Кіріспе

Діндердің әлемдік диалогын құруға арналған кездесулер сериясы. «Дүниежүзілік діндер парламенті» деп аталған бірнеше кездесу өтті, алғашқысы – 1893 жылғы Дүниежүзілік діндер парламенті. Ол діндердің жаһандық диалогын құруға жасалған әрекет болды. Бұл оқиға 1993 жылы оның 100 жылдығына арналған тағы бір конференциямен тойланды. Содан кейін, «Дүниежүзілік діндер парламенті» деген ресми атаумен жаңа конференциялар сериясы басталды, олардың мақсаты – діндердің жаһандық диалогын құру.

Ұйым

Әлемдік діндер парламенті 1989 жылы бірінші парламенттің жүз жылдығын атау үшін құрылған. Парламенттің штаб-пәтері Чикаго қаласында орналасқан және оны түрлі діндерден сайланған қамқорлар кеңесі басқарады.

1893 Парламент

Оның тағы бір басты ұйымдастырушысы – Юнитариан дінінің өкілі Дженкин Ллойд Джонс болды. 1893 жылы Чикаго қаласында әлемдік көрме өтті. Чикагоға әлемнің түкпір-түкпірінен көптеген адамдар келді, сондықтан осы беспрецеденттік жиынның мүмкіндігін пайдалану үшін Конгресс және Парламент деп аталатын көптеген шағын конференциялар жоспарланды. Олардың бірі – Әлем діндерінің Парламенті, осы идеяны шведенборгші ғалым (және судья) Чарльз Кэрролл Бонни ұсынды. Діндер Парламенті көрмемен бірге өткен съездердің ішіндегі ең ірісі болды. Чарльз Бонни 1893 жылғы Парламенттің Бас комитетінің төрағасы ретінде Джон Генри Барроусты, дін қызметкерін тағайындады. Діндер Парламенті 1893 жылдың 11 қыркүйегінде Дүниежүзілік Конгресс қосымша ғимаратында ашылды, ол қазір Чикаго өнер институты болып табылады, және 11-27 қыркүйек аралығында жалғасты, осылайша алғашқы ұйымдастырылған дінаралық жиын болды. Бүгінде ол бүкіл әлемдік дінаралық қозғалыстың бастауы ретінде танылады, онда әртүрлі діндер мен жаңа діни қозғалыстардың өкілдері қатысты, олардың ішінде:

Джайнизмнің өкілі ретінде джайнизм ғалымы және юрисі Вирчанд Ганди шақырылды. Вирчанд джайнизмнің доктриналары, мінез-құлық ережелері, өмір салты және космология туралы соншалықты шешен және ұғымды сөйледі, американдық газет Buffalo Courier оның лекцияларына ең көп қызығушылық пен назар аударылғанын хабарлады. Шри-Ланкалық буддалық көшбасшы Анагарика Дхармапала сол кезде Теравадаға қолданылған «Оңтүстік буддизмінің» өкілі ретінде шақырылды. Дзеннің «Бірінші американдық атасы» Сойен Шаку Жапониядан қатысты. Жапондық Таза Жер мектебінің шебері Киозава Маншидің «Дін философиясының қаңқасы» атты мақаласы оның қатысусыз оқылды. Үндістандық индуист монах Свами Вивекананда 11 қыркүйекте өткен Парламенттің ашылу сессиясында индуизмді таныстырып, ежелгі үнді діни ой-пікірлері мен философиясын (индуизм) өкіл ретінде таныстырды. Бастапқыда шаршаған ол Сарасвати қасиеттісіне иіліп, сөзін «Американың ағайын-әпкелері!» деп бастады. Осы сөздерге мыңдаған адам екі минут бойы тұрып қол соқты. Ол үн-қаусыздан кейін сөзін жалғастырды: «Мен әлемдегі ең көне монахтар орденінің атынан, діндердің анасының атынан және барлық касталар мен секталардағы миллиондаған индустардың атынан сіздерге алғыс айтамын». Христиан дінін Г. Бонет Мори білдірді, ол Свами Вивекананда шақырған протестант тарихшысы болды. Септимус Дж. Ханна Христиан ғылымының негізін қалаушы Мэри Бейкер Эдди жазған мәлімдемені оқыды. Исламды Мохаммед Александр Рассел Вебб, исламға өткен ағылшын-американдық және Филиппиндегі бұрынғы АҚШ консулдық өкілі білдірді. Генри Джессап Дүниежүзілік діндер Парламентіне сөйлеген сөзінде алғаш рет АҚШ-та (бұрын ол Еуропада белгілі болған) Бахаи дінін жария түрде талқылады. Содан бері бахаилер белсенді қатысушылар болды. Теизм немесе Брахмо-самаджды Протап Чундер Музумдар білдірді. Теософиялық қоғамның вице-президенті Уильям Куан Джадж және белсенді Энни Бесант өкілдік етті. Қытай діндерін Пунг Куан Ю білдірді. Бұл іс-шараға шақырылмаған Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі, америкалық жергілікті дін қайраткерлері, сикхтер және басқа да жергілікті және жерді ортаға қоятын діндарлар қатыспады; осы діндер мен рухани дәстүрлер 1993 жылғы Парламент жиналғанға дейін өкілдік етілмеді.

1993 Парламент

1993 жылы Парламент Чикагодағы Палмер Хаус қонақ үйінде өтті. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген, түрлі діндерді ұстанатын 8000-нан астам адам әлемді күйзелген мәселелерге қарсы бірлесіп шешу үшін діни дәстүрлердің қалай жұмыс істей алатынын тойлауға, талқылауға және зерттеуге жиналды. Ханс Кюнг негізінен жазған "Жалпыға ортақ этикаға қарай: Алғашқы декларация" атты құжат, келесі он күнге созылған талқылаулардың бағытын белгіледі. Бұл жаһандық этика парламенттік құрамына қатысқан көптеген діни және рухани көшбасшылар тарапынан қолдау алды. 1993 жылғы парламент үшін қазіргі Джоэл Беверслюистің "Діндер қауымдастығының анықтамалығы" атты кітабы дайындалды, ол дінтану сабақтарында стандартты оқулыққа айналды. Көптеген дінтану оқулықтарынан ерекшелігі, әр мақала сол діннің өкілдерімен жазылған. Жиынның соңғы күні 14-ші Далай-лама баяндама жасады. DIMMID сонымен қатар Далай-ламамен «Бослық және Кеноз» тақырыбында диалог өткізді, ол 1996 және 2002 жылдары Гетсеманидегі Біздің ханымның аббаттығында өткен Гетсемани кездесулеріне түрткі болды. Кардинал Жозеф Бернардин де парламентке қатысты.

1999 Парламент

1999 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында өткен Парламентке 80-нен астам елден 7 000-нан астам адам қатысты. Парламент Оңтүстік Африкадағы СПИД эпидемиясын және әлемдегі маңызды мәселелерді шешуде діни және рухани дәстүрлердің атқаратын рөлін көрсету үшін халықаралық СПИД еске алу көрмесін көрсетумен басталды. Іс-шара жүздеген панельдер, симпозиумдар мен семинарлар, дұға және медитация, пленарлық отырыстар мен қойылымдармен жалғасты. Бағдарламалар діни, рухани және мәдени ерекшеліктер, дінаралық диалогқа қатысты тәсілдер және діннің бүгінгі әлемдегі маңызды мәселелерге жауап берудегі рөліне баса назар аударды. Осы сессияда Майкл Беквит пен Мэри Моррисси Дүниежүзілік діндер Парламентіне тағайындалған алғашқы «Жаңа ой» бағытындағы дін қызметкерлері болды. Парламент Ассамблеясы дін, үкімет, бизнес, білім және бұқаралық ақпарат құралдарына бағытталған «Біздің басшылық институттарымызға үндеу» атты құжатты қарастырды, ол осы институттарды келесі ғасырдың басындағы өз рөлдерін зерделеуге және өзгертуге шақырады. Парламент қызметкерлері сондай-ақ әлемде өзгерістерге үлес қосып жатқан 300-ден астам жобаны көрсететін «Дүниеге қызмет етудің сыйлықтары» атты кітап жариялады. Ассамблея мүшелері сондай-ақ «Сыйлықтар» құжатында жиналған жобаларға ұсынуға немесе қолдау көрсетуге дайын болған қызметтер туралы талқылады.

2004 жылғы Парламент

Бұл Мәдениеттердің Универсалды форумында тойланды. 8900-ден астам адам 2004 жылы Испанияның Барселона қаласында өткен Парламентке қатысты. 1993 жылғы Парламентте «Жаһандық этикаға қарай» деген декларация жасалып, 1999 жылғы Парламентте жетекші институттарды жұмысқа тартуға әрекет етілген болатын. 2004 жылғы Парламент төрт маңызды мәселеге назар аударды: діни ықпалдағы зорлық-зомбылықты басу, қауіпсіз суға қол жеткізу, әлемдегі босқындардың жағдайы және дамып келе жатқан елдердің сыртқы қарызын жою. Қатысушылардан осы мәселелердің бірімен айналысу үшін «қарапайым, бірақ маңызды іс» жасауға уәде беру сұралды.

2009 жылғы Парламент

2009 жылы Австралияның Мельбурн қаласында Дүниежүзілік діндер парламенті өтті. 2009 жылғы парламент 3-9 желтоқсан аралығында өтті. Парламентке 6000-нан астам адам қатысты. Мельбурн парламенті аборигендермен келісімге қол жеткізу мәселесін қарастырды. Тұрақтылық және жаһандық климаттың өзгеруі мәселелері жергілікті рухани көзқарас тұрғысынан зерттелді. Қоршаған орта мәселелері және жастардың руханилығы да диалогтың маңызды салалары болды. Дүниежүзілік діндер парламенті жөніндегі кеңес Мельбурн парламентінің діни қақтығыстар мен жаһандануды зерттеу, қоғамдық байланыстар мен мәдени желілер құру және діни зорлық-зомбылық мәселелерін шешу арқылы "қатысушыларды жаһандық бейбітшілік пен әділдікке тәрбиелейтінін" айтты. Ол жергілікті және аборигендік руханилықтарға ерекше назар аудара отырып, "діни және рухани қауымдастықтарды күшейтуді" қолдады; Пәгян, яһуди, христиан, Бахаи, джайни, мұсылман, буддист, сикх және индуист қауымдастықтары арасындағы ынтымақтастықты жеңілдетті. Дирк Фикка 2009 жылғы Діндер парламенті кезінде атқарушы директор болып қызмет етті. Забрина Сантьяго директордың орынбасары және серіктес қалалар директоры болып қызмет етті.

2015 жылғы Парламент

2011 жылы Дүниежүзілік діндер парламенті 2014 жылғы парламенттің Бельгияның Брюссель қаласында өтетінін жариялады. 2012 жылдың қараша айында Брюссель мен CPWR-дің бірлескен мәлімдемесінде Еуропадағы қаржылық дағдарыс салдарынан Брюссельдің парламенттің қажетті қаржысын жинауға шамасы келмейтіні хабарланды. 15–19 қазанда 2015 жылғы парламент АҚШ-тың Юта штатындағы Солт-Лейк-Сити қаласындағы Тұз сарайында өтті. Парламентке 73 елден, 30 ірі діннен және 548 діни ағымнан келген 9806 қатысушы, өнерпаз және еріктілер қатысты. Жабылу салтанатында Абдул Малик Мұджахид парламент енді әр екі жылда бір рет өткізілетінін, ал келесі жиын 2017 жылға жоспарланғанын, кейіннен 2018 жылға ауыстырылғанын мәлімдеді.

2018 жылғы Парламент

Парламентінің сенімгерлер кеңесі 2017 жылдың сәуір айындағы отырысында 2018 жылғы Дүниежүзілік діндер парламентін Торонто қаласында өткізуге шешім берді. Іс-шара 2018 жылдың 1-7 қарашасы аралығында өтті. Парламент ашылу пленарлық отырысының алдында Далай-лама да сөз сөйлеген 8000-нан астам адам қатысты.

2021 жылғы Парламент

Әлемдік діндер парламенті COVID-19 пандемиясының жалғасуына байланысты 2021 жылдың 16-18 қазаны аралығында онлайн форматта өтті.

2023 жылғы Парламент

2021 жылдың қазан айында Дүниежүзілік діндер парламенті басқармасының төрағасы оның 9-шы жаһандық шарасы 2023 жылы АҚШ-тың Чикаго қаласында өтетінін хабарлады. 2023 жылғы Дүниежүзілік діндер парламенті 14 тамыздан бастап 18 тамызға дейін МакКормик Плейс Лейксайд орталығында өткізілді.

Үлкен діни экспозиция

1930 жылдың наурыз айынан мамыр айына дейін Жапонияның Киото қаласында Ұлы діни көрме (宗教大博覧会) өтті. Жапония мен Қытайдың түрлі аймақтарынан келген діни ұйымдар көрмеге қатысты. Жапонияның барлық дәстүрлі буддалық ағымдары, сондай-ақ христиандық та өкілдік етті.

2007 жылғы Монтеррей мәдениеттер форумы

2007 жылғы Монтеррей форумы – халықаралық шара, оның құрамында Парламент үлгісіндегі іс-шаралар мен диалогтар өткізілді. Ол 2007 жылғы Мәдениеттердің жаһандық форумы аясында ұйымдастырылды, онда бейбітшілік, әртүрлілік, тұрақтылық және білім салаларында халықаралық конгрестер, диалогтар, көрмелер мен қойылымдар өтті. Әлемдегі ең қатал кедейлікті жоюға бағытталған Мыңжылдық даму мақсаттарының сегіз мақсатына ерекше мән берілді.

2016 жылғы Орталық Еуропалық дінаралық форум (CEIF 2016)

2016 жылдың 25 шілдесінде Дүниежүзілік діндер парламенті – Словакия және Словакия Эсперанто федерациясы, басқа да серіктестермен бірлесіп, Словакияның Нитра қаласында Орталық Еуропалық дінаралық форумды ұйымдастырды. Дүниежүзілік діндер парламентінің елшісі Элизабет Зиглер Дюреггерден басқа, 20 елден, үш құрлықтан, жеті әлемдік діннен және басқа да діни, рухани немесе гуманистік дәстүрлерді ұстанатын 150-ден астам қатысушы Еуропадағы ұлтаралық, мәдени және діни шиеленістің күшеюіне шешімдер табу және қоғамдағы ұлтшылдық, экстремизм және ксенофобия сияқты адамзатты мазалаған мәселелерді бірлесіп шешу мақсатында дінаралық және азаматтық пікір алмасу үшін жиналды. Іс-шара Нитра мәлімдемесі деп аталатын мәлімдемеге әкелді.