Кіріспе

Филиппиннің Ризал күні (Lang es, ;) – Филиппиннің ұлттық батыры Хосе Ризалдың өмірі мен еңбектерін еске алатын Филиппиннің ұлттық мерекесі. Ол әр жылдың 30 желтоқсанында Ризалды 1896 жылы Манила қаласындағы Багумбаян алаңында (қазіргі Ризал паркі) атқылаған күнінің құрметіне тойланады.

Тарих

Ризал күні алғаш рет 1898 жылғы 20 желтоқсанда президент Эмилио Агиналдоның Малолоста (Булакан) қол қойған жарлығымен құрылды, онда 1898 жылғы 30 желтоқсан Ризал және Филиппиннің испан отаршылдығының барлық құрбандары үшін ұлттық аза күту күні ретінде белгіленді. Дает, Камарин Норте қаласы бұл жарлықты орындаған алғашқы қала болды, подполковник Антонио Санц жасаған және Санц пен подполковник Ильдефонсо Алегре басқарған, Камарин Норте және Бикол аймағының тұрғындары қаржылаған ескерткіш салынды. 1899 жылғы ақпанда аяқталған үш қабатты тас пилонға Ризалдың "Ноли ме тангере" және "Эль Филибустерисмо" романдары, сондай-ақ Антонио де Морганың "Sucesos de las islas Filipinas" кітабының авторына арналған "Морга" жазылды, бұл кітап Филиппинде испан отарлауының алғашқы күндері туралы айтады. Республиканың №229 заңына қайшы келушілер сот шешімімен алты айға дейін айыппұл төлеуге немесе алты айға дейін бас бостандығынан айырылуға немесе екеуіне де жазаланады. Егер қылмыскер муниципалитет немесе қала әкімі лауазымында болса, оған қосымша бір айға қызметтен шеттетілу жазасы қолданылады.

Салтанаттар

Ризал күні Маниладағы Ризал паркінде тойланады. Мереке әдетте таңертең ерте басталады, оны президент және вице-президент басқарады. Онда Тәуелсіздік тушағында ұлттық ту көтеріледі, содан кейін Филиппин Әуе күштерінің әскери техникасымен шеру өтеді және Ризал монументіне гүл шоғы қойылады. Президент осы мереке күні алғаш рет эфирге шығатын жыл соңындағы құттықтау сөзін айтады. Елдің басқа аймақтарында да осы рәсімдер өтіп, оған провинция, қала немесе аудан әкімі төрағалық етеді. Бұл рәсімдер Маниладағы шараға ұқсас, көбінесе ту көтеру, сөз сөйлеу және Ризалға арналған жергілікті ескерткішке гүл шоғы қою рәсімдерін қамтиды.

Ризаль күні

1937 жылы 30 желтоқсанда Ризал күніне арналған сөзінде президент Мануэль Л. Кэзон No. 184 заңға сәйкес тагалог тілін ұлттық тіл ретінде қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония оккупациясы тұсында 1942 жылғы Ризал күнінің шараларына Бениньо Акино аға мен президент Хосе П. Лорел қатысты, онда Ризалдың «Mi último adiós» атты соңғы өлеңі жапон тілінде оқылды және КАЛИБАПИ (KALIBAPI) ашылды. 1953 жылғы президент сайлауында үлкен артықшылықпен жеңіске жеткен Рамон Магсейсейдің қызметке кірісу салтанатына шамамен 300 000-500 000 адам қатысты.

Еске алу күнін өзгерту

30 желтоқсан Рождество мен Жаңа жылдың арасында қысылып тұрғандықтан, Ұлттық тарихи комиссия төрағасы Амбет Окампо Ризал күнін 30 желтоқсаннан Ризалдың туған күні – 19 маусымға көшіруді ұсынды. Бұл оқушыларға 30 желтоқсанда, мектептегі Рождество демалысы кезінде емес, мерекелік шараларға қатысуға мүмкіндік берер еді. Өкілдер палатасы 2008 жылдың 10 желтоқсанында үшінші оқылымда 19 маусымға өзгертетін заң жобасын мақұлдады, бірақ 14-ші Конгресс сессиясын аяқтағаннан кейін Сенат уақтылы шара қабылдамады, нәтижесінде заң күшіне енбеді. Бұған қоса, Ризалдың 1958, 1959, 1961-1965 және 2011 жылдардағы туған күндері (20 маусымда тойланды) бүкіл ел бойынша мемлекеттік мерекелер деп жарияланды. 19 маусым сондай-ақ оның туған жері – Лагуна провинциясында жыл сайынғы еңбек демалысы күні ретінде атап өтіледі.