Кіріспе

Америкалық бизнесмен, кәсіпкер және ғалым Честер Ирвинг Барнард (7 қараша 1886 – 7 маусым 1961) – американдық кәсіпкер, мемлекеттік басқарушы және басқару теориясы мен ұйымдық зерттеулер саласындағы алғашқы еңбектердің авторы. Оның 1938 жылы жарық көрген «The Functions of the Executive» атты маңызды кітабы ұйым және ұйымдағы басшылардың функциялары туралы теорияны баяндайды. Бұл кітап басқару теориясы және ұйымдық социология курстарында университетерде кеңінен оқытылады. Барнард ұйымдарды адам қызметінің ынтымақтастық жүйесі ретінде қарастырды және олардың көбінесе қысқа мерзімді болатынын атап көрсетті. Барнардтың пікірінше, ұйымдар көбінесе ұзақ өмір сүрмейді, себебі олар тірі қалу үшін қажетті екі шартты – тиімділік және нәтижелілікті – орындамайды.

Өмірбаян

Жас кезінде Барнард фермада жұмыс істеді, содан кейін фортепианоны келтіреуші болып жұмыс істеді, осылайша Mount Hermon мектебінде оқу ақысын төледі. Бітіргеннен кейін Гарвард университетінде стипендиямен экономиканы оқыды, пианино сату арқылы және би тобын ұйымдастыру арқылы қаржы тапты. Ол Гарвард бакалаврын алған жоқ, себебі төрт жылдық бағдарламаны үш жылда аяқтады және ғылыми пәннен емтихан бере алмады, бірақ кейін көптеген университеттер оған құрметті доктор дәрежесін берді. Барнард 1909 жылы American Telephone and Telegraph Company (қазіргі AT&T) компаниясына жұмысқа орналасты. 1927 жылы Нью-Джерси Белл телефон компаниясының президенті болды. Ұлы депрессия кезінде Нью-Джерси штатының әлеуметтік жәрдем жүйесін басқарды. 1942-1945 жылдары Біріккен қызметтер ұйымының (USO) президенті болды. Бизнестен зейнетке шыққаннан кейін 1948-1952 жылдары Рокфеллер қорының президенті, ал 1952-1954 жылдары Ұлттық ғылым қорының төрағасы қызметін атқарды. 1950 жылдардың соңында ол Жалпы жүйелерді зерттеу қоғамының алғашқы мүшелерінің қатарында болды.

Жұмыс

Барнард ұйымдарды адам қызметінің ынтымақтастық жүйесі ретінде қарастырды және олардың көбінесе қысқа өмір сүретінін атап өтті. Көптеген компаниялар бір ғасырдан астам сақталуы сирек. Сол сияқты, көптеген мемлекеттер де бір ғасырдан кем өмір сүреді. Ұзақ тарихы бар жалғыз ұйым – Рим-католик шіркеуі. Барнардтың пікірінше, ұйымдар ұзақ өмір сүрмейді, себебі олар тірі қалу үшін қажетті екі шартты орындамайды: тиімділік және нәтижелілік. Тиімділік әдеттегідей түсіндіріледі: белгіленген мақсаттарға жету қабілеті. Ал, Барнардтың ұйымдық нәтижелілік туралы түсінігі бұл сөздің дәстүрлі мағынасынан едәуір өзгеше. Ол ұйымның нәтижелілігін жеке тұлғалардың ынталарын қанағаттандыру деңгейі деп анықтады. Егер ұйым өз мүшелерінің ынталарын қанағаттандырып, сонымен бірге өзінің нақты мақсаттарына жетсе, мүшелері арасындағы ынтымақтастық берік болады. Барнард Талкотт Парсонсқа (1902–1979) зор құрметпен қарады және олар Парсонспен үнемі хат алмасып отырды. Екі ғалым бір-біріне пікір алмасу үшін қолжазбаларын жіберіп тұрды, сондай-ақ ортақ теориялық талқылауларға қатысатын ұзақ хаттар жазды. Барнард пен Парсонстың арасындағы алғашқы хат алмасу 1930 жылдардың аяғында басталды және Барнардтың 1961 жылы қайтыс болуына дейін жалғасты.

Таңдалған жарияланымдар

1938 жылғы. Атқарушы функциялары. 1939 жылғы. Демократиялық үдерістегі көшбасшылық дилеммалары. 1946 жылғы. Атом энергиясын халықаралық деңгейде бақылау жөніндегі есеп. 1948 жылғы. Ұйымдастыру және басқару. 1956 жылғы. Ұйымдастыру және басқару: Таңдалған мақалалар. 1956 жылғы. "Гуманитарлық білім" бағдарламасында заңды оқыту туралы. Харольд Джозеф Берманмен бірлесіп. Гарвард құқық мектебі. 1958 жылғы. Бизнес моралінің негізгі талаптары. 1973 жылғы. Честер И. Барнардпен сұхбаттар. Уильям Б. Вольф редакциялаған. 1986 жылғы. Менеджерлерге арналған философия; Честер И. Барнардтың таңдалған еңбектері. Уильям Б. Вольф және Харуки Иино редакциялаған.