Кіріспе

1821 жылғы дипломатиялық конференция

Лайбах конгресі – 1821 жылы Люблянада (бұрынғы Лайбах) одақтас монархтар немесе олардың өкілдері өткізген конференция. Бұл конгресс жүйесі Наполеон соғыстарынан кейін бес ірі державаның халықаралық мәселелерді әңгімелесу және бірлескен күш арқылы, соғыс алаңында емес, шешуге жасаған қастық әрекеті болды. Конгрестің нәтижесінде либералдық көтерілісті басу үшін Австрияның Екі Сицилия Корольдігіне араласуына рұқсат берілді.

Өмірбаян

Конгресс 1821 жылдың 26 қаңтарынан 12 мамырына дейін қазіргі Словениядағы Лайбахта (қазіргі Любляна) өтті, бірақ ол кезде ол Карниоланың австриялық герцогтігінің құрамына кірген. Тропау конгресі таратылар алдында оны келесі қаңтарға дейін кейінге қалдыру және Екі Сицилия королі Фердинанд I-ді шақыру туралы шешім қабылданды, ал Лайбах кездесу орны ретінде таңдалды. Кастлерег Ұлыбритания атынан бұл шақыруды құптады, себебі ол келіссөздерді білдіреді деп ойлады, демек Тропау хаттамасында қабылданған позициядан шегініс жасады. Алайда, Тропаудан кетер алдында Ресей, Австрия және Пруссия үш автократиялық державасы 1820 жылдың 8 желтоқсанында айналым хат шығарды, онда олар хаттаманың принциптерін қайталады, яғни Еуропаның тыныштығын сақтауға жауапты державалардың кез келген революциялық қозғалысты басу үшін араласуға құқығы мен міндеті бар екенін мәлімдеді (Гертслет, № 105). Осы пікірге қарсы Кастлерег 1821 жылдың 19 қаңтарындағы айналымдық депешасында тағы да наразылық білдірді, онда ол үш держава ұсынған жалпы принциптер мен Италиядағы тәртіпсіздіктердің ерекше жағдайын ажыратып көрсетті, бұл Еуропаның емес, Австрияның және өзін қауіпте сезінетін басқа итальяндық державалардың тікелей мәселесі еді (Гертслет, № 107).

Оқиғалар

Конференция 1821 жылғы 26 қаңтарда ашылды, ал оның құрылымы жоғарыда аталған циркулярларда көрсетілген айырмашылықтарды ерекше атап өтті. Ресей императоры Александр I және Австрия императоры Франциск I жеке қатысты, олармен бірге графтар Нессельроде және Каподистрия, Меттерних және барон Винсент болды; Пруссия мен Франция толық өкілеттіктермен келген өкілдер арқылы ұсынылды. Италиялық мәселеге тікелей қатысы болмағандықтан, Ұлыбританияны Венадағы елші Лорд Стюарт ғана өкілдік етті, ол толық өкілеттіктерге ие болмады, оның міндеті болып келіссөздерді бақылау және келісімдерден тыс немесе оларды бұзуға әкелетін әрекеттерге жол бермеу табылған еді. Италиялық князьдердің ішінде Фердинанд Екі Сицилия патшасы және Модена герцогы Франциск IV жеке келді, ал қалғандары толық өкілеттіктермен келген өкілдер арқылы өкілдік етті. Көп ұзамай Ұлыбритания мен басқа державалар арасында ашық қақтығыс болатыны анық болды. Меттерних Австрияның Неапольге араласуын қолдау үшін державалардың біртұтастығын қамтамасыз етуге тырысты және британдық өкілді басқа одақтастардың принциптерін қабылдағандай көрінетін формулаға қол қоюға итермелеу үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды. Бұл әрекеттер сәтсіз аяқталғаннан кейін Лорд Стюартты конференциялардан өкілеттігінің жеткіліксіздігіне байланысты шығарып тастауға тырысты. Ақырында, ол ашық наразылық білдіруге мәжбүр болды және оны конференциялардың протоколына енгізді, бірақ Каподистрияның жиналған итальяндық министрлерге оқып бергені, олар Австрияның араласуындағы кең ауқымды талаптармен келіспеді, осы мәлімдемеде барлық еуропалық державалар арасындағы салтанатты келісімдермен құрылған тығыз одақтың нәтижесінде Ресей императоры одақтастарға жаңа төңкерістер жаңа қауіптер тудырса, әскерін ұсынды, бұл Ұлыбританияның үнемі қарсылық көрсеткен Киелі одаққа негізделген жалпы одақ идеясын қайта жаңғыртуға жасалған әрекет болды. Алайда, Ұлыбританияның наразылығы Австрияның Неапольге араласуына емес, оны ақтауға тырысқан қағидалардың кең ауқымына қатысты болды. Король Фердинанд 8 желтоқсандағы циркулярға сәйкес Лайбахқа шақырылды, осылайша ол адасқан халқы мен олардың тыныштығына қауіп төндіретін мемлекеттер арасында делдалдық қызмет атқаруға мүмкіндік алды. Фердинанд өзінің мүмкіндігін циникалық түрде пайдаланып, Неаполитан халқымен жасалған келісімдерден (қажет болған жағдайда болса да) бас тартты. Бұл әрекеттің нәтижесінде Неаполь соғыс жариялады және Австрия конгресс санкциясымен Неапольді басып алды. Бұған 10 наурызда Александрия гарнизонының көтерілісі және Пьемонттағы әскери төңкеріс алдын ала болды, ол Лайбахтағы келіссөздер нәтижесінде австриялық әскерлермен басып құйрылды.

Шығыс мәселесі

19 наурызда Лайбахта император Александр Александр Ипсилантидің Дунай княздықтарына басып кіргені туралы жаңалықты алды, бұл Грек тәуелсіздік соғысының басталуын білдірді. Лайбахта Каподистрия (өзі грек текті) грек көшбасшысына патшаның бұл әрекетті мойынламағанын жариялады. Конференция 1821 жылғы 12 мамырда аяқталды, сол күні Ресей, Австрия және Пруссия бірлескен мәлімдеме жасады (Герцлет, № 108), онда оларды бағындырылған халықтарға көмектесуге ұйтқы болған принциптер жарияланды, бұл мәлімдеме Троппау протоколының қағидаларын қайта растады. Лайбах конференциясының еуропалық маңызы осында болып табылды, оның қызметі көбінесе Италиямен шектелген еді. Ұлыбритания мен Франция өкілдерінің қолдарымен бекітілмеген мәлімдеме одақтың ыдырағанын көрсетті; оның ішінде, Лорд Стюарттың айтуынша, тараптарды өздерінің ұстанымдарын ілгерілетуге міндеттендіретін үшжақты келісім болды, тіпті олар мен екі конституциялық үкімет арасында пікір келіспеушіліктер болған жағдайда да.