Кіріспе
1919–1945 жылдарғы Пруссия провинциясы, Германия
Жоғарғы Силезия провинциясы (Provinz Oberschlesien; Силезия неміс тілінде: Provinz Oberschläsing; ; Prowincja Górny Śląsk) 1919 жылдан 1945 жылға дейін Пруссия еркін мемлекетінің провинциясы болды. Ол Жоғарғы Силезия аймағының көп бөлігін қамтыды және ақырында екі әкімшілік аймаққа (Regierungsbezirke) – Каттовиц (1939–1945) және Оппельн (1819–1945) – бөлінді. Провинцияның астанасы Оппельн (1919–1938) және Каттовиц (1941–1945) болды, ал басқа ірі қалалардың ішінде Бютен, Глейвиц, Гинденбург О.С., Нейсе, Ратибор және 1941 жылы қосылған Аушвиц (Екінші дүниежүзілік соғыста еврейлердің жойылған орны) бар. 1938 жылдан 1941 жылға дейін ол Төменгі Силезиямен бірігіп, Силезия провинциясын құрады.
Нацистік Германия
Германияда нацистер билікті басып алғаннан кейін, 1922 жылғы Шығыс Сілезия туралы неміс-поляк келісіміне қайшы келіп, Германияның Жоғарғы Сілезиясында да антисемит заңдары енгізілді. Келісімге сәйкес, әрбір келісім жасасқан тарап Жоғарғы Сілезияның тиісті бөлігінде барлық тұрғындарға тең азаматтық құқықтарды кепілдеді. Неміс Жоғарғы Сілезиясының азаматы Франц Бернхайм, Бернхайм петициясын ұсыну арқылы Ұлттар Лигасын нацистік Германияны келісімге бағынуға мәжбүрлеуге жеткізді. Осыған байланысты, 1933 жылдың қыркүйегінде Рейхтің нацистік үкіметі Германияның Жоғарғы Сілезиясында қолданылып жүрген барлық антисемиттік кемсіту заңдарын тоқтатты және 1937 жылдың мамырында келісім күші жойылғанға дейін провинцияны болашақтағы барлық жаңа жарлықтардан босатып алды. Польша халқы да күшейе түскен қудалауға ұшырады. Жоғарғы Сілезиядағы нацистік поляктарға қарсы ұйым Bund Deutscher Osten-нің алғашқы конференциясы 1933 жылдың 9 маусымында Гливице қаласында өтті. 1934 жылғы құпия Sicherheitsdienst есебінде Битом, Гливице, Прудник, Стрельце-Опольске, Забре және Олесно мен Ополе ауылдық округтері провинциядағы поляк қозғалысының негізгі орталықтары деп көрсетілді. 1937 жылдың тамызында немістер 31 поляк жас белсендісін қамауға алды. 1938 жылы Жоғарғы Сілезия провинциясы Төменгі Сілезиямен біріктіріліп, Сілезия провинциясын құрды. Одан кейін поляктарға жасалған қудалау одан әрі күшейді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы Польшаға жасалған шабуылдан кейін Польшаның Жоғарғы Силезиясы, оның ішінде Польшаның өнеркәсіптік қаласы Катовице, Силезия провинциясына тікелей қосылды. Бұл қосылған аумақ, сондай-ақ Шығыс Жоғарғы Силезия (Ostoberschlesien) деп белгілі, жаңа Regierungsbezirk Kattowitz құрамына енді. Неміс оккупациялық күштері 1939 жылдың қыркүйегінен бастап Шығыс Жоғарғы Силезияның поляк халқына қарсы репрессия саясатын жүргізді, бұл саясат соғысқа дейін жасалған, әлеуметтік және саяси өмірде белсенді поляктарды көрсеткен тізімдерге негізделген. Олардың орнына Волынь және Балтық елдерінен келген этникалық немістер Жоғарғы Силезияның қалалық аймақтарына қоныстанды. 1943 жылға дейін Шығыс Жоғарғы Силезия мен Вартланд аймақтарындағы Польша территориясында шамамен 230 000 этникалық неміс тұрды. Немістердің қолынан Жоғарғы Силезияда қаза тапқан поляктардың саны шамамен 25 000 адамды құрады, олардың 20 000-ы қала тұрғындары еді. Германияның Жоғарғы Силезия провинциясы 1945 жылдың ақпанынан наурыз айының соңына дейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың Төменгі және Жоғарғы Силезия шабуылдары кезінде Кеңес Қызыл Армиясы тарапынан басып алынды. Соғыстан кейінгі Потсдам келісімі провинцияның барлық аумағын Польша Халық Республикасына берді; қазіргі кезде бұл аумақ Польшаның Ополе және Силезия воеводалықтарында орналасқан. Потсдам келісіміне сәйкес, аумақта қалған немістердің көпшілігі батысқа қуылды. Landsmannschaft Schlesien Жоғарғы және Төменгі Силезиядан шыққан неміс силезиялықтарын білдіреді. Ополе маңында және Ополе қаласында неміс азшылығы сақталған. Жоғарғы Силезия кедей, бірақ өте индустрияланған және ластанған аймақ ретінде танымал болды. Бұл П. Г. Вудхаус Францияның солтүстігінде жау шетелдігі ретінде тұтқындалғаннан кейін жіберілген аймақтардың бірі еді. Ол аймақтың жағдайы туралы: "Егер бұл Жоғарғы Силезия болса, онда Төменгі Силезия қалай екенін ойлауға болады" деген пікір білдірген.
Соғыстан кейінгі кезең
Польшадағы соғыстан кейінгі 1950 жылғы желтоқсанда жүргізілген халық санауы кезінде 1939 жылдың тамызына дейінгі тұрғындардың соғыстан бұрынғы тұрғылықты жерлері туралы мәліметтер жиналды. 1939 жылдың қыркүйегі мен 1950 жылдың желтоқсаны аралығында туған балалар үшін олардың шығу тегі аналарының соғыс алдындағы тұрғылықты жерлеріне негізделген. Осы деректердің арқасында соғыстан кейінгі халықтың соғысқа дейінгі географиялық шығу тегін қалпына келтіру мүмкін болды. 1938 жылға дейінгі Жоғарғы Силезия провинциясына сәйкес келетін сол аумақта (ол 1945 жылы Польшаның бөлігі болды) 1950 жылдың желтоқсанында:
+1950 population by place of residence back in 1939:Region (within 1939 borders):NumberPercentAutochthons (1939 DE/FCD citizens)789,71659.23%Polish expellees from Kresy (USSR)232,78517.46%Poles from abroad except the USSR24,7721.86%Resettlers from the City of Warsaw11,3330.85%From Warsaw region (Masovia)7,0190.53%From Białystok region and Sudovia2,2290.17%From pre war Polish Pomerania5,4440.41%Resettlers from Poznań region8,9360.67%Katowice region (East Upper Silesia)91,0116.83%Resettlers from the City of Łódź1,2500.09%Resettlers from Łódź region13,0460.98%Resettlers from Kielce region16,7071.25%Resettlers from Lublin region7,6000.57%Resettlers from Kraków region60,9874.57%Resettlers from Rzeszów region23,5771.77%place of residence in 1939 unknown36,8342.76%Total pop. in December 19501,333,246100.00%
Before the war, German Upper Silesia was home to a very large ethnically Polish/Silesian minority in Germany, so the flight and expulsion of Germans did not affect the region as much. In 1950, most of the region's population were its autochthons, who had had German citizenship before World War II, and were granted Polish citizenship after 1945. There were also many newcomers, especially from Eastern Poland annexed by the USSR and from pre war Polish Upper Silesia.
+1950 жылғы халық саны 1939 жылғы тұрғылықты жері бойынша:
+1950 population by place of residence back in 1939:Region (within 1939 borders):NumberPercentAutochthons (1939 DE/FCD citizens)789,71659.23%Polish expellees from Kresy (USSR)232,78517.46%Poles from abroad except the USSR24,7721.86%Resettlers from the City of Warsaw11,3330.85%From Warsaw region (Masovia)7,0190.53%From Białystok region and Sudovia2,2290.17%From pre war Polish Pomerania5,4440.41%Resettlers from Poznań region8,9360.67%Katowice region (East Upper Silesia)91,0116.83%Resettlers from the City of Łódź1,2500.09%Resettlers from Łódź region13,0460.98%Resettlers from Kielce region16,7071.25%Resettlers from Lublin region7,6000.57%Resettlers from Kraków region60,9874.57%Resettlers from Rzeszów region23,5771.77%place of residence in 1939 unknown36,8342.76%Total pop. in December 19501,333,246100.00%
Before the war, German Upper Silesia was home to a very large ethnically Polish/Silesian minority in Germany, so the flight and expulsion of Germans did not affect the region as much. In 1950, most of the region's population were its autochthons, who had had German citizenship before World War II, and were granted Polish citizenship after 1945. There were also many newcomers, especially from Eastern Poland annexed by the USSR and from pre war Polish Upper Silesia.
Аймақ (1939 жылғы шекарасы): Саны Проценті
Автохтон (1939 жылғы Германия/FCD азаматы) 789 716 59.23%
Крестең (КСРО) қуылған поляктар 232 785 17.46%
КСРО-дан басқа шетелдерден келген поляктар 24 772 1.86%
Варшава қаласынан қоныс аударғандар 11 333 0.85%
Варшава облысынан (Мазовия) 7 019 0.53%
Бялысток облысынан және Судовиядан 2 229 0.17%
Соғысқа дейінгі Польша Помераниясынан 5 444 0.41%
Познань облысынан қоныс аударғандар 8 936 0.67%
Катовице облысы (Шығыс Жоғарғы Силезия) 91 011 6.83%
Варшава қаласынан қоныс аударғандар 1 250 0.09%
Варшава облысынан қоныс аударғандар 13 046 0.98%
Кельце облысынан қоныс аударғандар 16 707 1.25%
Люблин облысынан қоныс аударғандар 7 600 0.57%
Краков облысынан қоныс аударғандар 60 987 4.57%
Жешув облысынан қоныс аударғандар 23 577 1.77%
1939 жылғы тұрғылықты жері белгісіз 36 834 2.76%
Жалпы халық саны (1950 жылғы желтоқсан) 1 333 246 100.00%
+1950 population by place of residence back in 1939:Region (within 1939 borders):NumberPercentAutochthons (1939 DE/FCD citizens)789,71659.23%Polish expellees from Kresy (USSR)232,78517.46%Poles from abroad except the USSR24,7721.86%Resettlers from the City of Warsaw11,3330.85%From Warsaw region (Masovia)7,0190.53%From Białystok region and Sudovia2,2290.17%From pre war Polish Pomerania5,4440.41%Resettlers from Poznań region8,9360.67%Katowice region (East Upper Silesia)91,0116.83%Resettlers from the City of Łódź1,2500.09%Resettlers from Łódź region13,0460.98%Resettlers from Kielce region16,7071.25%Resettlers from Lublin region7,6000.57%Resettlers from Kraków region60,9874.57%Resettlers from Rzeszów region23,5771.77%place of residence in 1939 unknown36,8342.76%Total pop. in December 19501,333,246100.00%
Before the war, German Upper Silesia was home to a very large ethnically Polish/Silesian minority in Germany, so the flight and expulsion of Germans did not affect the region as much. In 1950, most of the region's population were its autochthons, who had had German citizenship before World War II, and were granted Polish citizenship after 1945. There were also many newcomers, especially from Eastern Poland annexed by the USSR and from pre war Polish Upper Silesia.
Соғысқа дейін, неміс Жоғарғы Силезиясында Германияда этностық поляк/силезиялық азшылығының үлкен бөлігі болды, сондықтан немістердің қашуы мен қууы аймаққа көп әсер етпеді. 1950 жылы аймақтың халқының көпшілігі оның тума халқы болды, олар Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын неміс азаматтығына ие болды және 1945 жылдан кейін поляк азаматтығына ие болды. Сондай-ақ, көптеген жаңадан келгендер болды, әсіресе КСРО-ға қосылған Шығыс Польшадан және соғысқа дейінгі Польшаның Жоғарғы Силезиясынан.
+1950 population by place of residence back in 1939:Region (within 1939 borders):NumberPercentAutochthons (1939 DE/FCD citizens)789,71659.23%Polish expellees from Kresy (USSR)232,78517.46%Poles from abroad except the USSR24,7721.86%Resettlers from the City of Warsaw11,3330.85%From Warsaw region (Masovia)7,0190.53%From Białystok region and Sudovia2,2290.17%From pre war Polish Pomerania5,4440.41%Resettlers from Poznań region8,9360.67%Katowice region (East Upper Silesia)91,0116.83%Resettlers from the City of Łódź1,2500.09%Resettlers from Łódź region13,0460.98%Resettlers from Kielce region16,7071.25%Resettlers from Lublin region7,6000.57%Resettlers from Kraków region60,9874.57%Resettlers from Rzeszów region23,5771.77%place of residence in 1939 unknown36,8342.76%Total pop. in December 19501,333,246100.00%
Before the war, German Upper Silesia was home to a very large ethnically Polish/Silesian minority in Germany, so the flight and expulsion of Germans did not affect the region as much. In 1950, most of the region's population were its autochthons, who had had German citizenship before World War II, and were granted Polish citizenship after 1945. There were also many newcomers, especially from Eastern Poland annexed by the USSR and from pre war Polish Upper Silesia.