Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дөңгелек құрт түрлері
Species of roundworm
Haemonchus contortus, сондай-ақ шаштақ құрт деп аталатын, өте кең таралған паразит және тік ішектемелілердің ең патогенді нематодаларының бірі. Ересек құрттар қарынның кілегей қабығына жабысып, қанмен қоректенеді. Бұл паразит жұққан қойлар мен ешкілердің анемиясына, ісінуіне және өліміне, әсіресе жылы, ылғалды климатта жаз айларында себеп болады. Аналықтары күніне 10 000-нан астам жұмыртқа туады, олар жануардың нәжісімен шығады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін H. contortus личинкалары бірнеше рет ауысып, жануарлар үшін жұқпалы L3 түріне жетеді. Жануарлар осы личинкаларды жайылымдау кезінде жұмылады. Келесі ауысымнан кейін пайда болатын L4 личинкалары мен ересек құрттар жануардың қарынында қан сорып алады, бұл анемия мен ісінуге алып келуі мүмкін, содан кейін өлімге соқтыруы мүмкін. Гемонхоз деп аталатын инфекция әлемдегі шаруаларға, әсіресе жылы аймақтарда тұратындарға зор экономикалық шығын келтіреді. Бұл және басқа да құрт инфекцияларын емдеу және алдын алу үшін антигельминтиктер қолданылады, бірақ паразиттердің осы препараттарға төзімділігі артып келеді. Кейбір тұқымдар, мысалы Батыс Африканың кішкентай ешкісі мен Н'Дама сиыры, H. contortus-қа (гемонхотолеранттылық) басқа тұқымдарға қарағанда төзімді.
Haemonchus contortus, also known as the barber's pole worm, is a very common parasite and one of the most pathogenic nematodes of ruminants. Adult worms attach to abomasal mucosa and feed on the blood. This parasite is responsible for anemia, oedema, and death of infected sheep and goats, mainly during summer in warm, humid climates. Females may lay over 10,000 eggs a day, which pass from the host animal in the faeces. After hatching from their eggs, H. contortus larvae molt several times, resulting in an L3 form that is infectious for the animals. The host ingests these larvae when grazing. The L4 larvae, formed after another molt, and adult worms suck blood in the abomasum of the animal, potentially giving rise to anaemia and oedema, which eventually can lead to death. The infection, called haemonchosis, causes large economic losses for farmers around the world, especially for those living in warmer climates. Anthelminthics are used to prevent and treat these, and other, worm infections, but resistance of the parasites against these chemicals is growing. Some breeds, such as the West African Dwarf goat and N'Dama cattle, are more resistant than other breeds to H. contortus (haemonchotolerance).
Морфология
Жұмыртқа сарғыш түсті. Жұмыртқаның ұзындығы 70–85 мкм, ені 44 мкм, ал бөлінудің алғашқы сатыларында 16 мен 32 арасында жасушалар болады. Ересекті аналық құрт ұзын болып келеді және оны ерекше "шашкергіш таяқшасы" түсі арқылы оңай тануға болады. Қызыл және ақ түс H. contortus қанмен қоректенуіне байланысты, ал қанға толы ішектің айналасында ақ жұмыртқалар оралған күйде көрінеді. Ересекті еркек құрттың ұзындығы одан әлдеқайда кішкентай, және жақсы жетілген көбейту қапшығының (копуляциялық бурса) айқын ерекшелігі бар, оның құрамында асимметриялық арқалық жапырақша және Y тәрізді арқалық сәулесі бар.
The ova is yellowish in color. The egg is about 70–85 μm long by 44 μm wide, and the early stages of cleavage contain between 16 and 32 cells. The adult female is long and is easily recognized by its trademark "barber pole" coloration. The red and white appearance is because H. contortus is a blood feeder, and the white ovaries can be seen coiled around the blood filled intestine. The male adult worm is much smaller at long, and displays the distinct feature of a well developed copulatory bursa, containing an asymmetrical dorsal lobe and a Y shaped dorsal ray.
Өмірлік цикл
Ересекті әйел құрт 5 000-нан 10 000-ға дейін жұмыртқа шығарады, олар нәжіспен шығарылады. Жұмыртқалар нәжістегі ылғалды жағдайда дамиды және нәжістегі бактериялармен қоректену арқылы L1 (рхабдитиформ) және L2 жас сатыларына дейін жетіледі. L1 сатысы оңтайлы жағдайда әдетте төрт-алты күн ішінде пайда болады. L2 рабдит формасы қабықшасын тастап, L3 филяриформ инфекциялық личинкаларға айналады. L3 түрінде қорғаныш қабықшасы болады, бірақ құрғақ, ыстық жағдайда тіршілік ету мүмкіндігі төмендейді. Қойлар, ешкілер және басқа да кепшұңғырлы жануарлар L3 инфекциялық личинкаларын жайылып, жегенде жұғады. Инфекциялық личинкалар асқазанның алғашқы үш бөлігі арқылы өтіп, қарынға жетеді. Онда L3 қабықшаларын түсіріп, қарынның ішкі қабатына еніп, L4, әдетте 48 сағат ішінде немесе ересекке дейін жетпеген личинкаларға айналады. L4 личинкалары кейіннен L5 ересек түріне жетіледі. Аталық және аналық ересек құрттар қарында тұрып, қанмен қоректенеді.
The adult female worm can release between 5,000 and 10,000 eggs, which are passed out in the faeces. Eggs then develop in moist conditions in the faeces and continue to develop into the L1 (rhabditiform), and L2 juvenile stages by feeding on bacteria in the dung. The L1 stage usually occurs within four to six days under the optimal conditions of The L2 rhabditform sheds its cuticle and then develops into the L3 filiariform infective larvae. The L3 form has a protective cuticle, but under dry, hot conditions, survival is reduced. Sheep, goats, and other ruminants become infected when they graze and ingest the L3 infective larvae. The infective larvae pass through the first three stomach chambers to reach the abomasum. There, the L3 shed their cuticles and burrow into the internal layer of the abomasum, where they develop into L4, usually within 48 hours, or preadult larvae. The L4 larvae then molt and develop into the L5 adult form. The male and female adults mate and live in the abomasum, where they feed on blood.
Генетика
H. contortus геномының жобасы 2013 жылы жарияланды. Анықтамалық геномды толықтыру жұмысы Калгари университеті, Глазго университеті және Моредун зерттеу институтымен бірлесіп Велком Траст Сангер институтында жалғасуда. Бұл паразит үшін генетикалық және геномдық ресурстарды дамыту антигельминттік резистенттілікке себеп болатын генетикалық өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді және аурулармен күресу және жануарлар денсаулығын жақсарту үшін жаңа дәрілер немесе вакциналар жасауға көмектеседі.
The H. contortus draft genome was published in 2013. Further work to complete the reference genome is underway at the Wellcome Trust Sanger Institute in collaboration with the University of Calgary, the University of Glasgow, and the Moredun Research Institute. Developing genetic and genomic resources for this parasite will facilitate the identification of the genetic changes conferring anthelmintic resistance and may help design new drugs or vaccines to combat disease and improve animal health.
Патогенділік
Клиникалық белгілер көбінесе қан жоғалтудың салдарынан туындайды. Жіті инфекцияда кенеттен өлім – жалғыз байқалатын белгі болуы мүмкін, ал басқа жиі кездесетін клиникалық белгілерге терінің бозаруы, анемия, ісіну, әлсіздік, жалбырлық және депрессия жатады. Жақ астындағы тіндерде сұйықтық жиналуы, көбінесе "бөтелке жақ" деп аталатын құбылыс, байқалуы мүмкін. Өсу және өнімділік айтарлықтай төмендейді.
Clinical signs are largely due to blood loss. Sudden death may be the only observation in acute infection, while other common clinical signs include pallor, anemia, oedema, ill thrift, lethargy, and depression. The accumulation of fluid in the submandibular tissue, a phenomenon commonly called "bottle jaw", may be seen. Growth and production are significantly reduced.
Алдын алу және емдеу
Эндемикалық аймақтарда инфекцияның алдын алу үшін профилактикалық антигельминттік емдеу қажет, бірақ мүмкін болған жағдайда химиялық емдеуге тәуелділікті азайту қажет, себебі антигельминттік резистенттіліктің жылдам өсуі байқалады. Соңғы жылдары Австралияда Barbervax немесе Оңтүстік Африкада Wirevax деп аталатын коммерциялық вакцина қолжетімді болды. Бұл негізінен жұмыртқа шығаруды және осымен жайылымның ластануын азайту арқылы жұмыс істейді. Вакцинаның құрамында Barber's Pole құртының ішегінен алынған белоктар бар. Жануар денесінде бұл белокқа қарсы антиденелер пайда болады, олар қан ағынында циркуляциялайды. Barber's Pole құрты қанды сорғанда, антиденелер оның асқазан қабырғасына жабысып, ас қорыту процесін тоқтатып, құртты аштықтан өлтіреді. Содан кейін құрт аз жұмыртқа туады және әрі қарай өледі. FAMACHA әдісі сияқты мақсатты және іріктеп емдеу әдістері дозалау аралықтарының санын азайтуға көмектеседі, соның салдарынан антигельминтиктерге төзімді паразиттердің қалдық саны төмендейді. Фекальдық жұмыртқа санын паразиттердің таралу деңгейін, жеке жануарлардың сезімталдығын және антигельминттік емнің тиімділігін бақылау үшін пайдаланады. Басқа басқару стратегияларына паразиттерге төзімді қой және ешкілерді селекциялық өсіру (мысалы, ең сезімтал жануарларды сою арқылы немесе Мексика шығанағының жергілікті қойы сияқты паразиттерге төзімді тұқымдарды енгізу арқылы); жайылымды мұқият басқару, әсіресе паразиттердің белсенділігінің ең жоғары шағында басқарылатын қарқынды айналымды жайылымды қолдану; және зарарланған жайылымдарды "тазалау" (мысалы, шөп шабу, тілмелеу немесе шошқалар немесе құстар сияқты сезімтал емес түрлермен жайылымға жіберу) кіреді. Соңғы зерттеулер экономикалық стандарттарға сәйкес, ішкі паразиттерге төзімділік үшін Katahdin, Dorper және St. Croix сияқты жүнді қой тұқымдарын таңдауға болатынын көрсетті; сонымен қатар, жүнді тұқымдар ұрпақтарының өсу көрсеткіштеріне едәуір әсер етпей, төзімділік қасиеттерін көрсетеді. Емдеу үшін қолданылатын ең қауіпті әдістердің бірі – химиялық заттарды қолданбай, ішектегі паразиттерді жоюға көмектесетін мыс оксидінің сым тәрізді бөлшектерін (COWP) пайдалану. Дегенмен, қойларда дозаны өте мұқият бақылау қажет, өйткені доза тым жоғары болса, мыс уытқануына ұшырауы мүмкін. COWP үшін қойлар үшін қауіпсіз болу үшін ең төменгі ұсынылған доза қолданылуы керек. Жүргізілген зерттеуде COWP-мен емдеу фекальдық жұмыртқа санын >85%-ға төмендеткені анықталды. Мыс оксидінің сым тәрізді бөлшектерімен емдеу антигельминтиктерге тәуелділікті азайтуға әкелуі мүмкін, себебі COWP паразиттік инфекциялардың орналасуын азайтуға мүмкіндік береді, әсіресе егер өндіруші жайылымдардағы личинкалардың санын азайтуға тырысса. Соңғы зерттеулер фунгалды лектиндердің личинкалардың дамуын тежеуге қабілетті екенін көрсетті. Бұл саңырауқұлақтың лектиндері – Corprinopsis cinerea лектині CCL2, CGL2; Aleuria aurantia лектині AAL; және Marasmius oreades агглютинині MOA. Бұл төрт улы лектин H. contortus-та табылған гликандық құрылымдарға байланысады. Бұл гликандық құрылымдардың кейбіреулері иегердің иммундық жүйесіне ұшырамайтын антигендерді білдіруі мүмкін, сондықтан вакцина немесе дәрі-дәрмек әзірлеуге әлеуетті мүмкіндіктер бар.
Prophylactic anthelmintic treatment necessary to prevent infection in endemic regions, but wherever possible, a reduction on reliance on chemical treatment is warranted given the rapid rise of anthelmintic resistance. A commercial vaccine known as Barbervax in Australia or Wirevax in South Africa has become available in recent years. This works mainly by reducing egg output and hence pasture contamination. The vaccine contains proteins from the lining of the intestines of the Barber's Pole worm. The animal produces antibodies against the protein which circulate in the blood. When the Barber's pole worm drinks the blood the antibodies attach to its stomach lining, preventing digestion and starving the animal. Following this, the worm produces fewer eggs and eventually dies off. Targeted selective treatment methods such as the FAMACHA method may be valuable in reducing the number of dosing intervals, thus reducing the percentage of surviving parasites that are resistant to anthelmintics. Faecal egg counts are used to track parasite infestation levels, individual animals' susceptibility, and anthelmintic effectiveness. Other management strategies include selective breeding for more parasite resistant sheep or goats (e. g. by culling the most susceptible animals or by introducing parasite resistant breeds such as Gulf Coast Native sheep); careful pasture management, such as managed intensive rotational grazing, especially during peak parasite season; and "cleaning" infested pastures by haying, tilling, or grazing with a nonsusceptible species (e. g. swine or poultry). Recent research has also shown that the use of hair sheep breeds, such as Katahdins, Dorpers, and St. Croix, can be chosen for resistance to internal parasites for economical standards; additionally, the hair breeds provide resistance without showing any significant effect growth performance of their progeny. One of the riskiest methods that can be used for treatments is the use of copper oxide wire particles (COWP) to aid in the destruction of the parasites inside the gut without the use of chemicals. However, in sheep, the dosing would need to be monitored extremely closely because if they are administered too high of a dose, then they will slip into copper toxicity. For the COWP, the lowest recommended dose would need to be administered to remain safe for sheep. The study conducted found that treatment with the COWP reduced faecal egg counts by >85%. Treatment with the copper oxide wire particles could lead to less reliance on anthelmintics because the COWP allows for the reduction in establishment of parasitic infections, especially if the producer is trying to reduce the larval population on their pastures. Recent research shows fugal lectins are able to inhibit larval development. These fungal lectins are Corprinopsis cinerea lectins CCL2, CGL2; Aleuria aurantia lectin AAL; and Marasmius oreades agglutinin MOA. These four toxic lectins bind to specific glycan structures found in H. controtus. Some of these glycan structures might represent antigens which are not exposed to host immune system, and thus have potential for vaccine or drug development.