Аранхуэз көтерілісі (1808) – Испания тарихындағы маңызды оқиға. IV Карл тұсында болған бүлік Фердинанд VII-нің таққа отыруына себеп болды. Тарих, Испания.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы испандық көтеріліс
19th century Spanish uprising
Аранжуаз толқыны (lang es), сондай-ақ Аранжуаз бүлігі деп те аталады, 1808 жылдың 17-19 наурызында Испанияның Аранжуаз қаласында король Карл IV-ке қарсы болған көтеріліс еді. Бұл оқиға жыл сайын қыркүйек айының бірінші аптасында тойланады және монархтың құлауын және оның ұлы Фердинанд VII-нің таққа отыруын еске түсіреді. Мереке наурыз айында емес, қыркүйек айында тойланады, себебі 1988 жылы Аранжуазда қайта жаңғырған тойлаулар бұрыннан бар қыркүйек айындағы мерекелерге қосылды. Көтерілісті наразы азаматтар мен Фердинандтың қолдаушылары бастады.
The Tumult of Aranjuez (lang es), also known as the Mutiny of Aranjuez, was an uprising led against King Charles IV that took place in the town of Aranjuez, Spain, on 17–19 March 1808. The event, which is celebrated annually in the first week of September, commemorates the fall of the monarch and the subsequent accession of his son Ferdinand VII. It is celebrated in September rather than in March as the revived celebrations in Aranjuez that began in 1988 were added on top of pre existing September festivals. The revolt was instigated by disgruntled citizens and by Ferdinand's supporters.
Қақтығыстың себептері
Көтеріліске дейін, патшаның күзетші жасағының бұрынғы мүшесі, Мануэль де Годой, патшаның сенімді адамы, аристократтар мен испан халқының арасында беделсіз болып кеткен. Аристократия Годойдың кедейлік пен беймәлімдікте туылғанына қарамастан билікке қол жеткізгеніне наразылық білдірді. Олардың арасында ең танымал – бірнеше ай бұрын Эль-Эскориал құпия жоспарын басқарған патшаның ұлы Фердинанд еді. Халық Годойдың жоғары мақсаттылығына, сарайдағы көптеген әйелдермен сырбаздыққа және католик Испанияның христиан (бірақ Англиялық) Ұлыбританияға қарсы атеисттік Революциялық Франциямен келісімдер жасауға дайындығына ашуланды. Тағы бір маңызды фактор – елдегі экономикалық дағдарыс, ол 1805 жылы Трафальгар шайқасында Испания флотының жеңіліске ұшырағаннан кейін одан да ушықты. Бұл АҚШ-пен сауданы қиындатты, азық-түлік тапшылығын тудырып, өнеркәсіптік өндіріске әсер етті. Бұған қоса, Фонтенбло шарты бойынша патша мен Годой француз императоры Наполеонның әскерлеріне Португалияға шабуыл жасау үшін Испания аумағынан өтуге рұқсат берді. Бұл қадам испан халқының наразылығын тудырды, олар мұны қарапайым шабуыл деп қарады, және осылай болды. Француз әскерлері Сан-Себастьян, Памплона және Барселона сияқты маңызды қалаларды жылдам басып алды, бұл Годойға деген испандықтардың ашуын одан әрі күшейтті.
Before the mutiny, Charles IV's valido, or prime minister, Manuel de Godoy, a former member of the Royal Guard, had become unpopular among both the nobles and the Spanish people. The nobility resented how Godoy had attained power even though he was born in poverty and obscurity. Most notable among them was the King's own son Ferdinand, who had led the El Escorial Conspiracy a few months earlier. The people were upset about Godoy's ambitious nature, his flirting with many women of the court and his willingness to have Catholic Spain make treaties with atheist Revolutionary France against Christian (though Anglican) Great Britain. Another important factor was the economic crisis affecting the country, which was heightened after Spain lost its navy in the Battle of Trafalgar in 1805. This had impaired trade with the United States, causing food shortages and affecting industrial production. In addition, under the terms of the Treaty of Fontainebleau, the King and Godoy had allowed French Emperor Napoleon's troops to cross Spain to attack Portugal. This move was extremely unpopular with the Spanish people, who saw the entry as a humiliating invasion, which it soon became. French troops rapidly occupied the important cities of San Sebastián, Pamplona, and Barcelona, fuelling Spanish resentment towards Godoy.
Көтеріліс
Көтеріліс 1808 жылғы 17 наурызда Мадридтен оңтүстікке қарай орналасқан Аранхуэсте болды. Патша отбасы мен үкімет солтүстіктен француз басқыншылығын күтіп, оңтүстікке жол тартқан кезде осы жерде тоқтаған еді. Әскерлер, шаруалар және қара халық Годойдың резиденциясына шабуыл жасап, оны тұтқынға алды. Көтерілісшілер король Карлға Годойды қызметтен босатуды талап етті, екі күннен кейін сарай корольді өз ұлы және қарсыласы – болашақ король Фердинанд VII пайдасына тақтан бас тартуға мәжбүр етті.
The uprising took place on 17 March 1808 in Aranjuez, about south of Madrid, where the royal family and the government were staying while on their way south, anticipating a French invasion from the north. Soldiers, peasants, and members of the general public assaulted Godoy's quarters and captured him. The mutineers made King Charles dismiss Godoy, and, two days later, the court forced the King himself to abdicate in favor of his son and rival, who became King Ferdinand VII.
Салдары
1808 жылы Наполеон қақтығысты шешудің жалған сылтауымен Карл IV және Фердинанд VII-ні Франциядағы Байонға шақырды. Екеуі де француз билеушісінің күшінен қорқып, шақыруды қабылдаудың орынды екенін ойлады. Бірақ Байонға келген соң, Наполеон оларды екеуін де тақтан бас тартып, оны өзіне беруге мәжбүр етті. Император содан кейін өзінің інісі Жозеф Бонапартты Испания патшасы етіп тағайындады. Бұл оқиға Байондағы бас тартулар деп белгілі, испан тілінде Abdicaciones de Bayona деп аталады.
In 1808 Napoleon, under the false pretense of resolving the conflict, invited both Charles IV and Ferdinand VII to Bayonne, France. Both were afraid of the French ruler's power and thought it appropriate to accept the invitation. However, once in Bayonne, Napoleon forced them both to renounce the throne and grant it to himself. The Emperor then named his brother Joseph Bonaparte king of Spain. This episode is known as the Abdications of Bayonne, or Abdicaciones de Bayona in Spanish.