Кіріспе

1960 жылы Джон Уэйн түсірген фильм

«Аламо» – 1836 жылғы Аламо шайқасы туралы американдық эпикалық тарихи соғыс фильмі. Бұл фильмді Джон Уэйн өндірген және режиссерлік еткен, ал Джон Уэйн Дэви Крокетт рөлінде ойнаған. Фильмде Ричард Видмарк Джим Боуи рөлінде, Лоренс Харви Уильям Б. Трэвис рөлінде, сондай-ақ Фрэнки Авалон, Патрик Уэйн, Линда Кристал, Джоан О'Брайен, Чилл Уиллс, Джозеф Каллиа, Кен Кертис, Рубен Падилла Санта Анна рөлінде және Ричард Бун Сэм Хьюстон рөлінде ойнаған. Фильмді Уильям Х. Клотхер 70 мм Todd AO форматында түсірген, ал оны United Artists компаниясы көрсеткен.

Сюжет

Сэм Хьюстон Техастың Мексикаға қарсы күштерін басқарады және оған армия құру үшін уақыт қажет. Мексиканың қарсылас күштерінің басшысы генерал Антонио Лопес де Санта-Анна сандар бойынша артық, сондай-ақ жақсы қаруланған және жақсы даярланған. Дегенмен, техастықтардың рухы жоғары және мораль көтеріңкі. Полковник-лейтенант Уильям Трэвиске Сан-Антониодағы бұрынғы миссия – Аламоны қорғауға міндет жүктелді. Джим Боуи күшейте келеді және қорғаушылар дайындыққа кіріседі. Осы уақытта Дэви Крокетт теннессиліктердің бір тобымен келеді. Санта-Аннаның әскері жетіп, бекіністі қоршайды. Қоршау басталады. Мексика армиясының өкілдері Аламого жақындап, капитуляция шарттарын жариялағанда, Трэвис мойын бұғысудан бас тартатынын білдіріп, зеңбірекпен атып жауап береді. Түнгі шабуылда техастықтар мексикалықтардың қолданған аса ірі зеңбірегін саботаж жасайды. Полковник Джеймс Фаннин бастаған күштің қоршауды бұзуға келе жатқаны айтылып, олар үміттерін жоғалтпайды. Бірақ Крокетт жақын арада шабуыл болатынын сезіп, өзінің жас серігі Смиттиді Хьюстоннан көмек сұрауға жібереді, мүмкін, бұл Смиттидің өмірін сақтап қалуға көмектеседі. Мексикалықтар Аламоға шабуыл жасайды. Қорғаушылар қарсы тұрып, мексикалықтарға ауыр зиян келтіреді, бірақ техастықтардың да шығыны аз емес, ал Боуи аяғынан жарақат алады. Фанниннің күштері мексикалықтардың қолынан қаза тапқаны туралы хабар Трэвистің моральдық жағдайын түсіреді. Трэвис өз командасымен бірге қалып, Аламоны қорғауға шешім қабылдайды, бірақ қалған қорғаушыларға кетіп қалуға рұхсат береді. Крокетт пен Боуи және олардың серіктері кетуге дайындалады, бірақ Трэвистің құлшыныспен айтқан сөздері оларды соңына дейін күресуге көндіреді. Әйелдер мен балалардың көпшілігі сияқты, жауынгер емес адамдар Аламодан шығып кетеді. Қоршаудың он үшінші күні Санта-Аннаның артиллериясы Аламоны бомбалайды, ал мексикалық армия барлық жағынан шабуылдайды. Қорғаушылар көптеген мексикалықтарды өлтіреді, бірақ шабуыл күшті болып, бекіністің қабырғалары бұзылады. Трэвис ерлерді қайта жинауға тырысады, бірақ оққа түсіп қаза табады. Крокетт фортты соңғы қорғау кезінде техастықтарды жетектейді, бірақ мексикалықтар басып кіріп, қорғаушыларды жеңіп алады. Крокетт найзамен жараланып, ұнтақ қоймасын жаққанда жарылыстан қаза табады. Боуи жарақатымен төсекке жатып, бірнеше мексикалықты өлтіреді, бірақ штыкпен қаныққаннан кейін көз жұмады. Соңғы техастық қаза тапқанда, мексикалық сарбаздар капитан Дикинсонның әйелі мен баласының жасырынған жерін табады. Шайқас мексикалықтардың толық жеңісімен аяқталады. Санта-Анна қырғынды қарап, миссис Дикинсон мен баласына қауіпсіз өтуге рұхсат береді. Смитти тым кеш оралады, алыстан оқиғаны бақылайды. Ол құрметпен бас киімін шешіп, миссис Дикинсонды шайқас алаңынан алып кетеді. Оқиғаның бір тармағы Трэвис, Боуи және Крокетт арасындағы қақтығысты көрсетеді. Трэвис гарнизонның қолбасшысы ретінде өзінің шешімдерін қалған екеуінің, әсіресе Боуидің ұсыныстарына қарсы табандылықпен қорғайды, олармен ең қатал қақтығыс туады, сондай-ақ тәуелсіз ойлы шекарашылар мен қоныс аударушылардан тұратын күш арасында тәртіпті сақтауға тырысады. Боуи мен Трэвистің екеуі де жақсы көретін Крокетт, ақырында олардың арасындағы келіспеушіліктерді шешуге көмектеседі, өйткені Боуи Трэвистің басшылығына наразы болып, өз адамын кері қайтарумен үнемі қорқытады. Жеке дау-жанжалдарға қарамастан, үшеуі де өздерінің айырмашылықтарын ұмытып, фортты сөзсіз жеңілістен қорғау үшін батылдықпен бірігеді.

Өмірбаян

1945 жылы Джон Уэйн 1836 жылғы Аламо шайқасы туралы фильм түсіруге бел буды. Ол Джеймс Эдвард Грантты сценарийші ретінде шақырды, екеуі де шайқасты зерттеп, сценарийдің жобасын дайындауға кірісті. Олар Джон Фордтың ұлы Патрикті (1948 жылы шайқас туралы сценарий жазған) зерттеуші көмекшісі ретінде жұмысқа алды. Бірақ сценарий дайындыққа жақындағанда, Уэйн мен Republic Pictures президенті Герберт Йейтс ұсынылған 3 миллион долларлық бюджет мәселесінде келіспеушілікке ұшырады. Уэйн даудан кейін Republic компаниясын тастап кетті, бірақ сценарийін өзімен бірге алып кете алмады. Кейін ол сценарий қайта жазылып, Джим Боуи басты рөлде сомдаған "Соңғы бұйрық" фильміне айналды. Уэйн мен продюсер Роберт Феллоуз өздерінің Batjac атты киностудиясын құрды. Фильм аяқталған соң Уэйн фильмге 1,5 миллион долларға дейін өз қаржатын салғанын мойындады (үйлеріне екінші ипотека алып, көліктерін несие алу үшін кепіл ретінде пайдаланды).

Құрастыру

Кино түсірілім алаңы, кейін Аламо ауылы деп аталған, Техас штатының Брэкеттвилл қаласының жанында Джеймс Т. Шаханның ранчосында салынды. Команданың бас мердігері Чатто Родрикс Брэкеттвиллден түсірілім алаңына дейін 23 шақырымдық жол салды. Оның жұмысшылары күніне 12 000 галлон сумен қамтамасыз ету үшін алты құдық қазып, шақырымдаған канализация және су құбырларын тартып салды. Олар сонымен қатар жылқы сақтауға арналған қоралар да салды. Родрикс декоратор Альфред Ибаррамен бірлесіп, түсірілім алаңының безендірілуін жасады. Тарихшылар Рэнди Робертс пен Джеймс Олсон оны «кино тарихындағы ең шынайы түсірілім алаңы» деп сипаттады. Уэйн Джим Боуи рөліне Ричард Видмаркты, ал Уильям Баррет Трэвис рөліне Лоренс Харвиді шақырды. Басқа рөлдерді Уэйннің отбасы мен жақын достары, оның ішінде ұлы Патрик Уэйн мен қызы Айса ойнады. Джон Уэйн «Рио Браво» (1959) фильмінде Рики Нельсонды жасөспірім көрермендерді тарту үшін қосалқы рөлге шақырған болатын. Бұл әрекет сәтті болды, сондықтан ол осыған ұқсас рөлге Фрэнки Авалонды алды. Авалонның айтуынша, «Уэйн «Timberland» фильмінен түскен кейбір кадрларды көріп, менің осы рөлге лайықты екенімді ойлады». Фильм түсірілгеннен кейін Уэйн баспасөз мәслихатында: «Біз Фрэнки қатысқан бірде-бір көріністі кеспейміз. Менің ойымша, ол мен көптен бері көрген ең талантты жас актер», - деді. «Мырза Уэйн менің актерлік дағдыларыма жоғары баға берді», - деді Авалон. Түсірілім басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Видмарк өзін дұрыс емес рөлге тағайындағанына наразылық білдіріп, фильмді тастап кетуге тырысты. Басқалардың арасында, Видмарк (бойы 175 см) «өмірден асқан» Боуиді (бойы 198 см) сомдауы абсурд көрінді. Сотқа жүгіну туралы ескертуден кейін ол фильмді аяқтауға келісті. Түсірілім барысында ол Бёрт Кеннедиден оның репликаларын қайта жазуды сұрады. Авалон былай деді: «Видмарк рөлін сомдауда кейбір қиындықтар туған болуы мүмкін, бірақ мен оның ешқайсысын көрмедім. Мен білетінім, оның алдында жұмыс істеу өте қиын болды, өйткені ол өзінің пікірін білдіруді және кәсібилікті қалады. Ол әркімнің өзінің сөздерін біліп, өз орнында тұрып, оның қалағанын істеуін қалады». Сэмми Дэвис кіші Уэйннен құл рөлін ойнауды сұрады, өйткені ол ән мен биден жалыққан еді. Бірақ кейбір продюсерлер Дэвистің ақ түсті актриса Мэй Бриттпен қарым-қатынаста болғандықтан бұл қадамға қарсылық көрсетті. Фильмге қатысқан көптеген адамдардың айтуынша, Уэйн өзінің сүйікті сценарисі Джеймс Эдвард Гранттың ұзақ, әдемі диалогтарына бейім болғанымен, ақылды және дарынды режиссер болған. Видмарк Уэйннің өзіне және басқа актерлерге кейіпкерлерді қалай ойнау керектігін айтуға тырысқанын, бұл кейде актерлердің түсінігіне қайшы келгенін айтты.

Музыка

Музыкасын Димитрий Тиомкин жазды, ал ең танымал әні – Тиомкиннің музыкасы мен Пол Фрэнсис Вебстердің сөзіне жазылған "The Green Leaves of Summer" әні. The Brothers Four тобы осы әнді саундтрек альбомында орындады, оның нұсқасы Billboard Hot 100 чартында 65-орынға жетті; оны көптеген әртістер қайта орындады. Бұл фильмнен тағы бір белгілі ән – "Аламо балладасы" (Пол Фрэнсис Вебстердің сөзімен), оны саундтрек альбомында Марти Роббинс орындады. Фрэнки Авалон, сондай-ақ фолк дуэті Bud & Travis осы әннің нұсқасын шығарды (Б-жағында "The Green Leaves of Summer" әні бар), ол Billboard чартында 64-орынға жетті. Америкалық Батыс жазушылары қауымдастығы оны барлық уақыттың үздік 100 Батыс әнінің бірі деп таңдады. Алғашқы саундтрек альбомы Columbia Records, Varèse Sarabande және Ryko Records компанияларында жарық көрді. 2010 жылы Tadlow Music/Prometheus Records компаниясы Ник Рейн жетекшілігімен Прага филармониясы оркестрі орындаған Тиомкиннің толық музыкалық партитурасын шығарды. Бұл шығарылымда бұрын жарияланбаған материалдар бар.

Шығару

Уэйн бұқаралық ақпарат құралдары науқанын ұйымдастыру үшін Расселл Бёрдвеллді жалдады. 1960 жылдың 24 қазанында әлемдік премьера Сан-Антониодағы Вудлон театрында болды.

Тарихи ақиқат

Фильм Техас революциясының себептерін немесе шайқастың неліктен болғанын түсіндіруге көмектеспейді. Аламо тарихшысы Тимоти Тодиш «Аламода тарихи нақтыланған оқиғаға сәйкес келетін бірде-бір сахна жоқ» деп мәлімдейді. Әсіресе, бір қызықсыз сахнада курьер рөліндегі (Уэйннің ұлы Патрик сомдаған) кейіпкер Голиад полковнигі Фанниннің күштермен көмектеспейтінін хабарлайды, себебі оның әскері «қырғынға ұшыраған», бірақ бұл оқиға Аламо түскеннен кейін екі аптадан астам уақыттан соң болған. Тарихшылар Джеймс Франк Доби мен Лон Тинкл өздерінің есімдерін тарихи консультанттар тізімінен шығаруды талап етті.

Саясат

Уэйннің қызы Айсса әкесінің жобасы туралы былай деп жазды: "Менің ойымша, «Аламо» фильмін жасау әкем үшін жеке күресудің бір түрі болды. Бұл жай ғана құштарлық емес, оның мансабындағы ең жеке және маңызды жоба еді". Уэйннің көптеген әріптестері фильмнің Уэйн үшін саяси платформа болғанымен келісті. Фильмдегі кейіпкердің көптеген сөздері Уэйннің коммунизмге қарсы көзқарасын көрсетеді. Әрине, еркіндік және әр адамның өз шешімдерін қабылдау құқығы туралы үлкен мәселе бар. Мысалы, Уэйн Крокетт рөлінде былай дейді: «Республика. Маған осы сөз ұнайды. Ол адамдардың еркін өмір сүруге, еркін сөйлеуге, қалауынша барып-келуге, сатып-сатуға, мас болуға немесе сабазды болуға мүмкіндік береді. Кейбір сөздер сезім тудырады. Республика – менің тамағымды қысып тұрған сөздердің бірі». Rotten Tomatoes сайтында фильм 22 сыннан 55% рейтинг алған. Сындардың қорытындысы: «Джон Уэйн «Аламо» фильмінде камера алдындағыдай режиссерлік шеберлік танытпайды, бұл форттың соңғы тұруының әзірленбеген драмалық бейнесі». Уэйн «Батысты қалай жеңдік» фильмі үшін фильмнен бір үзіндіні ұсынды. Бұл анахронизм болғанымен («Батысты қалай жеңдік» 1839 жылы басталады, ал Аламо 1836 жылы құлаған), үзінді фильмнің екінші бөлігінің басында, Спенсер Трейси Америка Азамат соғысына әкелген оқиғаларды баяндайтын кезде қолданылады.

Марапаттар мен құрметтер

"Аламо" жеті "Оскар" сыйлығына ұсынылды (ең жақсы дыбыс үшін жеңіп алды). Оның "Психо" (төрт номинация алған) және "Спартак" (алты номинация алған) сияқты фильмдерден басымдық алып, бірнеше "Оскар" номинациясына ие болуының басты себебі продюсер Джон Уэйннің қарқынды лоббилеуі болды. Академия сайлаушыларының шамадан тыс жарнамалық кампанияға наразы болуынан фильмге сыйлық берілмеген деп есептеледі. Көптеген адамдар, тіпті Уэйннің өзі де, Чилл Уиллстің "Үздік қосалқы актер" сыйлығы үшін жүргізген науқанын дәмсіз деп санады және Уэйн бұл үшін Уиллстен ашық кешірім сұрады. Уиллс "Голливуд репортерінде" жарнама жариялап: "Біз, 'Аламо' фильмінің актерлері, Чилл Уиллс 'Оскар' жеңіп алсын үшін, нағыз техастықтар 'Аламо' шайқасында өмірі үшін дұға еткеннен де жақсы дұға етеміз", - деп мәлімдеді. Уэйн бұған жауап ретінде жарнама шығарып, бұл мәлімдемені "жалған және жақтысыз" деп атады, сондай-ақ Уиллстің "ниеттері оның талғамынан нашар емес" екеніне сендірді. Уиллстің жарнама агенті В. С. "Боу-Вау" Войцехович, Уиллстің бұл туралы ештеңе білмегенін айтып, осы дұрыс емес әрекеттің жауапкершілігін өз мойнына алды. Уиллстің жарнамасына жауап ретінде, барлық сайлаушылар өзінің "Аламо туыстары" екенін мәлімдеген Граучо Маркс кішкентай жарнама шығарды, онда: "Құрметті мырза Уиллс, сіздің туысым екеніме қуаныштымын, бірақ мен Саль Минеоға дауыс бердім" (Уиллстің "Экзодус" фильміндегі бәсекелесі), - делінген.

Сыйлықтар санаты Номинанттар Нәтижесі "Оскар" сыйлығы Ең үздік фильм Джон Уэйн Ең үздік қосалқы актер Чилл Уиллс Ең үздік түсірілім операторы – түсті Уильям Х. Клотхер Ең үздік фильм монтаждау Стюарт Гилмор Драмалық немесе комедиялық фильмнің ең үздік музыкасы Димитрий Тёмкин Ең үздік ән "Жаздың жасыл жапырақтары" Музыка авторы – Димитрий Тёмкин; Сөздері – Пол Фрэнсис Вебстер Ең үздік дыбыс Гордон Э. Сойер және Фред Хайнс "Алтын глобус" сыйлығы Ең үздік түпнұсқа музыкасы Кино Димитрий Тёмкин Халықаралық кино музыка сыншылары сыйлығы Ең үздік қолданыстағы музыканың мұрағаттық шығарылымы Димитрий Тёмкин, Ник Райн, Джеймс Фицпатрик, Люк Ван де Вен, Франк К. Девальд және Джинко Диджи "Лорел" сыйлығы Ең жақсы әрекет драмасы Ең жақсы актер Джон Уэйн Ең жақсы ер адам қосалқы орындаушысы Чилл Уиллс Ең үздік музыкалық саз Димитрий Тёмкин Ұлттық кино шолу кеңесі сыйлығы Ең үздік он фильмнің бірі Батыс мұрасы сыйлығы Театрлық фильм

Басқа нұсқалары

"Аламо" фильмі 70 мм роудшоу форматында 202 минуттық ұзындықта көрсетілді, оның ішінде овертюра, антракт және шығу музыкасы бар еді, бірақ кең таратқаны үшін негативі қатты қысқартылды. UA оны 167 минутқа дейін өңдеді. 202 минуттық нұсқасы жоғалған деп есептелді, бірақ канадалық жанкүйер Боб Брайден 1970 жылдары толық нұсқасын көргенін анықтады. Ол және "Аламо" коллекционері Эшли Уорд Торонтода 70 мм премьералық нұсқасының соңғы сақталған көшірмесін тапты, ол өте жақсы жағдайда болды. MGM (UA-ның серік студиясы) осы көшірмен VHS және LaserDisc үшін роудшоу нұсқасының цифрлық бейне көшірмесін жасады. Көшірме бөлініп, сақтауда бүлініп кетті. 2007 жылға қарай ол ешқандай қолданысқа жарамды емес еді. MGM келесі DVD шығарылымдарында қысқартылған, жалпы таратқаны үшін арналған нұсқаны пайдаланды. Қазіргі таңдағы түпнұсқа роудшоу нұсқасының жалғыз қолда бар нұсқасы стандартты сападағы 480i цифрлық бейнеде сақталған. Ол Turner Classic Movies телеарнасындағы көрсетімдердің көзі болып табылады. Қол жетімді ең жақсы түпнұсқа пленка элементтері – жалпы таратқаны үшін арналған нұсқаның 35 мм негативтері. Торонтода табылған бүліне бастаған көшірмені Роберт А. Харрис қадағалап, қалпына келтіру жоспарланған, бірақ қазірге дейін жұмыс басталған жоқ. Қауіпті күйдегі нұсқа – 70 мм кесілмеген роудшоу нұсқасы (202 мин). 167 минуттық қысқартылған нұсқасы 35 мм форматында әлі де жақсы жағдайда сақталып тұр. 2014 жылы MGM-ді бүліне бастаған 70 мм элементтерінен "Аламо" фильмін қалпына келтіруге шақыратын интернеттік кампания ұйымдастырылды. Бұл Сан-Антониодағы KENS TV арнасынан жариялылық алып, J. J. Abrams, Matt Reeves, Rian Johnson, Guillermo del Toro, Alfonso Cuarón және Alejandro González Iñárritu сияқты режиссерлердің назарын аударды. 2014 жылы Джон Уэйннің өмірбаянында: "Джон Уэйн: Өмір және аңыз" авторы Скотт Эйман Торонтодағы толық көлемді көшірменің қазірде қолдануға жарамсыз күйге жеткенін мәлімдеді. Басым сын көзқарасы фильмде көптеген артық бөлімдер бар екенін, әсіресе Крокеттің ойдан шығарылған және тарихи емес романтикалық эпизодын, тіпті 167 минуттық нұсқаны көрудің өзі қиын болды деп санайды.