Кіріспе

Клайв Баркердің романы. "Ұлы және құпия шоу" – британдық жазушы Клайв Баркердің фантастикалық романы. Ол 1989 жылы жарық көрді және жанкүйерлер "Өнер трилогиясы" деп атаған трилогияның бірінші "Өнер кітабы" болып табылады. Роман екі өте дамыған адам – Рэндольф Джаффе мен Ричард Флетчердің Квиддити деп аталатын мистикалық арман теңізі үшін күресі туралы. Джаффе Квиддитидің күшін қолдануды көздейді, ал Флетчер оны бұзбауға тырысады. Екі адам арасындағы қақтығыс ондаған жылдар бойы нақты әлемге таралып, шындықты бұрмалап, бүкіл адамзатқа әсер етеді. Клайв Баркер берген сұхбаттарында осы романды жазудың өзінің барлық кітаптарының ішінде ең қиыны болғанын айтқан.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1969 жылы Небраска штатындағы өлі хат кеңсесінде жұмыс істеп жатқанда, ренжіген пошта кызметкері Рэндольф Джаффи "Шол" деп аталатын құпия қоғамға қатысты белгілерді табады, ол "Өнер" деп белгісіз түрде белгілі сиқырдың бір түрін қолданады. Джаффи іздеуді аяқтаған соң Нью-Мексико қаласына келеді, онда ол Шоалдың соңғысы деп мәлімдейтін Киссунды кездестіреді. Киссун Джаффеге мистикалық арман теңізі Квиддити және оның ішіндегі Эфемерис деп аталатын аралдар туралы айтады. Квиддити, ерекше жағдайда, әдеттегі адамға үш рет көрінеді: анасының жатырынан тыс жерде алғаш рет ұйықтағанда, жақын жатқан адаммен алғаш рет ұйықтағанда және өлер алдындағы соңғы ұйқыда. Бірақ бұл мегаломан Джаффе үшін жеткіліксіз, ол арман теңізін жеке барып көріп, оны бағындыруды қалайды. Киссун оның денесі үшін келіссөздер жүргізуге тырысқанда Джаффе қашып кетеді. Кейін Джаффе Флетчер атты ғалыммен бірігіп, "Нунсио" деп аталатын сұйықтықты жасайды, ол теориялық тұрғыдан адамға Квиддитиге физикалық түрде жете алуға мүмкіндік беретін күйге өтуге көмектеседі. Флетчер Джаффи Нунсионы тек жамандыққа пайдаланатынын түсінеді және оның зертханасын жояды. Джаффе келіп, екеуі де Нунсиоға тап болады. Бір жыл бойы күрескеннен кейін олардың рухтары Калифорнияға жетіп, Паломо Гроув қаласының жанындағы жердің жарығына құлайды. Сол жерден олар төрт қыздың жыныстық құштарлығын қозғайды. Төрт қыз өздерінің қауымда әртүрлі серіктестерді іздеп, жүкті болады. Бір қыз бала көтере алмайды, екіншісі бала туғаннан кейін өзін және баласын өлтіреді. Үшіншісі, Труди Катц, өзінің сәбиі Говардпен бірге көшіп кетеді, ал төртіншісі, Джойс МакГайр, Джо Бет пен Томми Рей егіздерін дүниеге әкеледі. Он сегіз жыл өтеді. Говард анасы қайтыс болғаннан кейін Калифорнияға оралады. Джаффе мен Флетчер өздерінің шайқасын жалғастыру үшін ұрпақтарды өрбітеді, ал Говард пен Джо Бет кездескеннен кейін ғашық болады. Флетчер мен Джаффи жердің жарығынан босап шығады. Джаффе әлсіз саналы адамдардың ойларын пайдаланып, "Терата" деп аталатын жаратылыстардың әскерін жинап алады және оның ұлы Томми Рейді де өз жағына тартады. Говард Флетчермен кездеседі, ол оған өзінің тегін түсіндіреді. Флетчер Говардқа Квиддити туралы айтады, Эфемеристе Ұлы және құпия көрсетілім бар екенін айтады, бірақ Говард әкесімен келісуден бас тартады. Сол уақытта қалаға Грилло атты журналист пен оның досы Тесла келеді. Флетчер армандардан өз галлюцигендерін жасауға қабілетсіз болып, өзіне-өзі қол жұмсайды, өзін өртеу арқылы қала тұрғындарына өзінің мәнін таратып, олардың санасына сіңіреді. Флетчердің өлімінен бұрын кездескен Тесла Нунсионың қалдықтарын табу үшін оның зертханасының қирандыларына барады. Томми Рейді Джаффе жібереді. Сол жерде Тесла Раульмен кездеседі, ол Нунсионың күші арқылы дамыған маймыл. Томми Рей келіп, Тесланы атып тастайды, бірақ Нунсионың соңғы құтысы сынғаннан кейін, екеуіне де инфекция жұғады. Тесланың санасы Нью-Мексикодағы уақыт цикліне түсіп, онда ол Киссунды кездестіреді. Киссун Теслаға Шоалдың Квиддити мен Өнерді таза сақтауға арналған екенін түсіндіреді, бірақ олардың бәрі өлген кезде Жер (Косм деп аталады) Квиддитидің қарама-қарсы жағындағы Метакосмоста тұратын зұлым нәсіл Иад Уроборо билеуі мүмкін. Тесла Киссун оның денесін иемденуге тырысқанда кетеді, бірақ оған басқа дене табуға келіседі. Уақыт циклінен шығып, Тесла Мэри Мюраллес атты әйелмен кездеседі, ол Киссун Шоалды өлтіргенін және ол шын мәнінде Иад Уроборостың агенті екенін айтады. Киссун Мэриді жылан тәрізді жаратылыстар арқылы өлтіреді, содан кейін Раульді тұтқынға алып, оның денесін басып алады. Томми Рей өлілердің әскерін басқарады, ал Флетчердің өлімінен пайда болған галлюцигендер Говардты Джаффеге шабуыл жасауға көндіреді. Джаффе Квиддитиге шындық арқылы тесік қазуға тырысады, бірақ ол онымен күресу үшін тым көп күш екенін түсінеді. Оның Тераталары галлюцигендермен күрескенде көптеген адамдар Квиддитиге тартылады, соның ішінде Говард, Джо Бет және Томми Рей. Тесла, Грилло және Джаффе үйден қашып кетеді және Квиддитиге айналдыруды жабуға тырысады. Квиддити Говардты, Джо Бетті және Томми Рейді Эфемериске жеткенде өзгертеді, онда олар Иад Уроборостың Квиддитиден Жерге қарай кесіп өтіп жатқанын көреді. Қала құлап, билік оны қоршап алады. Тесла Киссунның айтқан "Троица" деген сөзін еске алады, ол жерде бірінші атом бомбасы жарылды. Киссун келіп, Раульдің денесін басып алады, бірақ Джаффе оны алаңдатып, Тесла Квиддитиге айналдыруды Киссунның уақыт цикліне көшіреді. Говард, Джо Бет және Томми Рей, Квиддитидегі тәжірибелерінен толыққанды өзгерген, айналдырудан оралады. Джаффе Раульдің денесін өлтіріп, Томми Реймен қайта қосылады. Тесла Раульдің Киссунның бұрынғы денесін иемденгенін анықтайды. Раульдің санасын өзінің денесіне көндіру арқылы Киссунның денесі өледі, бұл уақыт циклін жояды, Квиддитиге айналдыруды және келіп жатқан Иад Уроборосты жояды. Тесла және басқалары уақыт циклінен қашуға үлгереді. Джо Бет пен Говард мистикалық тергеуші Гарри Д’Амурмен кездеседі, ол олардан оқиғаны айтуын сұрайды. Тесла Грилломен кездеседі және оған Иад Уроборостың құлшынып етушілері әлі де белсенді екенін және оларды қайта шақыруға тырысатынын айтады.

Комикстер

Ол сондай-ақ IDW Publishing компаниясы 2006 жылдың наурызынан 2007 жылдың мамырына дейін 12 бөлімді комикс ретінде жарық көрді.

Теледидар

2016 жылдың желтоқсан айында режиссер Джош Бун романы Оуэн Кингпен бірге телесериалға бейімдеп түсіретінін хабарлады.

Қабылдау

Кітапқа сын-пікірлер қарама-қайшы болды. The New York Times газетінің Кен Такер "Ұлы және құпия шоу" романына аралас пікір білдіріп, былай деп жазды: "Мистер Баркердің ниеті – қорқыныш жанрын жаңа бір қорқыныш сезіміне, тіпті болмыстық қайғыға итеру екені "Ұлы және құпия шоу" романынан анық көрінеді. Бұл өте қиын міндет, және бұл роман, шеберлікпен жазылғанмен де, әзіл-қалжыңы бар болса да, ақыры тым ауыр болып шықты, сол себепті толыққанды орындалмайды. Бірақ, өнер және оның құпиялары туралы трилогия жазу ниетін жариялағаннан кейін, ол мақсатына жете алады". Автор Дэвид Фостер Уоллес та шолуында бұл туындыны тым мақтаншыл деп қатты сынға алды, бірақ романның "кейбір тартымды бөлімдері бар" екенін атап өтті. Publishers Weekly басылымы романды жалпы алғанда жағымсыз бағалап, былай деді: "Қызықты болғанымен, роман бірқалыпты, және кең таралған қорқынышты суреттеріне қарамастан, бізді қорқыта да, сенімсіздікке түсіре де алмайды".