Кіріспе

Құранның 30-шы тарауы – Ар-Рум (الروم) – 60 аяттан (аяттардан) тұратын Құранның 30-шы тарауы (сūра). "Рум" термині "римдіктер" сөзінен шыққан, ал Ислам пайғамбары Мұхаммедтің заманында ол Шығыс Рим империясын білдірген; бұл атау кейде "Гректер" немесе "Византиялықтар" деп те аударылады. Бұл сүре 602-628 жылдардағы Византия-Сасани соғысының Меккелік арабтардың көзімен қалай көрінгенін баяндайды – олар әлі бір ұрпақ ішінде империялық билікке ие болып, Византияны және Сасанилерді жеңіске жететінін білмейтін қызығушылық танытқан бақылаушылар еді.

Қорытынды

Бұл тарау Византия империясының Өлі теңіз маңындағы Иерусалимде Сасани империясына жеңіліске ұшырағанын атап өтумен басталады. Бұл жеңіліс ерте мұсылман қауымы үшін маңызды теологиялық және әлеуметтанулық мәселе тудырды, себебі византиялықтар христиандар болды (Исламдық тұрғыдан "Кітап иелері" саналды), ал оларды жеңген сасанидтер зороастрийлер еді. «Ар-Рум» сүресінің бір бөлігі – мұсылман емес арабтар, Меккеліктерге жауап болып табылады. Олар сасанидтердің жеңісін дәстүрлі көпқұдайлық амалдардың Ыбырайым діндерінің монотеизмінен басым түсетінінің белгісі ретінде қарастырды. Үшінші және төртінші аяттарда мұсылман қауымына византиялықтар жеңіліске ұшырағандарын жеңіске айналдырып, Иерусалимді «бірнеше жыл ішінде» қайтарып алатындары уәде етіледі. Мұсылмандар бұл болжамның 622 жылы Гераклийдің жорығымен орындалғанына сенеді, бұл Анатолияда сасанидтерге қарсы византиялық әскери шабуылға алып келді және олардың күйреуіне себеп болды. Бұл оқиға Құранның кереметтігінің мысалы ретінде келтіріледі.

Хронологиясы

Аянның уақытына және контексттік фонға қатысты (асбаб әл-нузул), бұл ертеректегі «Мекке сүресі», яғни Мединада емес, Мекеде аяты түскен деп есептеледі. Q30:38-50 аяттарының бөліктері Ṣan‘ā’1 төменгі мәтінінде сақталған. Теодор Нөлдекеге сәйкес, ар-Рум сүресі Мекке сүрелерінің соңғы екіншісі және хронологиялық ретімен 84-ші сүре. Дегенмен, ол оның 17-ші аяты Медине кезеңінде түскенін айтады. Сүренің бірінші аяты 614 жылғы көктемде Дамаск маңында Сасанидтер империясы Византия империясын жеңген оқиғаға сілтеме жасайды. Әл-Табари бұл 614 жылғы Адриат шайқасына қатысты дейді, бірақ басқа дереккөздерде бұл шайқасқа ескерілмейді.

Негізгі тақырыптар

Бұл сүренің басты тақырыбы – таухид пен ширк арасындағы қарама-қайшылық. Аллаға серік қосуға қарсы логикалық дәлелдер келтірумен қатар, бірнеше аяттар мүшріктер мен мүміннің әртүрлі тағдырын көрсетеді. Алланың бірлігі де Оның керемет белгілері мен ғажайып жаратылысы арқылы Алланың құдіретін сипаттау арқылы баса көрсетіледі. Осы сүренің негізгі мақсаты – Аллаға серік қоспау және мүміннің тағдырына ұмтылу.

Өлең үлгісі

30-шы сүреде Аллаға серік қосу, яғни ширк жасау, бір қожайын мен оның құлы арасындағы қарым-қатынасқа теңестірілген аят бар.