Кіріспе

Аллергиялық конъюнктивит (АК) – конъюнктиваның (көздің ақ бөлігін жабатын мембрананың) аллергияға байланысты қабынуы. Аллергендер әрбір науқасқа қарай өзгеше болғанымен, ең көп кездесетін себебі – көк шүйнек. Симптомдары: қызыл түс (көбінесе перифериялық ұсақ қан тамырларының кеңеюінен), конъюнктиваның ісінуі, қышу және көз жасының артуы (көз жасының өндірілуі). Егер бұл ринитпен қатар болса, бұл жағдай аллергиялық риноконъюнктивит (АРК) деп аталады. Симптомдар маст жасушаларының гистамин және басқа да белсенді заттарды бөліп шығаруынан туындайды, олар қан тамырларын кеңейтеді, жүйке ұштарын тітіркендіреді және көз жасының секрециясын арттырады. Аллергиялық конъюнктивитті емдеу – аллергеннен аулақ болу (мысалы, «көк шүйнек» маусымында гүлдейтін шөптен қашықтау) және антигистаминдік препараттармен емдеу, жергілікті (көз тамшысы түрінде) немесе жүйелі (таблетка түрінде). Антигистаминдік препараттар, маст жасушаларын тұрақтандыратын дәрілер және стероид емес қабынуға қарсы препараттар (НСПЗ) көбінесе қауіпсіз және тиімді. Көзге аллергияның ең типік белгісі – қышу, емделу үшін жүгінген науқастардың 75% астамы осы белгіні шағымдайды. Клайн және авторлар тобының жүргізген зерттеуі аллергиялық конъюнктивиттен туындаған физикалық дискомфорттан басқа, науқастардың күнделікті өмірін өзгертетінін, сыртқа шығу, оқу, ұйықтау және көлік жүргізу сияқты белгілі бір іс-әрекеттерді шектеуге себеп болатынын көрсетті.

* Ағаштардың, шөптердің және бейкөктемнің тозаңдары
* Жануарлардың терісі және сілекей сияқты секреттері
* Жұпар иістер
* Косметика
* Теріге арналған дәрілер
* Ауаның ластануы
* Түтін
* Шаң кенелері
* Перу бальзамы (тағам және сусындарға хоштандыру үшін, парфюмерия және әсемдік құралдарында хош иіс үшін, сондай-ақ медициналық және фармацевтикалық өнімдерде емдік қасиеттері үшін қолданылады)
* Көз тамшылары (көз тамшыларындағы консерванттарға реакция уытты конъюнктивит тудыруы мүмкін)
* Контактті линзаларға арналған ерітінді (кейбір консерванттар уақыт өте келе көзге тітіркенділік тудырып, конъюнктивитке әкелуі мүмкін)
* Контактті линзалар (конъюнктивит контактті линза қолданушылардың конъюнктивасын қайта-қайта механикалық тітіркендіруінен де туындауы мүмкін)

Маусымдық конъюнктивиттің көптеген жағдайлары тозаңға байланысты болады және көк шүйнек маусымында, жаздың басында шөп тозаңдарынан, ал жаздың соңында әртүрлі тозаңдар мен саңырауқұлақтардан туындауы мүмкін.

Патофизиология

Көздің аллергиялық реакциясы – маст жасушаларымен үйлестірілетін оқиғалар тізбегі. Эотаксин және MIP 1 альфа сияқты бета-хемокиндер көз бетіндегі маст жасушаларын дайындауға және белсендіруге қатысады. Белгілі бір аллерген болғанда сезімталдық пайда болады және жүйе антигенге қатысты жауап беруге дайындық жасайды. TH2 дифференциацияланған T-жасушалары антигенге қатысты иммуноглобулин E (IgE) өндірісін күшейтетін цитокиндерді бөліп шығарады. Содан кейін IgE маст жасушаларының бетіндегі IgE рецепторларымен байланысады. Одан кейін маст жасушалары гистамин бөліп шығарады, бұл цитокиндердің, простагландиндердің және тромбоциттерді белсендіретін фактордың бөлінуіне әкеледі. Маст жасушаларының аралық заттары қабыну жасушаларын белсендіру арқылы аллергиялық қабыну мен симптомдарға себеп болады. Көздің конъюнктивалық аллергиясы (КӨК) – көзге әсер ететін ең көп таралған аллергия. Аталған көз ауруларының белгілеріне қышыну және қызғылт немесе қызыл көздер жатады.

Менеджмент

Егжей-тегжейлі анамнез дәрігерлерге қазіргі көріністің себебі аллергенге байланысты ма, әлде басқа факторға байланысты ма екенін анықтауға көмектеседі. Эозинофилдерді анықтау мақсатында конъюнктивадан жасалған мөлдір қабықшаның сынамасы сияқты диагностикалық тесттер аллергиялық реакцияның себебін анықтауға пайдалы.

Екі түрлі әрекет ететін агенттер

Екі қызмет атқаратын дәрілер маст жасушаларын тұрақтандырады және антигистаминдер болып табылады. Олар - тағайындалатын жергілікті аллергияға қарсы препараттардың ең көп таралған класы. Олопатадин (Патанол, Пазео) және кетотифен фумараты (Алавей немесе Задитор) екеуі де жиі жазылады. Кетотифен кейбір елдерде рецептсіз қолжетімді. Дегенмен, зерттеулер олопатадиннің антигендік сынақ моделінде аллергиялық конъюнктивитпен байланысты қышуды азайтуда кетотифеннен тиімдірек екенін көрсетеді.

Кортикостероидтар

Эстерге негізделген "жұмсақ" стероидтар, мысалы лотепреднол (Alrex) әдетте аллергияға байланысты қабынуды басу үшін жеткілікті және амидке негізделген стероидтерге қарағанда қолайсыз реакциялардың қаупі әлдеқайда төмен. 30 сынақтың жүйелі шолуында, 17 түрлі емдеулердің салыстыруында, салыстыруға енгізілген барлық жергілікті антигистаминдер мен маст жасушаларын тұрақтандыратын препараттар маусымдық аллергиялық конъюнктивит симптомдарын азайтуда тиімді екені анықталды. Емдеулердің ұзақ мерзімді тиімділігі арасындағы айырмашылықты анықтауға жеткілікті мәліметтер болған жоқ. Аллергиялық иммунотерапияны ауыз арқылы (тіл асты таблеткалары немесе тіл асты тамшылары түрінде) немесе тері астына инъекциялау арқылы (көтерілген) жүргізуге болады. 1911 жылы Леонард Нун мен Джон Фримен ашқан аллергиялық иммунотерапия, тыныс алу жолдарымен байланысты аллергияны емдеудің жалғыз себептік емдеуі болып табылады. Эксперименттік зерттеулер эпителий жасушаларындағы селектиндер деп аталатын адгезия молекулаларын бағыттап алды. Бұл молекулалар лейкоциттердің қан айналымынан бастапқыда ұсталуын және шетке қарай жылжуын қозғастырады. Селектин антагонисттері клиникалық алдын ала зерттеулерде, соның ішінде тері қабынуы, аллергия және ишемиялық реперфузиялық зақымдануда зерттелді. Селектинді блоктаушы агенттердің төрт класы бар: (i) барлық P, E және L селектиндерін бағыттайтын көмірсуларға негізделген ингибиторлар, (ii) антигумандық селектин антиденелері, (iii) PSGL 1 иммуноглобулиннің рекомбинантты қысқартылған түріндегі синтезделген ақуыз, және (iv) селектиндердің кішкентай молекулалы ингибиторлары. Көптеген селектин блокаторлары II/III фазалық клиникалық сынақтарда сәтсіз аяқталды, немесе зерттеулер олардың қолайсыз фармакокинетикасы немесе тым жоғары құнына байланысты тоқтатылды. Saccharomyces cerevisiae және өсімдіктерде кездесетін сфинголипидтер гендік нокаут егешқұйрықтарының жануарлар модельдерінде де әсерін азайтуды көрсетті.

Эпидемиология

Аллергиялық конъюнктивит аллергиялық аурулары бар адамдарда көбірек кездеседі, ал көріністері маусымға байланысты болады. Аллергиялық конъюнктивит - жиі кездесетін жағдай, өйткені жыл сайын халықтың 20 пайызына шамамен әсер етеді, ал осы адамдардың шамамен жартысының жеке немесе отбасылық атопия тарихы бар. Көптеген елдерде алып папиллярлы конъюнктивит көз ауруларының 0,5–1,0% құрайды.