100 guilder banknote for the Netherlands.