Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстанда мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар
Political elections for public offices in Afghanistan
Ауғанстанда 20 ғасыр бойы демократиялық сайлаулар өткізілгенімен, саяси режимдердегі өзгерістер саяси үзілістерге себеп болғандықтан сайлау институттары әртүрлі болды. Сайлаулар соңғы рет 2021 жылдың тамызында Талибан құлатып жіберген Ауғанстан Ислам Республикасы тұсында өткізілді. Талибан 2021 жылдың желтоқсан айында Сайлау комиссиясын таратып жіберді. 2022 жылдың мамырында Талибанның сайлау өткізуі мүмкін екені туралы сұраққа жауап берген бірінші орынбасары Сиражуддин Хаккани бұл сұрақты "әлі ерте" деп бағалады. 2023 жылдың тамызынан бері барлық саяси партияларға тыйым салынды.
Though Afghanistan has had democratic elections throughout the 20th century, the electoral institutions have varied as changes in the political regime have disrupted political continuity. Elections were last held under the Islamic Republic of Afghanistan, which was deposed by the Taliban in August 2021. The Taliban dissolved the Elections Commission in December 2021. In May 2022, when asked if the Taliban would hold elections, First Deputy Leader Sirajuddin Haqqani said the question was "premature". All political parties have been banned since August 2023.
1949 жыл
1949 жылы Ауғанстан премьер-министрі Шах Махмуд Хан салыстырмалы түрде еркін ұлттық мәжіліс сайлауына рұқсат берді, ал нәтижесінде құрылған жетінші Ауған Парламенті (1949–1951), «Либералды Парламент» деп танылды. Ол үкімет пен дәстүрлі институттарды сынауға мүмкіндік берді, оппозициялық саяси топтардың құрылуына жағдай жасады және еркін баспасөзді қамтамасыз ететін заңдарды қоса алғанда, бірқатар либералды реформаларды қабылдады. Бұл жетінші парламент болғандықтан, алтысы 1924 жылдан шамамен 1945 жылға дейін сайланған болуы керек.
In 1949, Afghan Prime Minister Shah Mahmud Khan allowed relatively free national assembly elections, and the resulting seventh Afghan Parliament (1949–1951), which has become known as the "Liberal Parliament", gave voice to criticism of the government and traditional institutions, allowed opposition political groups to come to life, and enacted some liberal reforms, including laws providing for a free press. This being the seventh parliament, six must have been elected from 1924 to around 1945.
1952 жыл
1952 жылғы Ауғанстан парламенті сайлауы 1949 жылғы сайлаудан кері қадам деп есептелді. 1951 жылы үкімет тарапынан күш қолдану шараларының аясында және
The Afghan parliamentary election in 1952 was considered a step backward from the one in 1949. As part of the government crackdown in 1951 and
1964 жыл
1964 жылы Мұхаммед Захир Шах жаңа Ауғанстан Конституциясын әзірлеу және бекіту үшін Ұлттық Ассамблеяның, Сенаттың, Жоғарғы Соттың және екі конституциялық комиссияның мүшелерін қамтитын ұлттық жиын – Лоя жирғаны шақыруға бұйырды. Ассамблеяның 167 мүшесі провинциялар тарапынан сайланды, ал 34 мүшесі патша тікелей тағайындады. 452 адамның көпшілігі (оның ішінде 6 әйел) патшалық әулетін қолдайтын лауазымды тұлғалар болғанымен, 1964 жылдың қыркүйек айында өткен Лоя жирғаға бүкіл елден сайланған мүшелер де қатысты. Үкімет көптеген наразылық білдірушілерді іріктегенімен, "жалпы алғанда, Лоя жирғаға келген делегаттар әлеуметтік, саяси және діни пікірлердің толық спектрін ұсынғандай көрінді". 1987 жылдың тамызында ел бойынша жергілікті сайлаулар өтті, сайланған өкілдердің көпшілігі ПДПА мүшелері емес екені хабарланды. 30 қыркүйекте Мұхаммед Наджибулла бірауыздан Революциялық Кеңестің Президенті болып сайланды. 1987 жылдың қараша айында Лоя жирға Наджибулланы бірауыздан Мемлекет Президенті етіп сайлады. Консервативті Паштун аудандары әйелдерді сайлаушылар ретінде тіркеу үшін "уәкілдік жүйесін" пайдаланды, бұл жүйе алаяқтыққа өте сезімтал болды.
In 1964, King Mohammed Zahir Shah ordered the convening of a Loya jirga a national gathering that included the members of the National Assembly, the Senate, the Supreme Court, and both constitutional commissions to draft and approve a new Afghan constitution. 167 members of the assembly were elected by the provinces, and 34 members were appointed directly by the king. Although most of the 452 people (including six women) assembled were predominantly officials who could be expected to support the royal line, the Loya Jirga of September 1964 also included members elected from the entire nation. While the government did screen out many potential dissidents, "on the whole delegates to the Loya Jirgah appeared to represent the full range of social, political, and religious opinion." Local elections were held throughout the country in August 1987, with a considerable number of the elected representatives reported to be non PDPA members. On 30 September, Mohammad Najibullah was unanimously elected as President of the Revolutionary Council. In November 1987, a Loya jirga unanimously elected Najibullah as President of the State. Conservative Pashtun districts used a "proxy" system to register women voters, which was particularly susceptible to fraud.
2004 жыл
2001 жылғы Бонн келісіміне сәйкес, 2001 жылдың желтоқсанында тағайындалған және Америка қолдауымен құрылған Хамид Карзай басқаратын уақытша үкіметті алмастыру мақсатында 2004 жылы Ауғанстанда президенттік және парламенттік сайлаулар өткізу жоспарланған. 2004 жылы президенттік сайлау өткізілді, бірақ парламенттік сайлау 2005 жылдың қыркүйек айының ортасымен ғана ұйымдастырылды. Хамид Карзай сайлауда 55,4% дауыс алып, ең жақын қарсыласынан үш есе көп дауыс жинады.
Under the 2001 Bonn Agreement, Afghanistan was scheduled to hold presidential and parliamentary elections in 2004 in order to replace the transitional government led by American backed Hamid Karzai since his appointment in December 2001. Presidential elections were held in 2004, but parliamentary elections were not held until mid September 2005. Hamid Karzai won the election with 55.4% of the votes and three times more votes than any other candidate.
2005 жыл
2005 жылдың 18 қыркүйегінде Ауғанстанда парламенттік және провинциялық кеңестерге сайлау өтті. Ақырғы нәтижелер сайлаудағы алаяқтық туралы айыптауларға байланысты кешіктіріліп, 2005 жылдың 12 қарашасында жарияланды. Бұрынғы соғыс лордтары мен олардың жақтастары төменгі палатада да, провинциялық кеңесте де (жоғарғы палата мүшелерін сайлайтын) көпшілік орындарды иеленді. Әйелдер төменгі палатадағы орынның 28%-ын жеңіп алды, бұл 2004 жылғы Конституцияда кепілденген 25%-дан алты пайызға артық. Сайлауға қатысу деңгейі 50% болды, бұл 2004 жылдың қазан айында өткен президенттік сайлаудан едәуір төмен. Мұның себебі Ауғанстанның жаңа сайлау заңының нәтижесінде партиялық тізімдердің анық болмауы болды, осының салдарынан көптеген сайлаушылар кімге дауыс беріп жатқанын білмей қалды.
Afghanistan held parliamentary and provincial council elections on 18 September 2005. Final results were delayed by accusations of election fraud, and were finally announced on 12 November 2005. Former warlords and their followers gained the majority of seats in both the lower house and the provincial council (which elects the members of the upper house). Women won 28% of the seats in the lower house, six more than the 25% guaranteed in the 2004 Constitution. Turnout was estimated at 50%, substantially lower than at the presidential election in October 2004. This was blamed on the lack of identifiable party lists as a result of Afghanistan's new electoral law, which left voters in many cases unclear on who they were voting for.
2009 жыл
2009 жылдың 20 тамызында өткен Ауғанстан президенті мен провинциялық кеңестер сайлауы қауіпсіздіктің болмауы, зорлық-зомбылық, сайлауға қатысудың өте төмен деңгейі, бюллетеньдерді толтырудың кең таралған жағдайлары, қорқыту және басқа да сайлау алаябұлықтарымен сипатталды. Сайлау шағымдар комиссиясына 2800-ден астам шағым түсті, олардың көп бөлігі сайлау учаскелеріндегі бұзушылықтарға, соның ішінде бюллетеньдерді толтыру мен сайлаушыларды қорқытуға қатысты. "Нью-Йорк Таймс" газеті "алдамшылық осыншалықты кең таралғандықтан, дауыстардың шамамен төрттен бірі жарамсыз деп танылды" деп жазды. "Таймс" газетінің бір мақаласында "халықаралық қауымдастыққа 300 миллион доллардан астам шығын келген сайлауда шамамен 1,26 миллион дауыс есепке алынбады" делінген, ал басқа бір бағалау бойынша бұл көрсеткіш 500 миллион долларды құрады. Ресми сайлау бақылаушылары мен БҰҰ мәліметінше, сайлаудың 20 тамыздағы бірінші турында сайлауға қатысу деңгейі шамамен 30-33% болды. 2009 жылдың 20 қазанында АҚШ пен оның одақтастарының күшті қысымымен президент Хамид Карзай өзінің басты қарсыласы Абдулла Абдулламен арасында 7 қарашада екінші тур өткізілуіне келіскенін мәлімдеді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, АҚШ пен оның одақтастары Ауғанстан сайлау комиссиясына және Карзайға екінші турды тоқтату үшін үлкен қысым көрсеткен.
The Afghan presidential and provincial council elections held on 20 August 2009 were widely characterized as marred by lack of security, violence, extremely low voter turnout, and widespread ballot stuffing, intimidation, and other electoral fraud. Over 2,800 complaints were received by the Election Complaints Commission, with the largest proportion concerning irregularities at the poll, including ballot box stuffing and voter intimidation. The New York Times wrote, "fraud was so pervasive that nearly a quarter of all votes were thrown out." According to an article by The Times, "some 1.26 million recorded votes were excluded from an election that cost the international community more than $300 million." and another estimate placed the cost at $500 million. Official election monitors and the UN placed voter turnout in the August 20 first round of the election at only around 30 33%. On October 20, 2009, under heavy U. S. and ally pressure, President Hamid Karzai announced his acquiescence to a run off vote between himself and his main rival, Abdullah Abdullah, to be held on 7 November. According to The New York Times, the Afghan election commission and Karzai had been under intense pressure from the United States and its allies to cancel the run off.
2010 жыл
Келесі парламент сайлауы 2010 жылдың 18 қыркүйегінде өтті. 2010 жылдың шілдесінде БҰҰ Бас хатшысының Ауғанстан бойынша арнайы өкілі және Ауғанстандағы БҰҰ көмек миссиясының (ЮНАМА) басшысы Стаффан де Мистура бұл сайлауды "барлық мәселелердің анасы" деп сипаттады. "Бұл швейцариялық сайлау емес, бұл ауғандық сайлау болады", - деді ол, бұл оқиға демократияның батыстық үлгісіне сай келмеуі мүмкін екенін білдірді. 2600-ден астам кандидат, оның ішінде 400-ден астам әйел, мәнсапқа үміттү. 2010 жылдың қыркүйек айындағы сайлауға дейін Талибан белгілі бір аймақтардағы ауыл тұрғындарын дауыс беруден қорқытты. Ауыл тұрғындары дауыс бермеді, себебі Талибан түнде хаттар қалдырып, егер саусағында көп дауыс беруді болдырмау үшін қолданылатын өшірілмейтін сияның іздері табылса, оны кесіп тастайтыны туралы ескертті. 2010 жылдың қараша айының соңында Ауғанстанның сайлау комиссиясы 18 қыркүйектегі парламент сайлауындағы 21 үміткерді күдікті алаяқтық әрекеттері үшін тіркеуден шығарды, деді комиссия өкілі. Алдын ала нәтижелерге сәйкес, 19 үміткер жеңіске жеткен немесе көш бастап отырған, ал қалған екеуі орын алуға үміткер болған жоқ.
The next parliamentary elections were held on 18 September 2010. In July 2010, Staffan de Mistura, the U. N. secretary general's special representative for Afghanistan and head of the U. N. Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA), described these as the "mother of all issues" elections. "They will not be Swiss elections, they are going to be Afghan elections," he said, suggesting the event might not fit the Western definition of democracy. More than 2,600 candidates, including more than 400 women, are running for office. During the run up to the elections in September 2010, the Taliban intimidated villagers in certain areas from voting. People in the villages would not vote because the Taliban left night letters warning they will cut off the finger of anyone if they find it marked with the indelible ink used to prevent multiple voting. In late November 2010, Afghanistan's election commission disqualified 21 candidates from the 18 September parliamentary elections for alleged fraudulent activities, a spokesman said. 19 of the candidates were winning or leading their races, according to partial election results, while two others had failed to win seats.
2014 жыл
2014 жылдың 5 сәуірінде Ауғанстанда президенттік сайлау өтті. Қазіргі президент Хамид Карзай мерзімі біткендіктен сайлауға қатыса алмады. Бастапқыда 27 үміткер тіркелген, бірақ іріктеуден өткендердің саны 8-ге дейін азайды, олардың ішінде Абдулла Абдулла мен Ашраф Ғани көш бастап тұрды. Соңғы нәтижеге байланысты жасалған әртүрлі күдіктерге байланысты 23 000 сайлау учаскесінің 1 900-інде дауыстар қайта саналды. 2014 жылдың қыркүйек айында Ғани жеңімпаз деп жарияланды.
A presidential election was held in Afghanistan on 5 April 2014. Incumbent president Hamid Karzai was not eligible to run due to term limits. An initial field of 27 candidates was whittled down to 8 with front runners Abdullah Abdullah and Ashraf Ghani. Fraud allegations tainting the final result resulted in a recount of votes at 1,900 of the 23,000 polling stations. Ghani was eventually declared the winner in September 2014.
2018 жыл
Парламент сайлауы 2018 жылдың 20 қазанында Халық палатасының мүшелерін сайлау үшін өтті. Олар бастапқыда 2016 жылдың 15 қазанына жоспарланған, бірақ алдымен 2018 жылдың 7 шілдесіне, содан кейін 20 қазанға шегерілді. Сайлауға дейінгі дайындық кезеңінде елдің сайлау заңдарын реформалау мәселесі кеңінен талқыланды. Жаңа Парламент 2019 жылдың 26 сәуірінде құрылды.
Parliamentary elections were held on 20 October 2018 to elect members of the House of the People. They had originally been scheduled for 15 October 2016, but were initially postponed to 7 July 2018, and then again to 20 October. Much of the prelude to the elections focused on the debate over reforming the country's electoral laws. The new Parliament was later inaugurated on 26 April 2019.