Кіріспе
Солтүстік Ирландиялық журналист және жазушы (1949 жылы туған)
автор және журналист
the author and journalist
Мартин Диллон (1949 жылдың 2 маусымында туған) – ирландтық жазушы, журналист және теледиктор. Ол Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс туралы "Шанкилл қасаптары", "Лас соғыс" және "Құдай мен қару" атты ең көп сатылған трилогиясын қоса алғанда, тергеушілік репортаждары және көркем емес туындылары үшін халықаралық деңгейде танымал. Тарихшы және ғалым доктор Конор Круз О'Брайен оны "сол тозаққа біздің Вергилийіміз" деп сипаттады. "Irish Times" газеті оны "заманымыздың ең шығармашыл жазушыларының бірі" деп атады. Ол Ромси, Гэмпширдегі семинарияда оқыды, ол француз діни ордені – Монфорт әкелерінің басқаруында болды, олар Сент-Луи Мари де Монфорттың іліміне адал болды. Төрт жылдан кейін ол оқуын тастап, Белфастқа оралып, Санкт-Малахи және Санкт-Патрик колледждерінде білімін аяқтады. 1970 жылы Белфаст бизнес колледжіне қабылданды.
Журналистік зерттеулер және алғашқы фантастикалық емес кітап
Мартин Диллон 1968 жылы газет тілшісі ретінде көрнекті мансабын бастады. Ол негізінен ирланд ұлтшылдары оқитын күнделікті газет The Irish News-те тәлім алды және оның апталық басылымы The Irish Weekly-ге материалдар жазды. Ол Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстарға байланысты түрлі оқиғалар туралы хабарлады. 1972 жылы ол Belfast Telegraph газетіне жұмысқа орналасты. Маккей 2017 жылы былай деді: "Тергеуші журналист ретінде Диллон Солтүстік Ирландия қақтығысы туралы шындықты объективті түрде ашуға тырысты. Оның мұқият зерделеуінің нәтижесінде, лоялист, республикашыл немесе британдық болсын, барлық тараптардың қатыгездігі мен кемшіліктері ашық көрінді".
Диллон журналистикадағы алғашқы жылдарын бағалады, себебі ол қиындықтар мен ерекше тәжірибелерді бастан өткерді, олар кейіннен оның ғылыми еңбектерінде көрініс тапты. 1973 жылы Диллон өзінің алғашқы ғылыми кітабын "Солтүстік Ирландиядағы саяси кісі өлтіру" (Денис Лехейнмен бірлесіп жазылған) деп жариялады. Кітаптың мазмұны Дилонның Irish News және Belfast Telegraph үшін жүргізген журналистік зерттеулері мен репортаждарына негізделген.
Әдеби шығармалар мен тақырыптар
Оның бестселлер трилогиясында «Шенкилл қасаптары», «Лас соғыс» және «Құдай мен қару», 1989 жылы жаппай кісі өлтіруді зерттеу, Белфаст католиктеріне шабуыл жасаған Солтүстік Ирландияның әйгілі Шенкилл қасапшылары тобын зерттейді. Диллон агрессивті психопат Ленни Мерфидің өзінің бауырларының бірімен бірге басқарған УФФ бандысының әдепсіздігін ашады. Бұл топ көмектесе алмайтын құрбандарға қорқынышты әдістермен өлкіздік жасады. Дилон кітапты дайындау кезінде көптеген азаматтармен, жарымәскерилермен және полиция қызметкерлерімен әңгімелесті. «The Listener» журналының айтуынша, «Мартин Диллонның мұқият зерттелген және оқылатын еңбегінің ең үлкен құндылығы – журналистердің сирек барып, немесе бара алмайтын әлемге енуі». «Лас соғыс», 1990 жыл, барлық тараптар тыңшылар, хабаршылар, кісі өлтірушілер, дезинформация және террористік агенттерді пайдалана отырып, ережесіз күрес жүргізген тыңшылық күрес туралы егжей-тегжейлі баяндайды. Диллон Уақытша ИРА, Британдық барлау қызметі, оның ішінде MI5 және Арнайы бөлім, Британдық әскери барлау қызметі, Ирландия үкіметі және Британдық армиясы атқарған рөлдерді қарастырады және террористер мен барлау органдарының бір-бірінің қатарына қалай нысана алған, құлатқан және енгендігі туралы алаңдатарлық фактілерді ашады. Кітапта Диллон ИРА-ның кейбір құрбандарын өлтіріп, жасырын жерлеу практикасын ашқан алғашқылардың бірі болды; бұл практика кейіннен ИРА-ны «жоғалған» адамдардың қайда екенін ашуға мәжбүр етті. Сонымен қатар, ол мемлекеттік демеумен жасалған терроризмді және жарымәскери күштер қолданған садистік азаптаудың бір түрі – «Ромперинг» құбылысын ашты. «Клоунтаудағы кісі өлтіруші» – Джо Доэрти, ИРА және ерекше қарым-қатынас, 1992 жыл, сотталған ИРА қарушысы Джо Доэртидің британдық үкіметтің оны Нью-Йорктан Солтүстік Ирландияға экстрадициялау әрекеттерін тойтарып, американдық көпшіліктің пікірін жеңіп алған оқиғасы. Диллон Доэртидің террористік тарихын баяндайды, Нью-Йорктегі АҚШ прокурорының кеңсесіндегі заңдық оқиғаларға жеке көзқарасын ұсынады. Ол премьер-министр Маргарет Тэтчердің осы іске жасырын араласуының дәлелдерін келтіреді, оның ішінде ол Доэрти ісіне бақылаушылық жасаған американдықтарға оның Британияға экстрадициялануын Ливияны бомбалау үшін АҚШ ұшақтарының британдық әуе кеңістігін пайдалануға рұқсат беруінің құны ретінде қарастырғанын қалай айтқандығын көрсетеді. Нью-Йорктегі Федералды сот Диллоннан өзінің «Лас соғыс» атты еңбегіне негізделген ИРА-ның ішкі жұмысы туралы куәлік беруді сұрады. Ол «соттың досы» деп танылу шартымен келісті, бірақ ол тараптардың бірін қолдаған куә емес. Ақырында, ол куәлік беру үшін шақырылмады. «The Guardian» газетінің айтуынша, «Диллонның кітабы Ұлыбританиядағы азаматтық бостандықтарға алаңдайтындардың назарына ілігуі керек. Ол цинизм, өтірік, мазақтау, азаптау және кісі өлтірудің каталогы, бұл Дейтон мен Ле Карре сияқты суық соғыстың екіжүзділігін жақсы көреді». «Stone Cold: Майкл Стоунның шынайы тарихы және Миллтаундағы қырғын», 1992 жыл, Диллон Майкл Стоунды, 1988 жылдың наурыз айында Белфасттың Миллтаун зиратында өткен ИРА жерлеу рәсімі кезінде болған қырғын үшін танымал болған табиғи кісі өлтіруші ретінде бейнелейді. Қарулы Стоун аза тұтқандарға оқ атқан, үш адамды өлтіріп, бірнешеуін жарақаттаған. Оның нысанасы – қабірдің жанында болған Уақытша ИРА басшылары, әсіресе Джерри Адамс пен Мартин МакГиннес. Стоун тұтқындалып, басқа да кісі өлтірулерді мойындады, ол оған Лабиринт түрмесінде өмір бойына жаза тағайындады, онда ол Лоялисттердің иконасы болды. Стоунмен түрмеде болған әңгімелесулер, хат алмасу, сондай-ақ әскери және жарымәскери әлемдегі байланыс желісі арқылы Диллон сүйкімді, мақтанышпен сөйлейтін, мұқият, сезімтал және өлімге душар етуші кісі өлтірушінің суретін жасайды. «Time Out» журналы былай деп жазды: «Диллон өзінің әдеттегі тәжірибесімен үкіметтің секталық кісі өлтіруге қатысы бар екенін ашады және террорлық ұйымның византиялық әлеміне әсерлі нәтижелермен еніп шығады». «The Enemy Within: The IRA War Against the British», 1994 жыл, Диллон ІІ дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін, сондай-ақ 1970 және 80-жылдарға дейін Ұлыбританиядағы ИРА бомбалау науқанын зерттейді. Ол ИРА-ның нацизммен флирт жасағанын және Эйренің соғыс уақытындағы бейтараптығының Ирландияға қатысты британдық саясатты қалай шарттағанын талдайды. Диллон осы тақырыптағы кең білімін пайдаланып, британдық қалаларды террористік шабуылдарға ең осал еткен саяси және әскери қателер туралы жаңа дәлелдер ұсынады. Шындығында, Диллон ИРА-ның «Англия бөлімі» деп атаған бөлімінің бар екенін алғаш рет ашты. Ол Уоррингтон қаласындағы қырғын оқиғасы кезінде британдық үкіметтің ИРА/Шин Фейнмен жасырын әңгімелер жүргізу себебін және ИРА-ның Даунинг Стрит декларациясын жариялауға тартынған себебін түсіндіреді. Оның пікірінше, ИРА-мен күрескен әртүрлі үкіметтік органдар террористік қауіпті жоюға сәтсіздік танытты, бұл олардың арасында интригаларға және MI5-ке Уақытша ИРА-ға қарсы күресті координациялауға толық жауапкершілік беруге әкелді. «25 жылдық террор: ИРА-ның британдықтарға қарсы соғысы», 1996 жыл, 1994 жылғы «The Enemy Within» еңбегінің қайта жаңартылған нұсқасы. Диллон Ұлыбританиядағы ИРА туралы алғашқы толық шолуды ұсынады. «Sunday Telegraph», Ұлыбритания газеті былай деп жазды: «Диллонның еңбегі жаңа ақпаратқа толы және міндетті түрде оқылуы керек. Бұл жақсы зерттелген және тиімді жазылған маңызды зерттеу». «The Serpent’s Tail», 1995 жыл, Диллонның тұңғыш романы, католиктік Батыс Белфастағы қалыпты отбасылық өмірге қарсы тұрған шын оқиғаға негізделген. Диллон ИРА, SAS және MI5-ті қамтыған «алдау» оқиғасының ортасында қалған екі жас белфаст католигінің қадамдарын баяндайды. Романның сценарийі 1995 жылы Еуропалық сценарий қорының сыйлығын жеңіп алды. «Құдай мен қару – шіркеу және ирландиялық терроризм», 1997 жыл, Диллон дін мен жарымәскери күштердің байланысын зерттейді. Диллон діни соғыс па, әлде экономикалық және таптық соғыс па екенін анықтау үшін жарымәскери күштермен және діни тұлғалармен сұхбаттасты. Сұхбаттасқандардың арасында 1997 жылы түрмеде INLA-мен өлтірілген «Король Крысы» атымен танымал Билли Райт, протестант террорисі пастор Кенни МакКлинтон және екі тараптың өмірін сақтау үшін құпияны бұзғанын мойындаған әйгілі Пат Бакли болды. «Publishers Weekly» журналы былай деп жазды: «Диллон кейде түсініксіз секталық жағдай туралы көзді ашатын кітап жазды». «The Trigger Men: Ирландия қақтығысындағы кісі өлтірушілер мен терроризм басшылары», 2003 жыл, Диллон ирландиялық терроризм мен терроризмге қарсы күрес әлемінің қараңғы және қастандыққа толы жағына үңіліп кіреді. Ол Солтүстік Ирландиядағы ең қауіпті, кәсіби және қатыгез кісі өлтірушілердің тұлғаларын, олардың мотивацияларын және олар жасаған ерекше қылмыстарды талдайды. Олардың жекелеген оқиғалары қызықты және тікелей баяндалған. Диллон сонымен қатар қару қолдану культінің идеологиясын және кісі өлтірушілердің кісі өлтіру науқандарына жетелейтін жек көрушілік пен ашкөздікті ашады. Ол әйгілі протестант кісі өлтірушісі Билли Райт, INLA басшысы Доминик МакГлинчи, «Жабайы Ит» Джонни Адэйр, UDA кісі өлтірушісі Майкл Стоун және британдық террористік агент Брайан Нельсон сияқты террористік басшылар мен олардың оқ атушыларының ой-өрісіне терең үңіліп, жаңа көзқарас ұсынады. Диллон құрметті Рой Брэдфордпен бірлесіп «SAS-тың қарақшысы»: полковник «Пэдди» Блэр Мейннің өмірбаяны, 1987 жыл. Полковник «Пэдди» Блэр Мейн әскери арнайы операциялар тарихындағы ең ұлы саяхатшылардың бірі ретінде есептеледі. Ол екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп марапатталған саяхатшы, төрт DSO, Croix de Guerre және Legion d’Honneur алған. Ол SAS-тың алты негіздеуші мүшесінің бірі болды және бүгін әлемдегі арнайы күштер бөлімдері қолданатын тактиканы дамыстырды. Оның ерліктері…
Жеке өмір
Журналист және жазушы ретінде Диллонның өмірі Қиындықтар тарихымен және оның ең қараңғы күндерімен тығыз байланысты. Солтүстік Ирландиядағы жеке тергеу жұмыстары үшін Дилонға көптеген өлім туралы қорқытулар келді. 1992 жылы ол отбасымен бірге Ирландиядан кетіп, алдымен Англияға, содан кейін Францияға қоныс аударды, онда ол ирланд қақтығысы туралы жазуын жалғастырып, көптеп сатылатын кітаптар жариялады. 1988 жылы туған қызы Надя Кэтрин Диллонмен ажырасқаннан кейін, ол баспагерінің шақыруымен Нью-Йоркке сапар шекті және сол жерде Нью-Йоркті өз үйі деп шешті. Ол АҚШ және Канададағы жаңалықтар құралдары үшін жазып, хабар таратты, CNN, ABC, NPR және NBC арналарында терроризм және ұйымдасқан қылмыс саласындағы қонақ және әлемдік сарапшы ретінде сұхбат берді. 2003 жылы ол болгар журналисі және аудармашы Виолета Кумурджиеваға үйленді. 2014 жылы олар Нью-Йорк қаласынан Калифорния штатындағы Сан-Франциско шығанағына көшіп, Диллон журналистика, теледидар және кітап жобаларымен айналысуын жалғастыруда.
Марапаттар
1995 жылы «Жыланның құйрығы» романының сценарийі Еуропалық сценарий қорының сыйлығына ие болды.