Поляқтың саяси және мәдени қайраткері: Сципион Пьяттоли
Scipione Piattoli
Сципион Пьяттоли (1749-1809) – италияндық дін қызметкері, жазушы, саяси белсенді, Польшадағы ағартушылықтың көрнекті тұлғасы. Реформалар мен корольдік сарайда маңызды рөл атқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Итальяндық католик діни қызметкері (1749–1809)
Italian Catholic priest (1749–1809)
Сципионе Пиаттоли (10 қараша 1749 – 12 сәуір 1809) – итальяндық католик діни қызметкері, пиаршыл, педагог, жазушы және саяси белсенді, Польшадағы ағартушылықтың көрнекті тұлғасы. Италиядағы Модена университетінде он жыл профессор болып жұмыс істегеннен кейін, ол Польша-Литва одағына көшіп, Потоцки, Любомирски және Чарториски секілді әйгілі магнат отбасыларымен байланыс жасады. Пиаттоли Курляндиядағы (Литва) герцогиня Доротея фон Медемнің және король Станислав Август Пониатовскийдің сарайында қызмет етті. Ол 1788–1792 жылдардағы Төрт жылдық Сейм кезінде және одан кейін Варшавада белсенді саяси қызмет атқарды. Реформашыл Отандық партия мен король Станислав Август Пониатовский арасында делдалдық жасап, корольдің кеңесшісі болды (1789–1793). Ол 1791 жылғы 3 мамыр Конституциясын жасауға қатысқандығымен танымал, бұл Польшаның саяси заңнама тарихындағы маңызды кезең. Пиаттоли 1794 жылғы Костюшко көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі болды, ол Комонвельдтің тулары астындағы соңғы қарулы күрес еді. Польшаның үшінші бөлінісінен (1795) кейін Пиаттоли бірнеше жыл Австриялықтардың қамауында болды, Конституциялық қозғалыстың белсендісі Хуго Коллатаймен бірге. 1800 жылы босатылып, бірнеше жыл бойы поляк және орыс мемлекет қайраткері Адам Ежи Чарторискимен бірге Ресей қызметінде жұмыс істеді, содан кейін Курляндияға зейнетке шықты. Пиаттоли Лев Толстойға шабыт берді, ол "Соғыс және бейбітшілік" (1869) романында Аббат Морио кейіпкерін оның үлгісінде жасады. Ол Ян Матейконың 1891 жылғы "3 мамыр Конституциясы" картинасында бейнеленген тарихи тұлғалардың бірі. Польшалық биографиялық сөздіктегі 1980 жылғы он беттік мақаласында тарихшы Эммануэль Ростоворовский "италиялық екі монографияға қарамастан (А. Д. Анкон және Г. Боццолато еңбектері)", Пиаттоли әлі де толыққанды биография күтіп тұрғанын атап өтті.
Scipione Piattoli (; 10 November 1749 – 12 April 1809) was an Italian Catholic priest—a Piarist—an educator, writer, and political activist, and a major figure of the Enlightenment in Poland. After ten years as a professor at the University of Modena in Italy, he emigrated to the Polish–Lithuanian Commonwealth, where he became associated with several magnate families—the Potockis, Lubomirskis, and Czartoryskis. He was a member of Duchess Dorothea von Medem's court in Courland (Lithuania) and of King Stanisław August Poniatowski's court. Piattoli was politically active in Warsaw during and after the Four Year Sejm (1788–1792). He served as intermediary between the reformist Patriotic Party and King Stanisław August Poniatowski, and as an aide to the King (1789–1793). He is best remembered for his participation in drafting the Constitution of 3 May 1791, a milestone in the history of Polish political legislation. He was an organizer of the 1794 Kościuszko Insurrection against Russian influence, which was the last armed struggle held under the banners of the Commonwealth. After the Third Partition of Poland (1795), Piattoli was interned by the Austrians for several years, together with another Polish activist of the Constitution movement, Hugo Kołłątaj. Freed in 1800, he worked several years with Polish and Russian statesman Prince Adam Jerzy Czartoryski in the service of Russia, before retiring to Courland. Piattoli was an inspiration to Leo Tolstoy, who based the figure of Abbé Morio in War and Peace (1869) on him. He is also one of the figures immortalized in Jan Matejko's 1891 painting, Constitution of 3 May 1791. In his 1980 ten page entry on Piattoli in the Polish Biographical Dictionary, historian Emanuel Rostworowski notes that, "despite two Italian monographs (by A. D. Ancon and G. Bozzolato)", Piattoli still awaits a definitive biography.
Ерте өмір
Сципионе Пиаттоли 1749 жылдың 10 қарашасында Флоренцияда суретшілер отбасында дүниеге келді (әкесі Гаэтано Пиаттоли, анасы Анна Бачерини Пиаттоли, бауыры Джузеппе Пиаттоли).
Scipione Piattoli was born in Florence on 10 November 1749 to a family of painters (father, Gaetano Piattoli; mother, Anna Bacherini Piattoli; brother, Giuseppe Piattoli).