Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Старая Русса (Старая Русса) – Ресейдің Новгород облысындағы қала, облыстың әкімшілік орталығы Великий Новгородтың оңтүстігінде, Полист өзенінің жағасында орналасқан. Халық саны соңғы жылдары азайып келеді: 1989 жылғы халық санауы бойынша 41 538 адамды құраса, 2002 жылы 35 511 адам, ал 2010 жылы 31 809 адамды көрсеткен.
Town in Novgorod Oblast, Russia
Staraya Russa (Старая Русса, ) is a town in Novgorod Oblast, Russia, located on the Polist River, south of Veliky Novgorod, the administrative center of the oblast. Its population has steadily decreased over the past years, going from 41,538 recorded in the 1989 Census to 35,511 in the 2002 Census to 31,809 in the 2010 Census.
Этимология
Старая Русса атауының шығу тегі белгісіз. Ең толымды және кең таралған гипотезаны филологтар мен тіл білімі мамандары Р. А. Ахеева, В. Л. Васильев және М. В. Горбаневский ұсынды. Осы гипотезаға сәйкес, Русса – Новгородтан Полоцк пен Киевке дейінгі сауда жолдарын бақылау үшін аймаққа қоныстанған славян тайпасынан шыққан. Бұл тайпаның аты, әдетте, "есушілер" (қайық жүргізушілер) деген мағына беретін ежелгі скандинавиялық сөзден туындаған деп саналады, себебі сол кезде Шығыс Еуропа өзендерінде саяхаттаудың басты тәсілі – есу болған. Бұл атау Швецияның Рослаген (есушілер тобы) немесе ерте замандағы Роден аймағымен де байланысты болуы мүмкін. "Старая" сөзі орыс тілінде "Ескі" дегенді білдіреді.
The origin of the name of Staraya Russa is unclear. The most involved and widespread hypothesis was presented by philologists and linguists R. A. Akheyeva, V. L. Vasilyev, and M. V. Gorbanevsky. According to this hypothesis, Russa comes from Rus'—a Slavic people, who settled in the vicinity to control trade routes leading from Novgorod to Polotsk and Kiev—which, in turn, is usually thought to originate from an Old Norse term for "the men who row" (rods ) as rowing was the main method of navigating the rivers of Eastern Europe, and that it could be linked to the Swedish coastal area of Roslagen (the rowing crews) or Roden, as it was known in earlier times. Staraya is Russian for "Old".
Тарих
10 ғасырдың ортасында пайда болған деп есептеледі, алғаш рет 1167 жылғы жылнамаларда Руса (кириллицада: Руса) деп тіркелген, Псков пен Ладогамен бірге Новгород Республикасының үш маңызды қаласының бірі болған. Псков тәуелсіздік алғаннан кейін, Русса Новгородтан кейін Новгород Республикасының екінші ірі қаласы мен сауда орталығына айналды. 15 ғасырдың соңында шамамен мың шаруашылық болған. Қаланың тұз өндірісімен айналысуы Новгород аймағындағы тұз өнеркәсібінің ең ірі орталығына айналдырды. Руссаның ағаш қамалдары 1190 және 1194 жылдары өрттен қирады, сосын олар тас қамалмен ауыстырылды. 1478 жылы Новгородпен бірге Мәскеудің Ұлы княздығының құрамына кірді. 15 ғасырда атауына «Старая» (Ескі) деген сөз қосылды, осылайша оны «Русса» деп аталатын жаңа елді мекендерден ажыратуға болады. Алайда, қазіргі атауы 19 ғасырда ғана бекіді, сол кезде қала маңындағы тұз өндіру елді мекендері «Новая Русса» (Жаңа Русса) деп аталды. 1533 жылы Иван Қорқыны таққа отырғанда Старая Русса халыққа толы қала болды. Ұлы қақтығыс кезінде поляк қарақшылары басып алып, халқы азайып кетті. 1613 жылы онда бар болғаны 38 адам тұрды. 1708 жылы Петр I жүргізген әкімшілік реформасы аясында Старая Русса Ингерманланд губерниясының (1710 жылдан Санкт-Петербург губерниясы ретінде белгілі) құрамына енді. 1727 жылы жеке Новгород губерниясы бөлініп шықты. 1776 жылы Старая Русса Новгород вице-корольдігінің Старорусский уезінің орталығы болды. 1796 жылы вице-корольдік Новгород губерниясына айналдырылды. Екатерина II 1783 жылы тұз өндірісінің директоры болып неміс минералогы Франц Людвиг фон Канкринды тағайындады. 1820 жылдары Алексей Аракчеевтің жобасы бойынша Старая Руссада және оның төңірегінде әскери поселендер құрылды. Старая Руссада әкімшілік және әскери билік бірге болуы қиындық тудырды, сондықтан 1824 жылы уезд жойылды. Старая Русса қаласы мен оған жақын аумақтар тікелей Қорғаныс министрлігіне бағынды. Әскери поселендер тиімсіздігін көрсетті, атап айтқанда, 1831 жылы аймақта холералық бүліктер болды. Олар 1856 жылы таратылды. 1857 жылы Старорусский уезі қайта құрылды. Старая Руссада кеңес билігі 1917 жылдың 5 (18) қарашасында орнатылды. 1927 жылдың тамызында уезддер жойылды және 1927 жылдың 1 қазанынан бастап Старорусский ауданы құрылды, оның әкімшілік орталығы Старая Русса болды. Новгород губерниясы да жойылды және аудан Ленинград облысының Новгород округінің құрамына кірді. Қала 1941 жылдың 9 тамызынан 1944 жылдың 18 ақпанына дейін неміс әскерлерімен басылып алынды. Соғыста толығымен қираған қала кейін қалпына келтірілді. 1944 жылдың 5 шілдесінде Старая Русса жаңадан құрылған Новгород облысына берілді және содан бері сол жерде қалып отыр. Әкімшілік бөлініс ретінде, екі ауылдық елді мекенмен бірге, Старая Русса облыстық маңызы бар қаласы ретінде жеке құрылған, бұл аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік (Новгород облысындағы үш бірліктің бірі).
Thought to have originated in the mid 10th century, it was first mentioned as Rusa (Cyrillic: Руса) in chronicles for the year 1167 as one of three main towns of the Novgorod Republic, alongside Pskov and Ladoga. After Pskov became independent, Russa became the second most important town and trade center of the Novgorod Republic after Novgorod itself. By the end of the 15th century, it contained about one thousand homesteads. Brine springs made the saltworks the principal business activity in the town, which was the biggest center of salt industry in the Novgorod region. The wooden fortifications of Russa burned to ashes in 1190 and then in 1194, after which they were replaced by the stone fortress. In 1478, it was incorporated into the Grand Duchy of Moscow together with Novgorod. The word Staraya (Old) was prefixed to the name in the 15th century, to distinguish it from newer settlements called Russa. Nevertheless, the current name firmly established only in the 19th century, when the salt mining settlements around the town became collectively known as Novaya Russa (New Russa). When Ivan the Terrible ascended the throne in 1533, Staraya Russa was a populous town. During the Time of Troubles, it was held by Polish brigands and heavily depopulated. Only 38 people lived there in 1613. In the course of the administrative reform carried out in 1708 by Peter the Great, Staraya Russa was included into Ingermanland Governorate (known since 1710 as St. Petersburg Governorate). In 1727, separate Novgorod Governorate was split off. In 1776, Staraya Russa became the seat of Starorussky Uyezd of Novgorod Viceroyalty. In 1796, the viceroyalty was transformed into Novgorod Governorate. Catherine II appointed German mineralogy expert Franz Ludwig von Cancrin as director of the salt works in 1783. In the 1820s, military settlements were organized in Staraya Russa and around, in accordance with the project designed by Aleksey Arakcheyev, an influential statesman. It was inconvenient to have both civil and military administration in Staraya Russa, and therefore the uyezd was abolished in 1824. The town of Staraya Russa and some adjacent territories were directly subordinated to the Defense Ministry. The military settlements were proven inefficient, in particular, in 1831, the area participated in the Cholera Riots. They were abolished in 1856. In 1857, Starorussky Uyezd was re established. Soviet authority in Staraya Russa was established on November 5(18), 1917. In August 1927, the uyezds were abolished and, effective October 1, 1927, Starorussky District was established, with the administrative center in Staraya Russa. Novgorod Governorate was abolished as well and the district became a part of Novgorod Okrug of Leningrad Oblast. The town was occupied by the Germans between August 9, 1941 and February 18, 1944. Totally destroyed during the war, it was later restored. On July 5, 1944, Staraya Russa was transferred to newly established Novgorod Oblast and remained there ever since. As an administrative division, it is, together with two rural localities, incorporated separately as the Town of oblast significance of Staraya Russa—an administrative unit with the status equal to that of the districts (one of the three in Novgorod Oblast).
Өнеркәсіп
Старая Руссадағы ең ірі кәсіпорын – ұшақ жөндеу шеберханасы. Механикалық инженерлік зауыты 2011 жылы банкротқа ұшырап, қазір жоқ.
The biggest enterprise in Staraya Russa is the aircraft repair works. The mechanical engineering plant went bankrupt in 2011 and no longer exists.
Көлік
Старая Русса арқылы Бологой мен Псковты байланыстыратын темір жол өтеді. Старая Русса Холм арқылы Новгород, Демянск және Безханицы қалаларымен автомобиль жолдарымен байланысты. Сондай-ақ жергілікті жолдар да бар. Ілмен көлінің алабындағы Полист өзенінде кеме қабылдау орны бар. Полист өзені Старая Руссадан төмен ағысында кеме жүзуге қолайлы. Қалаға Старая Русса әуежайы қызмет көрсетеді.
A railway which connects Bologoye and Pskov passes through Staraya Russa. Staraya Russa is connected by roads with Novgorod, Demyansk, and Bezhanitsy via Kholm. There are also local roads. There is a wharf on the Polist River in the Lake Ilmen basin. The Polist is navigable downstream from Staraya Russa. The town is served by the Staraya Russa Airport.
Көрікті жерлер
Старая Русса – шипажай қаласы. Орыс жазушысы Фёдор Достоевскийдің «Карамазовтар» және «Жын-перілер» романдарын жазған жазғы резиденциясы қазір музей ретінде келушілерге ашық. Ескерткіштердің қатарында 1198 жылы жетпіс күнде салынған және 15 ғасырда жартылай қайта жаңартылған собор бар Трансфигурация монастыры, сондай-ақ 17 ғасырға жататын бірнеше ғимараттар мен шіркеулер кіреді. Қаланың басты соборы (1678) Христианның қайта тірілуіне арналған. Тағы да көзге түсетін шіркеулер – Георгийге (1410) (Достоевский отбасы осы шіркеудің священнигінің үйінде тұрған), шейіт Минаға (14 ғасыр) және Киелі Үштікке (1676) арналған.
Staraya Russa is a spa. A summer residence of the Russian novelist Fyodor Dostoyevsky, who wrote his novels The Brothers Karamazov and Demons there, is open to visitors as a museum. Monuments include the Transfiguration Monastery, which includes a cathedral built in seventy days in 1198 and partly rebuilt in the 15th century, and several 17th century buildings and churches. The principal city cathedral (1678) is dedicated to the Resurrection of Christ. Other notable churches are consecrated to St. George (1410) (the Dostoyevsky family stayed in the house of the priest of this church), Mina the Martyr (14th century), and the Holy Trinity (1676).