Кіріспе

Орталық барлау басқармасы (ЦББ) қаржылаған коммунизмге қарсы мәдени ұйым

Мәдени еркіндік конгресі (CCF) – 1950 жылғы 26 маусымда Батыс Берлинде құрылған, коммунизмге қарсы мәдени ұйым. Ол Орталық барлау басқармасы (ЦББ) тарапынан қолдау көрсетілді. Өрбу кезеңінде CCF 35 елде қызмет етті. 1966 жылы ЦББ-нің осы ұйымды құруға және қаржыландыруға тікелей қатысы бар екені анықталды. Конгресс мақсаты – коммунизмге қарсы идеялар күресіне зиялылар мен қоғамдық пікір көшбасшыларын тарту болатын. Тарихшы Фрэнсис Стонор Сондерс (1999) былай деп жазады: "Олар қаласа да, қаламаса да, білсе де, білмесе де, соғыстан кейінгі Еуропада осы құпия жобамен байланысы жоқ жазушылар, ақындар, суретшілер, тарихшылар, ғалымдар немесе сыншылар кемде-кем болды".

Шығуы, 1948-1950 жылдар

CCF 1950 жылдың 26 маусымында Батыс Берлинде құрылды, ол бірнеше ай бойы Кеңес блокадасын бастан өткерді. CCF-тің құрылуы Кеңес Одағы ұйымдастырған бірқатар оқиғаларға жауап ретінде болды: 1948 жылдың тамызында Вроцлавта (Польша) «Бейбітшілікті қорғау жөніндегі әлемдік зиялылардың конгресі»; келесі жылдың сәуірінде Парижде өткен «Бейбітшілікті қорғаушылардың әлемдік конгресі»; және олардың нәтижесінде 1950 жылдың наурыз айында Стокгольмге шақыруды жариялаған «Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесі» құрылды. Бұл науқанның бір бөлігі ретінде 1949 жылдың наурыз айында Нью-Йоркте де шара өтті: «Уолдорф Астория» қонақ үйінде өткен «Әлемдік бейбітшілік үшін мәдени және ғылыми конференцияға» көптеген белгілі АҚШ либералдары, солшылдары және пацифистері қатысты, олар Кеңес Одағымен бейбітшілік орнатуға шақырды. Мәдени бостандық үшін конгрестің құрылтай конференциясына АҚШ және Батыс Еуропаның жетекші зиялылары қатысты. 1950 жылдың маусым айында Берлинге келгендердің арасында жазушылар, философтар, сыншылар және тарихшылар болды: Франц Боркенау, Карл Ясперс, Джон Дьюи, Игнацио Силоне, Жак Маритен, Джеймс Бернхам, Хью Тревор Ропер, Артур Шлезингер-младший, Бертран Рассел, Эрнст Ройтер, Реймонд Арон, А. Дж. Айер, Бенедетто Кроче, Артур Костлер, Ричард Лёвенталь, Мелвин Дж. Ласки, Теннесси Уильямс, Ирвинг Браун және Сидни Хук. Қатысушылардың арасында консерваторлар да болды, бірақ коммунист емес (немесе бұрынғы коммунист) солшылдар көп болды. Сондай-ақ, «неоконсервативтің әкесі» деп танылатын Ирвинг Кристол да қатысты. Берлиндегі конференция кезінде Николас Набоков: «Осы конгресспен біз соғыс ұйымын құруымыз керек» деп мәлімдеді. Конгрестің манифестін Артур Костлер жазды, оған тарихшы Хью Тревор Ропер және философ А. Дж. Айер ұсынған түзетулер енгізілді.

Атқарушы комитет пен хатшылық

1950 жылы Берлинде өткен құрылтай конференциясында жеті мүшеден және алты орынбасардан тұратын Атқару комитеті сайланды: Ирвинг Браун (Хакон Ли), Артур Костлер (Реймонд Арон), Евгений Когон (Карло Шмид), Дэвид Руссет (Джордж Альтман), Игнацио Силоне (Никола Чиаромонте), Стивен Спендер (Тоско Файвел) және Денис де Ружемонт, ол комитеттің төрағасы болды. CCF басқаруы Майкл Джосселсон басқарған хатшылығына жүктелді. Ағылшын, орыс, неміс және француз тілдерін еркін меңгерген полиглот Джосселсон 1967 жылы ЦРУ қаржыландырғаны белгілі болғаннан кейін отставкаға кеткенге дейін CCF-тің кеңейіп келе жатқан қызметтеріне – оның мерзімді басылымдарына, дүниежүзілік конференцияларына және халықаралық семинарларына – белсенді қатысты.

Қызметтер, 1950-1966 жылдар

Өзінің қақтарында КҚК 35 елде кеңселері болды, ондаған қызметкерлер жұмыс істеді және жиырмадан астам беделді журналдар шығарды. Ол сурет көрмелерін ұйымдастырды, жаңалықтар мен материалдық-ақпараттық қызметке ие болды, жоғары деңгейдегі халықаралық конференцияларды өткізді және музыканттар мен суретшілерді жүлделермен және қоғамдық өнер көрсетулермен марапаттады. 1960 жылдардың басында КҚК Чили ақыны, жақтас коммунист Пабло Нерудаға қарсы науқан ұйымдастырды. 1964 жылы Неруданың Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болып қалатыны белгілі болғанда науқан күшейді, бірақ ол КҚК демеушілігімен шығарылатын «Mundo Nuevo» журналында да жарияланды. КҚК нысанаға алған тағы бір көрнекті зиялылар – Жан-Поль Сартр, Симон де Бовуар және кеңестік көзқарастары күшейген Томас Манн болды. 1950 жылдан 1969 жылға дейін КҚК Генрих Бёлль мен Зигфрид Ленц сияқты неміс жазушыларын қаржыландырды. 1966 жылғы мақалалардың үшіншісінде жалған ұйымдар мен ЦРУ қаражатының құпия түрде аударылуы туралы мәліметтер келтірілді, мысалы, АҚШ Мемлекеттік департаментіне немесе АҚШ Ақпарат агенттігіне (USIA) «ғылыми зерттеулер мен жарияланымдарды қаржыландыруға көмектесуі мүмкін, немесе агенттік зерттеу ақшаларын заңды немесе жалған ұйымдар арқылы бағыттауы мүмкін». «New York Times» газеті ЦРУ-ның Мәдени бостандықтар конгресін, «Encounter» журналын, «бірнеше американдық кітап баспаларын», Массачусетс технология институтының Халықаралық зерттеулер орталығын және Мичиган мемлекеттік университетінің Оңтүстік Вьетнамдағы шетелдік көмек жобасын қаржыландыруын атап көрсетті. 1967 жылы АҚШ-тың «Ramparts» және «The Saturday Evening Post» журналдары ЦРУ-ның бүкіл әлемдегі кеңестік симпатиясы бар либералдардың қолдауын жеңіп алуға бағытталған бірқатар антикоммунистік мәдени ұйымдарды қаржыландыруы туралы хабарлады. Бұл хабарламалар ЦРУ-ның бұрынғы жасырын операциялар директорының КҚК-ны қаржыландыру және басқаруға қатысқандығын мойындауымен расталды. ЦРУ сайтында «Мәдени бостандықтар конгресі ЦРУ-ның ең батыл және тиімді «суық соғыс» операцияларының бірі болып саналады» делінген. Сол жылы мамыр айында КҚК-ның бас ұйымы – Халықаралық ұйымдар бөлімінің басшысы Томас Брэйден «Ramparts» баяндамасына «Мен ЦРУ-ның «әдепсіз» екеніне қуаныштымын» деген мақаласында «The Saturday Evening Post» газетінде жауап берді, ЦРУ-дағы бөлімшесінің қызметін қорғады. Брэйден он жылдан астам уақыт бойы ЦРУ-ның КҚК арқылы «Encounter» журналын қаржыландырғанын мойындады, сондай-ақ журналдың қызметкерлерінің бірі ЦРУ агенті болғанын қосты.

Мұра

1967 жылы ұйым Халықаралық мәдени еркіндік қауымдастығы (IACF) деп қайта аталды және Форд қорынан қаржыландырыла берді. Ол «қалған журналдар мен ұлттық комитеттерді, халықаралық семинарлар өткізу дәстүбін, аймақтық бағдарламаларды және бүкіл әлемдік зиялылар қауымдастығы құру идеясын» мұра етті. Сондай-ақ, 1970 жылға дейін «қызметкерлердің сабақтастығы» сақталды. Шепард Стоун мен Пьер Эммануэль басшылығымен жаңа қауымдастықтың басым саясаты алдыңғы ұйым ұстанған позициялардан өзгеше болды. «Кеңес Одағына қарсы ашық наразылықтар» жарияланбады, тіпті «қудаланған Солженицын мен Сахаровты қолдау мақсатында да» жарияланбады. Бұл тәсілдің шыңы – 1968 жылдың желтоқсанында Принстон қаласында өткен «Америка Құрама Штаттары: Оның мәселелері, әсері және әлемдегі бейнесі» тақырыбындағы кең семинар болды, онда Жаңа солшылдармен байланыс орнатуға сәтсіз әрекеттер жасалды. 1968 жылдан бастап ұлттық комитеттер мен журналдар (төмендегі жарияланымдарға қараңыз) бірінен соң бірі жабыла бастады. 1977 жылы Париж кеңсесі жабылды, екі жылдан кейін қауымдастық өзін таратуға дауыс берді. CCF қолдауымен құрылған кейбір жарияланымдар оқырмандарды қамтамасыз етіп, өзектілігін сақтап, басқа қаржыландыру көздерінің арқасында ұйымнан ұзақ өмір сүрді. Encounter 1991 жылға дейін, Survey сияқты, жариялануын жалғастырды, ал Australian Quadrant және China Quarterly қазірге дейін сақталып келеді. ЦРУ қаржыландырғаны белгілі болғаннан кейін, Стивен Спендер сияқтылар Encounter журналынан кетіп қалды, бірақ Еуропадан тыс жерлерде бұл одан да күшті әсер етті: Угандада президент Милтон Оботе гүлденген Transition журналының редакторы Раджат Неогиді тұтқындап, түрмеге қамады. 1968 жылы Неоги Угандадан кеткеннен кейін журнал тоқтатылды. Орталық Еуропадағы зиялыларды қолдау үшін құрылған Еуропалық зиялылардың өзара көмек қоры (Fondation pour une Entraide Intellectuelle Européenne) Мәдени еркіндік конгресінің бөлімшесі ретінде құрылды. 1991 жылы ол қаржыгер және қайырымды Джордж Сорос құрған және қолдаған «Ашық қоғам» қорымен бірікті. Халықаралық мәдени еркіндік қауымдастығы мен оның алдыңғысы Мәдени еркіндік конгресінің құжаттары бүгін Чикаго университетінің кітапханасындағы Арнайы жинақтар зерттеу орталығында сақталады.

Жарияланымдар

Конгресс өз идеяларын тарату үшін бірқатар басылымдарды құрды, демеушілік етті немесе қолдады. Олардың кейбіреулері мыналар:

NameRegionDateNotesAportesЛатын Америкасыжабылды 19721966 жылы құрылған Латын Америкасы халықаралық қатынастар институты (ILARI) шығарған, ол 1972 жылы IACF тарапынан жабылды. ICAF субсидиясы 1971 жылы тоқтатылды. China ReportҮндістан1964–1970-жылдарКонгресс бюросының Нью-Делиде құрылған China Report екі ай сайынғы журналистік жобаға айналды. IACF субсидиясы 1971 жылы тоқтағаннан кейін ол басқа қаржыландыру көздерін тапты. 1968 жылы IACF субсидиясы тоқтағаннан кейін, ол басқа қаржыландыру көздерін тапты. EncounterҰлыбритания1953–1991 Стивен Спендер мен Ирвинг Кристол құрған әдеби-саяси журнал. 1963 жылы оның таралымы 34 000-ға жетті және сол жылы журнал тәуелсіз қаржыландыру алды. 1958 жылдан бастап Мелвин Дж. Ласки редакциялады. ExamenМексика1958–1962 Мәдени журнал. ForvmАвстрия1954–1995 Фридрих Торберг және басқалар құрған саяси және мәдени журнал. 1965 жылы оны Гунтер Неннинг басқарды және христиандық-коммунистік диалогқа арналған Neues Forum басылымына айналды. HiwarЛиван1962–1967 Бейрутта жарияланған, араб әлеміне бағытталған екі айлық әдеби және мәдени журнал. Informes de ChinaАргентина1960-жылдар Латын Америкасына Қытай туралы ақпарат беру мақсатымен құрылды. Jiyu (Еркіндік)Жапония1960 жылдан бүгінгі күнге дейін CFF журналдарының арасында ең көп субсидия алған журналдардың бірі. Бас редактор Исихара Париж бен ұлттық комитеттен субсидиялар тоқтаған кезде басқа қаржы көздерін тапты. KulturkontaktШвеция1954–1960 Svenska kommittén för kulturens frihet (Швецияның мәдени бостандық комитеті) жариялаған екі айлық саяси және мәдени журнал. Баспагерлері - Тур Нерман (1954–1957) және Ингемар Гедениус (1957–1960). Редакциялық алқа мүшелері: Биргитта Стенберг, Курт Саломонсон және Бенгт Александерсон. MinervaҰлыбритания1962 – қазіргі уақытқа дейін Әлеуметтанушы Эдвард Шилс құрған, "жалпы әлемдік зияткерлік қауымдастық" мәселелерін және әсіресе университеттердегі өсуді қарастыратын тоқсандық журнал. Der MonatГермания1948–1987 1948 жылғы Кеңес блокадасы кезінде Берлинге әуемен жеткізілген және 1978 жылға дейін Мелвин Дж. Ласки редакциялаған неміс тіліндегі журнал, одан кейін Die Zeit сатып алды. ICAF субсидиясы 1968 жылы тоқтатылды. Өзін "саясат, ғылым және мәдениет журналы" деп сипаттады. Ханс Рейцель баспасында, редакторлары Хеннинг Фонсмарк пен Х. С. Браннер. 1956 жылы CCF-тің Даниядағы бөлімшесі Selskabet for Frihet og Kultur (Азаттық және мәдениет қоғамы)мен серіктестікке кірісті. Ұйым Копенгагенде кеңсе ашқаннан бастап, кемінде 1960 жылдан бастап CCF тікелей қаржыландырды. PreuvesФранция1951–1975 Мәдениет, интеллектуалдық және әдеби ай сайынғы журнал. CCF-тің алғашқы журналы. Preuves француз тілінде "дәлел" немесе "куәлік" дегенді білдіреді. Швейцариялық жазушы Франсуа Бонди бас редактор болды. 1972 жылы Ассоциация мен Квадрантқа ICAF субсидиясы тоқтатылды. SasanggyeОңтүстік Корея1953–1970 Чанг Чун ха құрған. ICAF субсидиясы 1971 жылы тоқтатылды; журнал басқа қаржыландыру көздерін тапты. IACF субсидиясы 1971 жылы тоқтағаннан кейін ол басқа қаржыландыру көздерін тапты. 1960 жылдардың басында таралымы 12 000-ға жетті (оның төрттен бірі АҚШ-та), бірақ 1968 жылы редактор Неогидің тұтқындалуы, қамауға алынуы және кейіннен эмиграцияға кетуі осы даулы әдеби-саяси журналдың аяқталуын белгіледі. The Paris Review журналын романист және ЦРУ оперативтігі Питер Маттиессен құрды, ол CCF-ке байланысты болғанмен, журнал CCF операцияларының бөлігі емес, Маттиессеннің жасырын жобасы болды. Алайда, The Paris Review жиі CCF құрған журналдарға өткізген сұхбаттарын сатты.