Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс-итальян иезуит миссионері (1645–1711)
German Italian Jesuit missionary (1645–1711)
Эусебио Франсиско Кино, SJ (lang es; 10 тамыз 1645 – 15 наурыз 1711), көбінесе Әке Кино деп аталатын, қасиетті Рим империясының Трент епископтығында туған итальяндық иезуит, миссионер, географ, саяхатшы, картограф, математик және астроном болған. Өмірінің соңғы 24 жылында ол сол кездегі Пимерия-Альта, қазіргі Мексиканың Сонора штаты және АҚШ-тың оңтүстік Аризона штаты аймағында жұмыс істеді. Ол аймақты зерттеді және Тохоно О'Одхам, Собайпури және басқа да Жоғарғы Пиман тайпалары сияқты жергілікті американдықтармен жұмыс істеді. Ол Баха-Калифорния жарты аралы екенін, арал емес екенін дәлелдеді, ол үшін құрлықпен саяхаттап барды. Өлгенге дейін ол 24 миссия және визита (ауылдық шіркеулер немесе сапарлық бекеттер) құрды.
Eusebio Francisco Kino, SJ (, lang es; 10 August 1645 – 15 March 1711), often referred to as Father Kino, was an Italian Jesuit, missionary, geographer, explorer, cartographer, mathematician and astronomer born in the Bishopric of Trent, Holy Roman Empire. For the last 24 years of his life he worked in the region then known as the Pimería Alta, modern day Sonora in Mexico and southern Arizona in the United States. He explored the region and worked with the indigenous Native American population, including primarily the Tohono O'Odham, Sobaipuri and other Upper Piman groups. He proved that the Baja California Territory was not an island but a peninsula by leading an overland expedition there. By the time of his death he had established 24 missions and visitas (country chapels or visiting stations).
Ерте өмір
Кино Еусебио Чини болып дүниеге келді. Дүниеге келген күні белгісіз, бірақ 10 тамыз 1645 жылы Тайодағы шіркеуде крещение рәсімінен өтті. Кино Австрияның Тироль аймағындағы Холл қаласындағы иезуиттер колледжінде білім алды. Ауыр сырқаттан жазылғаннан кейін 20 қараша 1665 жылы Иса қоғамына қосылды. 1664 жылдан 1669 жылға дейін Баварияның Фрайбург, Ингольштадт және Ландсберг қалаларында Қоғам мүшесі ретінде діни білім алды. Қоғамда математика пәнін оқытқан соңғы сатыдан өткеннен кейін, 12 маусым 1677 жылы дін қызметкеріне ие болды. Кино Шығысқа баруды қаласа да, оны Жаңа Испанияға жіберді. Еуропаны кезіп өту кешіккендіктен, сапарға аттанатын кемеден қалып қойды және басқа кеме күтуге бір жылдай уақыт жұмсады. Испанияның Кадис қаласында күтіп отырғанда, 1680 жылдың соңы мен 1681 жылдың басында жасаған байқауларын жазды, оның ішінде кометті (кейіннен Кирх кометі деп аталған) зерттеуі туралы мәліметтерді «Exposición astronómica de el cometa» атты еңбегінде жариялады.
Kino was born Eusebio Chini The exact date of his birth is unknown but he was baptized on 10 August 1645 in the parish church, located in Taio. Kino was educated at the college of the Jesuits in Hall in Tirol, Austria, and after recuperating from a serious illness, he joined the Society of Jesus on 20 November 1665. From 1664 to 1669, he received religious training as a member of the Society at Freiburg, Ingolstadt, and Landsberg, Bavaria. After completing a final stage of training in the Society, during which he taught mathematics in Ingolstadt, he received Holy Orders as a priest on 12 June 1677. Although Kino wanted to go to the Orient, he was sent to New Spain. Due to travel delays while crossing Europe, he missed the ship on which he was to travel and had to wait a year for another ship. While waiting in Cádiz, Spain, he wrote some observations, done during late 1680 and early 1681, about his study of a comet (later known as Kirch's comet), which he published as the Exposición astronómica de el cometa.
Баха-Калифорниядағы миссионерлік қызмет
Киноның алғашқы тапсырмасы – Атондо экспедициясын Баха-Калифорния түбегіне, Жаңа Испанияның Лас-Калифорния провинциясына жетектеу болды. 1683 жылы экспедиция жергілікті тұрғындармен болған қақтығыстарға байланысты Ла-Пастағы алғашқы қоныс құру және миссионерлік жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды. Сол жылы ол Миссион Сан-Брунода екінші қоныс салған. 1685 жылы ұзаққа созылған құрғақшылықтан кейін Кино және иезуит миссионерлері миссияны тастап, вице-корольдік астанасы Мексика қаласына қайта оралуға мәжбүр болды. Кино Пимерия-Альтаға келген соң, жергілікті тұрғындардың өтініші бойынша, Сонора тауларындағы өзен аңғарында алғашқы миссияны құрды. Бұл 30 жылдық зерттеулер мен карта жасау негізінде болды және Калифорнияның арал емес, түбек екендігі туралы идеяны жойды. Алғашқыда, 1695 жылы, ол Калифорнияны түбек ретінде көрсеткен, бірақ Пимэрия-Альтадағы Тынық мұхитының жағалауынан табылған көк аволон қабықтарының (көбінесе Haliotis fulgens) болуы, жергілікті тұрғындардан алынған мәліметтер және оның өзінің саяхаттары мен байқаулары (1698 жылы ол Cerro del Pinacate-ге көтерілді) негізінде Кино 1701 жылы картаны қайта жасады. Карта 1707 жылы Гамбург пен Лейпцигте басылып, Солтүстік Жаңа Испанияның ең танымал карталарының біріне айналды. Киноның маңызды әріптесі, оны 1694 жылғы маңызды саяхатында сүйемелдеген және осы картаның жариялануына және Киноның білімін Еуропаға таратуға көмектескен Карниолдық дін қызметкері Марко Антон Каппус болды. Кино аймақтың экономикалық өсуіне үлкен үлес қосты, бұрыннан бар егіншілікпен айналысатын жергілікті халықтармен жұмыс істеп, оларды еуропалық тұқымдармен, жемістермен, шөптермен және дәнді дақылдармен таныстырды. Ол сондай-ақ жергілікті тұрғындарға ірі қара, қой және ешкі өсіруді үйретті. Оның Пимэрия-Альтаға әкелген алғашқы 20 сиырдан тұратын миссиялық мал басы оның тұсында 70 000-ға жетті. Тарихшы Герберт Болтон Киноны Аризонаның алғашқы ранчо иесі деп атады.
Kino's first assignment was to lead the Atondo expedition to the Baja California peninsula of Las Californias Province of New Spain. In 1683, the expedition was forced to abandon an attempted settlement and mission at La Paz because of hostilities with the natives. Later that year, he established a second settlement at Misión San Bruno. After a prolonged drought there in 1685, Kino and the Jesuit missionaries were forced to abandon the mission and return to the viceregal capital of Mexico City. Once Father Kino arrived in the Pimería Alta, at the request of the natives, he quickly established the first mission in a river valley in the mountains of Sonora. It was based on thirty years of exploration and mapping, and it put an end to the idea of California as an island rather than a peninsula. Originally, in 1695, it depicted California as a peninsula but based on the presence of blue abalone shells (most likely Haliotis fulgens) from the Pacific coast in the Pimería Alta, the information from natives, and his own travels and sightings (in 1698 he ascended Cerro del Pinacate), Father Kino redrew the map in 1701. The map was printed in 1707 in Hamburg and Leipzig and became one of the best known maps of northern New Spain. A notable colleague of Father Kino who accompanied him on one of his major travels (in 1694) and acted as the intermediary in the publication of this map and dissemination of Father Kino's knowledge in Europe was Carniolan priest Marko Anton Kappus. Father Kino was important in the economic growth of the area, working with the already agricultural indigenous native peoples and introducing them to European seed, fruits, herbs and grains. He also taught the natives to raise cattle, sheep and goats. His initial mission herd of twenty cattle imported to Pimería Alta grew during his period to 70,000. Historian Herbert Bolton referred to Kino as Arizona's first rancher.
Жергілікті халықтармен қарым-қатынас
Пимерия-Альтада саяхаттап жүргенде, Кино әкесі 16 түрлі тайпамен байланыс жасады. Олардың кейбіреулерінің жерлері Пимерия-Альтамен шектесіп жатты, бірақ Киномен кездесу үшін Пиман жерлеріне ру өкілдерінің келіп өткен көптеген жағдайлары болды. Басқа жағдайларда Кино әкесі олармен кездесу үшін олардың жерлеріне сапарлады. Кино кездескен тайпалар: Кокопа, Эудеве, Хиа Сед О'Одхам (Кино Юман деп атаған), Камия, Кавелчадон, Килива, Марикопа, Тау Пима, Опата, Квечан, Гила өзені Пима, Сери (Комкаак), Тохоно О'Одхам, Собайпури, Батыс Апачи, Явапай және Яки (Йоме). Кино әкесі ағаштан кемелердің модельдерін жасауды ұнататын. Карталар мен кемелер туралы білімі оны мексикалық үндістер теңіз арқылы Калифорнияға оңай жете алады деген сенімге жеткізді, бұл көзқарас Мехикодағы миссионерлер тарапынан күдікпен қабылданды. Кино ұсынған және Сонора шөлі арқылы Мексиканың батыс жағалауына итеріп жіберуге болатын қайық жасау жұмысы басталғанда, дау туды, өйткені оның көптеген әріптес миссионерлері Киноның есінен ада болғанын күмәндана бастады. Киноның діни қызметі үшін ерекше байлығы болды, ол оны негізінен миссионерлік қызметін қаржыландыруға жұмсады. Оның замандастары оның байлығы туралы күдікпен айтқан.
In his travels in the Pimería Alta, Father Kino interacted with 16 different tribes. Some of these had land that bordered on the Pimería Alta, but there are many cases where tribal representatives crossed into the Piman lands to meet Kino. In other cases, Father Kino traveled into their lands to meet with them. The tribes Kino met with are the Cocopa, Eudeve, Hia C ed O'odham (called Yumans by Kino), Kamia, Kavelchadon, Kiliwa, Maricopa, Mountain Pima, Opata, Quechan, Gila River Pima, Seri (Comcaac), Tohono O'odham, Sobaipuri, Western Apache, Yavapai, and the Yaqui (Yoeme). Father Kino enjoyed making model ships out of wood. His knowledge of maps and ships led him to believe that Mexican Indians could easily access California by sea, a view taken with skepticism by missionaries in Mexico City. When Kino proposed and began making a boat that would be pushed across the Sonoran Desert to the Mexican west coast, a controversy arose, as many of his co missionaries began to question Kino's faculties. Kino had an unusual amount of wealth for his vocation, which he used primarily to fund his missionary activities. His contemporaries reported on his wealth with suspicion.
Өлім
Кино өмірінің соңына дейін өз міндеттерін орындаумен айналысты. Ол 15 наурыз 1711 жылы, 65 жасында Мексиканың Сонора штатындағы Магдалена-де-Кинода қызбадан қайтыс болды. Антропологтар мен тарихшылар тобы Киноның қабірін 1966 жылғы 19 мамырда тапты. Кино әйгілі Игнасио Итурменди және Мануэль Гонсалес қасында жерленген. Бұл табыс, қабір орналасқан жерін анықтауға бағытталған шамамен қырық жылдық ізденістердің нәтижесі болды. Киноның сүйек қалдықтарын Мексиканың ұлттық ескерткіші саналатын криптасында көруге болады. 2015 жылы Италияның Тренто қаласының тарихи орталығынан тыс орналасқан Пьяцца Данте бағында Киноға ескерткіш орнатылды. 1963 жылы ол Ұлттық Каубойлар және Батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыстар залына енгізілді.
Kino remained among his missions until his death. He died from fever on 15 March 1711, aged 65, in what is now Magdalena de Kino, Sonora, Mexico. A team of anthropologists and historians discovered Kino's grave on 19 May 1966. Kino lies buried next to Father Ignacio Iturmendi and Father Manuel González. The successful discovery ended nearly forty years of failures to identify the grave site. Kino's skeletal remains can be viewed in his crypt, which is a national monument of Mexico. A monument to Kino was erected in 2015 in the garden of Piazza Dante, just outside the historic center of Trento, Italy. In 1963, he was inducted into the Hall of Great Westerners of the National Cowboy & Western Heritage Museum.
Қасиетті деп жариялау процесі
2020 жылдың 11 шілдесінде Папа Франциск Киноның батырлық ерліктерімен өмір сүргенін мойындап, оны құрметті деп жариялап, қасиеттілік жолындағы ісін алға жылжытты.
On 11 July 2020, Pope Francis advanced the cause of Kino's sainthood by recognizing his life of heroic virtue, and declaring him Venerable.
Фильмдер
Кино ата, Ат үстіндегі падре (немесе Даңққа миссия: Шын оқиға) Ричард Иган Кино рөлінде сомдаған, 1977 жылы түсірілген. Фильм DVD форматында қолжетімді. Kino: La leyenda de Padre Negro (Кино: Қара тоғалы діни қызметкердің аңызы) Энрике Роша Кино рөлінде ойнаған, 1993 жылы түсірілген және Мексика кино академиясының «Ең жақсы түпнұсқа музыка» номинациясы бойынша «Ариэль» сыйлығымен марапатталды. Фильм DVD форматында қолжетімді. Ат үстіндегі шөл дала арқылы – Ғалым және миссионер: Эусебио Киноның өмірі, С.Ж. (Фр. Кристоф Вольф СЖ, Loyola Productions Munich, 2011).
Father Kino, Padre on Horseback (or Mission to Glory: A True Story) starring Richard Egan as Kino, was made in 1977. The movie is available in DVD format. Kino: La leyenda de Padre Negro (Kino: The Legend of the Black Robe Priest) starring Enrique Rocha as Kino, was made in 1993 and was awarded the Mexican Academy of Film's Ariel award for best original score. The movie is available in DVD format. Through the Wilderness on Horseback – Scientist and Missionary: The Life of Eusebio Kino, S. J. (Fr. Christof Wolf SJ, Loyola Productions Munich, 2011)